Zamknij
REKLAMA

­čöŐ Z Inowroc┼éawia na Broadway. Pos┼éuchajcie tej opowie┼Ťci

Mirosław Amonowicz Mirosław Amonowicz 20.39, 21.01.2023 . Aktualizacja: 10.18, 22.01.2023
Skomentuj
REKLAMA

Do┼é─ůcz do nas na Facebooku!Publikujemy najciekawsze artyku┼éy, wydarzenia i fotorelacje. Jeste┼Ťmy tam, gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

  • W niedziel─Ö, 22 stycznia, na Skwerze Gusa Edwardsa ods┼éoni─Öta zostanie tablica upami─Ötniaj─ůca tego wybitnego inowroc┼éawianina.

  • Z tej okazji zapraszamy do wys┼éuchania okoliczno┼Ťciowego podcastu dotycz─ůcego tej wyj─ůtkowej postaci. Opowiada ┼üukasz Oliwkowski.

Zapraszamy równie┼╝ do przeczytania tekstu o p┼éycie Gus Edwards Overview zespo┼éu Polifonika 

By┼é znanym twórc─ů broadway'owskich widowisk, musicali, kreatywnym kompozytorem piosenek. Zas┼éyn─ů┼é jako bardzo skuteczny ┼éowca talentów, które na wiele dekad ukszta┼étowa┼éy ameryka┼äsk─ů scen─Ö. Jego muzyk─Ö znale┼║─ç mo┼╝na w wielu hollywoodzkich obrazach, w tym np. w pierwszym d┼║wi─Ökowym filmie - „┼Üpiewaku jazzbandu”. Wspó┼épracowa┼é z Gershwinem. Odkry┼é braci Marx. Wytwórnia Paramount Pictures dla podkre┼Ťlenia jego zas┼éug wyprodukowa┼éa biograficzny film „Star Maker”, w którym losy Edwardsa oddaje najpopularniejszy aktor i piosenkarz pocz─ůtku XX wieku – Bing Crosby. Pierwsze trzyna┼Ťcie lat ┼╝ycia sp─Ödzi┼é w Inowroc┼éawiu.

Przygotowana przez zespó┼é Polifonika p┼éyta Gus Edwards Overview jest nie tylko muzycznym eksperymentem polegaj─ůcym na opracowaniu nut powsta┼éych na Broadway'u ponad wiek temu. W szerszej perspektywie jest refleksj─ů na temat zapomnienia, przemilczenia i wielokulturowego dziedzictwa sztuki. Umiej─Ötne zg┼é─Öbienie, przeanalizowanie tu i ówdzie rozspypanych informacji, sygnalizowanych po raz pierwszy przez redaktora Miros┼éawa Amanowicza, pozwoli┼éo przywo┼éa─ç posta─ç, która urodzi┼éa si─Ö w Inowroc┼éawiu, ale jako emigrant przez ca┼ée ┼╝ycie funkcjonowa┼éa z przybran─ů to┼╝samo┼Ťci─ů, mask─ů. Jest symptomatyczne i wa┼╝ne, ┼╝e ta demaskacja odbywa si─Ö w muzycznej formie, w┼éa┼Ťnie od Inowroc┼éawia pocz─ůwszy. Po pierwsze – jak wida─ç - j─Özyk muzyki jest uniwersalny, ponadczasowy, apolityczny. Humanistycznie ┼é─ůczy. Wskazuje na ludzkie – ponadwyznaniowe, ponadetniczne, ponadnarodowe, itd. - warto┼Ťci i do┼Ťwiadczenia. Ponadto, ten lokalny impuls wskazuje na pewn─ů sta┼é─ů o┼Ť narracji w opowie┼Ťci o cz┼éowieku. T─ů osi─ů jest miejsce urodzenia – niewybierane przecie┼╝, a jednak inicjalne i kszta┼étuj─ůce. W opowie┼Ťci wa┼╝ne jest pierwsze zdanie. Status quo, z którego bohater wyrusza w podró┼╝. Zdaniem mitoznawcy Josepha Campbella, ka┼╝dy cz┼éowiek (i posta─ç literacka, mityczna) powiela pewien schemat podró┼╝y, w którym po przygodach w innym, specjalnym ┼Ťwiecie (i zdobyciu tam nagrody) wraca do punktu wyj┼Ťcia, ale powrót ten nast─Öpuje w jakiej┼Ť zmienionej formie, z szersz─ů ┼Ťwiadomo┼Ťci─ů. W finale udaje si─Ö wielokro─ç odtworzy─ç utracone dzieci┼ästwo.

Prawdziwe nazwisko Edwardsa zosta┼éo zapisane przez urz─Ödnika imigranckiego jako Schmerlowsky. Jednak pod aktami narodzin Gustawa i jego rodze┼ästwa ojciec – Mozes – podpisuje si─Ö „Szmer┼éowski” i tak zapewne swe nazwisko wymawia┼é i zapisywa┼é Gustaw. Przysz┼éy Gus Edwards narodzi┼é si─Ö w domu przy Fleicherstrasse 242 w Inowroc┼éawiu (dzi┼Ť ul. Rze┼║nicka 4), blisko synagogi, w ┼╝ydowskiej (od ┼Ťredniowiecza) ulicy miasta. Dzi┼Ť rodzinnej kamienicy Szmer┼éowskich grozi zawalenie. Karty meldunkowe informuj─ů, ┼╝e rodzina przebywa┼éa w wielu kamienicach w centrum Inowroc┼éawia.

Losy Gusa Edwardsa s─ů reprezentacj─ů losów milionów ludzi, którzy za spraw─ů zawirowa┼ä historycznych zmuszeni zostali do opuszczenia miejsca urodzenia. W przypadku ┼╗ydów ten exodus nasili┼é si─Ö na prze┼éomie XIX i XX wieku za spraw─ů pogromów i antysemickiej atmosfery, która przetoczy┼éa si─Ö przez kontynent europejski. Z Wielkopolski – wówczas znajduj─ůcej si─Ö pod zaborem pruskim – ┼╗ydzi emigrowali g┼éównie albo do Rzeszy, albo do Stanów Zjednoczonych. W kujawskim Inowroc┼éawiu odsetek ludno┼Ťci ┼╝ydowskiej zmniejsza┼é si─Ö wyra┼║nie ju┼╝ od lat osiemdziesi─ůtych XVIII wieku, kiedy stanowi┼éa ona ponad 60% ogólnej liczby mieszkanców miasta. Na pocz─ůtku XIX wieku ┼╗ydów by┼éo oko┼éo 40%, w po┼éowie wieku ok. 20%, a ju┼╝ na pocz─ůtku wieku XX ok. 4% (w 1910 – 3,71%). W skali ┼Ťwiatowej ucieczka ┼╗ydów g┼éównie do Stanów wyhamowa┼éa na pocz─ůtku lat 20. XX wieku, cho─ç oczywi┼Ťcie apogeum antysemickiego nastawienia – g┼éównie ze strony niemieckiej – dopiero mia┼éo nast─ůpi─ç.

Sytuacj─Ö ┼╗ydów w Europie ciekawie niedawno przeanalizowa┼é Götz Aly w ksi─ů┼╝ce Europa przeciwko ┼╗ydom 1880-1945. Daty w tytule nie s─ů wybrane przypadkowo, w tym czasie nast─Öpuje szereg dzia┼éa┼ä, które znajd─ů konsekwencje w Holokau┼Ťcie. Jest to równie┼╝ w przybli┼╝eniu data ┼╝ycia Gusa Edwardsa (1878-1945); kumuluj─ů si─Ö w biografii tej postaci wydarzenia, które z jednej strony wp┼éyn─Ö┼éy na kszta┼ét kultury ameryka┼äskiej (a przez to równie┼╝ europejskiej, wektory oddzia┼éywa┼éy tu w dwie strony), z drugiej strony spowodowa┼éy powszechne zapomnienie. Zachowa┼éy si─Ö jednak nuty, dzi┼Ť (od stycznia 2022) dost─Öpne dla wszystkich w Bibliotece Kongresu. To na ich podstawie cz┼éonkowie Polifoniki przeprowadzaj─ů swoist─ů kulturow─ů archeologi─Ö, akcentuj─ůc wspó┼éczesnymi ┼Ťrodkami wyrazu i to co lokalne, i to co globalne.

Zachowa┼éa si─Ö lista pasa┼╝erów holenderskiego statku Spaarndam, którym m┼éody Gustaw wraz z rodzicami i rodze┼ästwem w 1891 roku p┼éyn─ů┼é z Rotterdamu do Stanów (w trudnych warunkach sterowni statku). Przy trzynastoletnim Gustawie jak i przy braciach (Leo i Ben) i siostrze (Dorothei) widnieje Inowrazlaw jako miejsce urodzenia. Wszyscy b─Öd─ů funkcjonowa─ç na Broadway'u z powodzeniem.

Ojciec pochodzi┼é z Piotrkowa Kujawskiego (zabór rosyjski), matka ze starej rodziny inowroc┼éawskich ┼╗ydów, wi─Öc z zaboru pruskiego (trop przodków matki w dokumentach ko┼äczy si─Ö na pocz─ůtku XVIII wieku). Inowroc┼éaw le┼╝a┼é prawie na styku zaborów. Wiadomo, ┼╝e na terenie zaboru rosyjskiego i w samej Rosji antysemickie nastroje rozrasta┼éy si─Ö szczególnie mocno. Surowe prawa przeciwko ┼╗ydom wprowadzono tam w 1882 roku, a ucieczka w kierunku zachodnim szczególnie przybra┼éa na sile w latach 1881-1884. Pogromy pojawi┼éy si─Ö te┼╝ w zaborze pruskim. Ogólnie w dwóch ostatnich dekadach XIX wieku odby┼éa si─Ö prawdziwa w─Ödrówka ludów przez Antlantyk. Przyk┼éadowo, tylko w 1896 roku do Stanów pop┼éyn─Ö┼éo 2,3 miliona Europejczyków. W ostatnich trzech dekadach XIX by┼éo to ┼é─ůcznie ponad 20 milionów osób ze wszystkich stron ┼Ťwiata. Mi─Ödzy 1880 a 1905 rokiem w Nowym Jorku zamieszka┼éo pó┼étora miliona ┼╗ydów. Wa┼╝ne to informacje, bo obrazuj─ů, ┼╝e dla rodzin uciekinierów Stany Zjednoczone nie by┼éy wcale ziemi─ů obiecan─ů (przynajmniej nie od razu). Widziana z daleka Statua Wolno┼Ťci pisa┼éa na niebie: hard work, hard work... Przybysze wmieszali si─Ö w wielokulturow─ů, w wielorasow─ů tkank─Ö spo┼éeczn─ů i próbowali mozolnie przeciera─ç w┼éasne ┼Ťcie┼╝ki, goni─ç za ameryka┼äskim snem, który dla wielu okaza┼é si─Ö koszmarem. ┼╗ydzi mieli bilet w jedn─ů stron─Ö, powrót do kraju pochodzenia by┼é niemo┼╝liwy. M┼éody ┼╗yd musia┼é niekiedy radykalnie odci─ů─ç si─Ö od tradycji (i cz─Östo robi┼é to ch─Ötnie), ┼╝eby zaistnie─ç w ┼Ťwiecie nowych trendów kulturowych. Andrzej Krakowski pisze w Pollywood: „Restrykcyjne prawa i pogromy odebra┼éy ┼╗ydom mo┼╝liwo┼Ťci kontynuowania silnych tradycji rodowych. Nazwisko nie by┼éo tak istotne, jak umiej─Ötno┼Ť─ç prze┼╝ycia, dostosowanie si─Ö do nowych warunków i dostrzeganie mo┼╝liwo┼Ťci tam, gdzie inni ich nie zauwa┼╝ali.” Paradoksalnie ┼╝ydowska kultura wp┼éyn─Ö┼éa w znaczny sposób na now─ů kultur─Ö ameryka┼äsk─ů. Wy┼éoni┼éa si─Ö przy tym intryguj─ůca metoda twórcza. Do komponowanych utworów dodawano niekiedy typow─ů dla ┼╝ydowskich harmonii nut─Ö, wykorzystywano jaki┼Ť tradycyjny motyw i przykrywano innym – ju┼╝ ameryka┼äskim (zaczerpni─Ötym najcz─Ö┼Ťciej od muzyków czarnoskórych) sposobem rytmizowania. Ciekawie ten fenomen przedstawia dokument Broadway Musicals: A Jewish Legacy.

Gus Edwards dotar┼é do Williamsburgu na Brooklynie w 1891 roku (ca┼ékiem niedawno ortodoksyjne ┼Ťrodowisko ┼╗ydów tam mieszkaj─ůcych ukaza┼é serial Unorthodox). Pocz─ůtkowo pracowa┼é w firmie produkuj─ůcej cygara – czy kry┼éo si─Ö za tym jakie┼Ť do┼Ťwiadczenie inowroc┼éawskie, nie wiemy; w ┼Ťlubnych dokumentach archiwalnych – spisanych po polsku w Piotrkowie Kujawskim – zawód ojca to garbarz.

Edwards szybko jednak da┼é si─Ö pozna─ç jako utalentowany ┼Ťpiewak. ┼Üwietnie operowa┼é sopranem. Wykorzystywa┼é swoje mo┼╝liwo┼Ťci, wynajmuj─ůc si─Ö w rozmaitych miejscach – klubach sportowych, teatrach, lo┼╝ach; zaistnia┼é na Manhatan Union Square. Spotykane wówczas by┼éo, ┼╝e podczas spektaklu kto┼Ť z widowni od┼Ťpiewywa┼é wykorzystywan─ů w spektaklu piosenk─Ö, popularyzuj─ůc w ten sposób widowisko. W takiej roli – jako ch┼éopak powtarzaj─ůcy z balkonu piosenk─Ö stoj─ůcej na scenie Lottie Gilson - zosta┼é zauwa┼╝ony przez impresario Tony'ego Pastora, który u┼éatwi┼é mu pozyskanie pracy w bran┼╝y muzycznej. Wyst─Öpowa┼é równolegle w grupie nazwanej Newsboy Quintet, jednym z pierwszych boys-bandów na ┼Ťwiecie. Kiedy Edwards nauczy┼é si─Ö gra─ç na pianinie, reklamowa┼é kompozycje znanych artystów, b─Öd─ůc tzw. song-pluggerem, czyli osob─ů, która wp┼éywa┼éa na sprzeda┼╝ ksi─ů┼╝eczek z nutami (nie by┼éo wówczas rozwini─Ötego przemys┼éu fonograficznego). Pracuj─ůc w firmie Paula Dressera, stworzy┼é swój pierwszy przebój All I Wants Is My Black Baby Back, popularyzowany potem nie tylko przez Newsboy Quintet, ale przez Boba Aldena i The Ragtime Man.

Poniewa┼╝ m┼éody Edwards mia┼é ┼╝y┼ék─Ö do interesu, jeszcze przed dwudziestym rokiem ┼╝ycia za┼éo┼╝y┼é w┼éasn─ů firm─Ö wydawnicz─ů. Napisa┼é wówczas szereg piosenek popularyzowanych w zwi─ůzku z hiszpa┼äsko-ameryka┼äsk─ů wojn─ů (m.in. przebój I Could't Stay to See My Baby Lose). Zacz─ů┼é te┼╝ wtedy wspó┼épracowa─ç z Willem Cobbem, który przed ponad dwie dekady b─Ödzie pisa┼é teksty do piosenek Edwardsa. Ich pierwszym wspólnym hitem sta┼éa si─Ö piosenka Sunbonnet Sue (ponad milion zakupionych ksi─ů┼╝ek z nutami). Gustaw z Inowroc┼éawia naturalizowa┼é si─Ö w 1903 roku. Kompilacja imienia Gustaw i nazwiska Szmer┼éowski utworzy┼éa Gusa Edwardsa.

┼╗yd z Inowroc┼éawia znalaz┼é swoj─ů drog─Ö na Broadway'u. Po pierwsze jego mo┼╝liwo┼Ťci zosta┼éy wykorzystane przez Florenza Ziegfelda, twórc─Ö s┼éynnego programu Ziegfeld Follies – którego edycje realizowane by┼éy potem w Stanach przez ponad pó┼é wieku (na ko┼äcu w wersjach filmowych i radiowych). Edwards zosta┼é dyrektorem artystycznym pierwszych trzech edycji Follies. Ciekaw─ů anegdot─ů przy okazji tej dzia┼éalno┼Ťci jest historia zwi─ůzana z zatrudnieniem Edwardsa. Sta┼éo si─Ö to dzi─Öki aktorce, uchodz─ůcej wówczas za najpi─Ökniejsz─ů kobiet─Ö ┼Ťwiata, Annie Held. Poprosi┼éa ona m┼éodego stremowanego Edwardsa, aby na poczekaniu skomponowa┼é specjalnie dla niej utwór, który zamyka─ç b─Ödzie spektakl. Ten – siedz─ůc przy z┼éotym pianinie z per┼éow─ů klawiatur─ů – przyzna┼é si─Ö, ┼╝e nie mo┼╝e nic stworzy─ç, dzia┼éaj─ůc pod tak─ů presj─ů, ale gdy Anna Held ponowi┼éa sw─ů pro┼Ťb─Ö, patrz─ůc z bliska pi─Öknymi oczami (w których te┼╝ kry┼éa si─Ö daleka polska przesz┼éo┼Ť─ç...), Gus w ci─ůgu kilku minut napisa┼é I Just Can't Make My Eyes Behave, zapewniaj─ůc tym samym sukces spektaklowi Parisian Model (i sobie) na wiele lat.

Najbardziej intratnym i popularnym obszarem jego dzia┼éa┼ä by┼éo jednak tworzenie rewii i programów dzieci─Öcych, za którymi widownia ameryka┼äska przepada┼éa. Edwards okaza┼é si─Ö bardzo utalentowanym i skutecznym ┼éowc─ů m┼éodych talentów, a jego podopieczni zyskali ogromn─ů s┼éaw─Ö w przedrock'n'rollowej erze kultury ameryka┼äskiej. Tak zaistnieli na scenie bracia Groucho Marx, Eddie Cantor, siostry Duncan, Lila Lee, George Jessel i wielu innych piosenkarzy i aktorów (to lista kilkudziesi─Öciu nazwisk). Edwards zyska┼é w Stanach miano „Star Maker”, a wytwórnia Paramount Pictures w roku 1939, inspiruj─ůc si─Ö losami Edwardsa, nakr─Öci┼éa film o takim w┼éa┼Ťnie tytule. Rol─Ö g┼éówn─ů zagra┼é w nim najs┼éynniejszy w tamtych czasach aktor i wokalista – Bing Crosby. Niektóre z piosenek, które Edwards skomponowa┼é do dzieci─Öcych przedstawie┼ä sta┼éy si─Ö prawdziwymi hitami. Przyk┼éadowo w statystykach Billboard piosenka School Days (ponad trzy miliony sprzedanych egzemplarzy z nutami!) by┼éa jednym z najcz─Ö┼Ťciej granych w XX wieku utworów. Niektóre z programów rewiowych Edwardsa realizowano w Stanach jeszcze przez kilka dekad.

Równolegle do opisanej dzia┼éalno┼Ťci zwi─ůzanej z aktorskimi grupami dzieci (w spektaklach tych dominowa┼é temat szko┼éy), Edwards komponowa┼é mnóstwo piosenek, ciekawie wpisuj─ůc si─Ö w szeroko poj─Öt─ů ameryka┼äsk─ů kultur─Ö. Tworzy┼é wi─Öc pisosenki do pierwszego musicalu Czarnoksi─Ö┼╝nik z krainy Oz (m.in. Johnny I'll Takie You), utwory inspirowane literatur─ů kryminaln─ů (Look Out for Jimmy Valentine), polityk─ů i histori─ů Stanów (Tammany), znanymi postaciami ówczesnej sceny (Mamie), czy motoryzacj─ů (In My Merry OldsMobile). Z t─ů ostatni─ů piosenk─ů zwi─ůzana jest ciekawa historia – mia┼éa ona uwieczni─ç sukces technologiczny, jakim by┼éo pokonanie samochodem trasy z Detroit do Portland w czterdzie┼Ťci cztery dni. Piosenka cieszy┼é─ů si─Ö du┼╝─ů popularno┼Ťci─ů, ale z czasem wprowadzono ograniczenia w jej wykonywaniu, poniewa┼╝ zacz─Öto traktowa─ç j─ů jako reklam─Ö firmy motoryzacyjnej. By┼é to wi─Öc pierwszy w historii przebój kojarzony z mark─ů samochodu (wykorzystywany przez wiele lat przez General Motors). Edwards wspó┼épracowa┼é te┼╝ wieleokrotnie z wybitnymi kompozytorami epoki, warto wymieni─ç cho─çby George'a Gershwina, z którym wspó┼étworzy┼é muzyk─Ö do spektaklu French Doll (1922).

Gus Edwards próbowa┼é te┼╝ swych si┼é w Hollywood, dok─ůd przeniós┼é si─Ö w roku 1929. Film Hollywood Revue, w który Edwards mocno si─Ö zaanga┼╝owa┼é jest jednym z pierwszych musicali filmowych. Sukces obrazu polega na tym, ┼╝e zgromadzi┼é ówczesn─ů plejad─Ö wybitnych postaci Hollywood (w┼Ťród aktorów zagra┼é równie┼╝ sam Edwards – obok m.in. Flipa i Flapa). W fimie tym pojawi┼éa si─Ö równie┼╝ po raz pierwszy s┼éynna Deszczowa piosenka (cho─ç Edwards nie by┼é jej kompozytorem). Warto odnotowa─ç, ┼╝e kompozycj─Ö Edwardsa (If a Girl Like You Loved a Boy Like Me) wykorzystano tak┼╝e w ┼Üpiewaku jazzbandu (1927) – filmie, który jak wiadomo uchodzi za pierwszy film d┼║wi─Ökowy w historii kinematografii, a którego fabu┼éa w symboliczny sposób oddaje te┼╝ losy Edwardsa i wielu innych ┼╗ydów, którzy jako emigranci próbowali funkcjonowa─ç w bran┼╝y ameryka┼äskiej kultury. Muzyk─Ö Edwardsa znale┼║─ç mo┼╝na jeszcze m.in. w takich produkcjach jak Emma (1932), czy troch─Ö pó┼║niejszy (powsta┼éy ju┼╝ po ┼Ťmierci kompozytora) By the Light of Silvery Moon – w tym przypadku nawet tytu┼é filmu to jednocze┼Ťnie w┼éa┼Ťnie tytu┼é piosenki Edwardsa (dwa milony kopii tylko w 1909 roku!); w filmie wykonuj─ů (i graj─ů) kompozycj─Ö g┼éówni bohaterowie.

Gus Edwards nie zadomowi┼é si─Ö jednak w bran┼╝y filmowej w Hollywood, cho─ç pracowa┼é z najwi─Ökszymi wytwórniami. Dzia┼éa┼é w organizacjach zajmuj─ůcych si─Ö muzyk─ů i prawami autorskimi. Ufundowa┼é w Nowym Jorku Gus Edwards Music Hall (niestety budynek nie przetrwa┼é do naszych czasów). By┼é cz┼éonkiem-za┼éo┼╝ycielem organizacji ASCAP (odpowiednik polskiego ZAiKS). Ostatnie osiem lat ┼╝ycia zmaga┼é si─Ö z chorob─ů, a opiekowa┼éa si─Ö nim nieod┼é─ůczna, wspieraj─ůca go w bran┼╝y teatralnej prawie od pocz─ůtku, ┼╝ona Lillian. Zmar┼é w Los Angeles w 1945 roku. Po┼Ťmiertnie zosta┼é wpisany do Songwriters Hall o Fame. Na stronie Jevish Virtual Library w statystyce najs┼éynniejszych piosenek kompozytorów ┼╝ydowskiego pochodzenia (lata 1823-1967), Edwards widnieje obok takich postaci jak Bob Dylan, Simon&Garfunkel, Irving Berlin, czy wspomniany Gershwin. Wra┼╝enie robi lista artystów, którzy si─Ögali po kompozycje Edwardsa. Znale┼║─ç tu mo┼╝na takie nazwiska jak: Ray Charles, Frank Sinatra, Ella Fitzgerald, Dean Martin, Jackie Wilson, Doris Day, Little Richard, Bing Crosby, Al Jolson, Judy Garland i wielu innych.

W ┼Ťlady Gusa Edwardsa posz┼éa jego siostrzenica Joan Edwards, dobra znajoma Franka Sinatry. Imi─Ö Joan nadano jej zapewne po babci – inowroc┼éawiance – Johannie. Znamienne, ┼╝e s┼éynny wujek Gus bardzo odradza┼é jej wkroczenie w ameryka┼äski show-biznes... Mo┼╝e wiedzia┼é, ┼╝e pokolenie urodzone ju┼╝ w Stanach nie musi podejmowa─ç tak ryzykownej gry?

 

Tytu┼éem epilogu: z wydawnictwem FARNA, które zaprezentuje ┼Ťwiatu wybór piosenek Edwardsa zwi─ůzany jest Maciej Meller, gitarzysta graj─ůcy w jednym z najbardziej znanych na ┼Ťwiecie polskich zespo┼éów rockowych - Riverside. Wiosn─ů 2022 roku w czasie trasy koncertowej Riverside w Stanach, Maciej – zainspirowany tematem podj─Ötym przez muzyków inowroc┼éawskiej Polifoniki – odnalaz┼é nagrobek Gusa Edwardsa na Woodlawn Cemetery w Nowym Jorku. Na tym samym cmentarzu znajduj─ů si─Ö te┼╝ nagrobki takich s┼éaw jak Miles Davies czy Duke Ellington. Dosz┼éo do zamkni─Öcia do┼Ť─ç magicznej p─Ötli. Muzyk z Inowroc┼éawia stan─ů┼é przy nagrobku innego inowroc┼éawianina dzia┼éaj─ůcego w tej samej bran┼╝y 100 lat temu. Ta chwila refleksji na cmentarzu jak i podczas pracy nad pozostawionymi ┼Ťwiatu nutami ka┼╝e zapyta─ç o powody zapomnienia o Edwardsie w rodzinnym mie┼Ťcie. Najwa┼╝niejszym z nich jest oczywi┼Ťcie zatarcie informacji przez samego kompozytora, którzy jak inni ┼╗ydzi potraktowali zmian─Ö nazwiska jako zamkni─Öcie poprzednich rozdzia┼éów ┼╝ycia. Drugim powodem jest nowe rozdanie w kulturze po II wojnie ┼Ťwiatowej. Zas┼éoni┼éo ono kurtyn─ů zmian plejad─Ö artystów poprzedniej epoki, cho─ç – czego do┼Ťwiadczyli muzycy Polifoniki – to w┼éa┼Ťnie na pocz─ůtku XX wieku stworzono model konstrukcyjny piosenki funkcjonuj─ůcy do dzi┼Ť. Jaki┼Ť powód stanowi równie┼╝ prawna ochrona autorska, piosenki Gusa znajduj─ů si─Ö w domenie publicznej dopiero od ok. 5 lat, w pe┼éni od roku 2022. Ale jest te┼╝ by─ç mo┼╝e jeszcze jedna przyczyna. Chodzi o ci─ůg┼é─ů konieczno┼Ť─ç udowadniania, ┼╝e ┼╗ydzi urodzeni w Polsce powinni by─ç jako Polacy traktowani. Innymi s┼éowy, niezbyt ch─Ötnie przywraca si─Ö pami─Ö─ç o osobach, które nie wpisuj─ů si─Ö w wypaczon─ů kategori─Ö „prawdziwi Polacy”. Niebezpiecznie pobrzmiewaj─ů przy takich dyskusjach rasowo-religijne uprzedzenia. To temat na d┼éug─ů debat─Ö, wi─Öc mo┼╝e lepiej po prostu ┼éagodzi─ç obyczaje dobr─ů muzyk─ů – najbardziej uniwersalnym i jednocz─ůcym j─Özykiem ┼Ťwiata?

Polifonika & Magda Lazar, Gus Edwards Overview, wydawnictwo FARNA Records, Inowrocław 2022.

Łukasz Oliwkowski

Bibliografia:

G. Aly, Europa przeciwko Żydom. 1880-1945, przeł. J. Czudec, Warszawa 2021.

F. Cullen, Vaudeville. Old & New. Encyclopedia of Variety Performers in America, London, New York, 2007.

A. Krakowski, Pollywood. Uciekinierzy w raju, Warszawa 2016.

T. Łaszkiewicz, Żydzi w Inowrocławiu w okresie międzywojennym. 1919-1939, Inowrocław 1997.

A. Slyde, Encyclopedia od Vaudeville, University Press of Mississipi, 1994.

Zbiory archiwów pa┼ästwowych.

 

Co s─ůdzisz na ten temat?

podoba mi si─Ö 0
nie podoba mi si─Ö 0
┼Ťmieszne 0
szokuj─ůce 0
przykre 0
wkurzaj─ůce 0
facebookFacebook
twitterTwitter
wykopWykop
komentarzeKomentarze
REKLAMA

komentarz (1)

InoIno

0 2

W usa niech mu skwer zrobi─ů 08:20, 24.01.2023

Odpowiedzi:0
Odpowiedz

REKLAMA
0%