Dla wielu Polaków 4 czerwca to przede wszystkim symbol przemian ustrojowych i początek końca PRL. Tego dnia odbyły się częściowo wolne wybory, które zmieniły bieg historii kraju. Jednak ta data kryje znacznie więcej – od pierwszej polskiej szkoły teatralnej i twórcy „Halki”, przez początki Błękitnej Armii, aż po narodziny gwiazd kina i wydarzenia, które na zawsze odmieniły świat motoryzacji.

4 czerwca 1102 roku zmarł Władysław I Herman, książę Polski i ojciec Bolesława Krzywoustego. Choć jego rządy nie należały do najbardziej spektakularnych, to właśnie za jego czasów rozpoczęły się procesy, które w kolejnych latach doprowadziły do walk o władzę między jego synami.

W 1413 roku książę mazowiecki Janusz I Starszy potwierdził i rozszerzył prawa miejskie Starej Warszawy. Trudno było wtedy przypuszczać, że niewielkie mazowieckie miasto stanie się kiedyś stolicą jednego z największych państw Europy.

Jednym z ważniejszych wydarzeń dla polskiej kultury był rok 1811. Właśnie wtedy przy Teatrze Narodowym otwarto pierwszą w Polsce szkołę teatralną. Inicjatorem przedsięwzięcia był Wojciech Bogusławski, nazywany ojcem polskiego teatru. Można powiedzieć, że od tego momentu rozpoczęła się profesjonalna edukacja aktorska nad Wisłą.

Kilka lat później, w 1817 roku, cesarz Franciszek II zatwierdził statut Zakładu Narodowego im. Ossolińskich. Ossolineum przez kolejne pokolenia stało się jednym z najważniejszych skarbców polskiej kultury, przechowując bezcenne rękopisy, książki i dokumenty.

4 czerwca 1872 roku zmarł Stanisław Moniuszko, twórca polskiej opery narodowej. „Halka” i „Straszny dwór” należą dziś do kanonu polskiej kultury. Co ciekawe, wiele melodii z jego utworów było w XIX wieku tak popularnych, jak największe radiowe przeboje współczesności.

Tego samego dnia, ale trzy lata później, w Paryżu urodził się Paul Landowski, francuski rzeźbiarz polskiego pochodzenia. To właśnie on stworzył monumentalny pomnik Chrystusa Odkupiciela w Rio de Janeiro. Trudno znaleźć bardziej rozpoznawalną rzeźbę na świecie.

Miłośnicy motoryzacji mają własny powód, by zapamiętać tę datę. 4 czerwca 1896 roku Henry Ford odbył pierwszą jazdę swoim samochodem Quadricycle. Pojazd miał zaledwie 4 konie mechaniczne, ale rozpoczął rewolucję, która całkowicie zmieniła sposób podróżowania ludzi. Co zabawne, Ford musiał wcześniej częściowo rozebrać ścianę warsztatu, bo pojazd okazał się zbyt szeroki, by wyjechać drzwiami.

W 1917 roku prezydent Francji podpisał dekret o utworzeniu Armii Polskiej we Francji, znanej później jako Błękitna Armia generała Józefa Hallera. Formacja odegrała ogromną rolę w walkach o granice odradzającej się Polski.

4 czerwca 1926 roku Ignacy Mościcki oficjalnie objął urząd prezydenta RP. Sprawował go aż do wybuchu II wojny światowej. Żaden prezydent III RP nie zbliżył się nawet do długości jego kadencji.

W 1944 roku w Auschwitz zmarł Bronisław Czech, jeden z najwybitniejszych polskich sportowców okresu międzywojennego. Był olimpijczykiem, ratownikiem górskim i symbolem sportowej pasji. Niemcy próbowali nakłonić go do współpracy, ale odmówił.

Rok później, już po zakończeniu wojny, generał Tadeusz Bór-Komorowski nadał niemieckiemu miastu Haren nazwę Maczków. Przez pewien czas funkcjonowało ono jako polskie miasto na terenie okupowanych Niemiec.

W 1951 roku urodził się Bronisław Malinowski, późniejszy mistrz olimpijski w biegu na 3000 metrów z przeszkodami. Jego złoty medal zdobyty w Moskwie do dziś pozostaje jednym z najważniejszych sukcesów polskiej lekkoatletyki.

4 czerwca 1970 roku przyszła na świat Izabella Scorupco, aktorka i modelka znana między innymi z filmu o Jamesie Bondzie „GoldenEye”. Dla wielu zagranicznych widzów była jedną z pierwszych Polek, które zrobiły wielką międzynarodową karierę filmową.

Jednak najważniejsze wydarzenie współczesnej historii Polski miało miejsce 4 czerwca 1989 roku. Odbyły się wtedy częściowo wolne wybory parlamentarne, będące efektem porozumień Okrągłego Stołu. Kandydaci Solidarności zdobyli praktycznie wszystko, co było możliwe do zdobycia. Wynik okazał się szokiem dla władz komunistycznych.

Wielu historyków uważa, że właśnie tego dnia rozpoczął się proces rozpadu systemu komunistycznego w Europie Środkowo-Wschodniej. Co ciekawe, gdy Polacy szli do urn wyborczych, świat żył wydarzeniami na placu Tian’anmen w Pekinie. Dwa kraje, dwa zupełnie różne kierunki historii.

4 czerwca 1992 roku doszło do słynnej „nocy teczek”. Sejm odwołał rząd Jana Olszewskiego po burzliwej debacie związanej z ujawnieniem listy osób figurujących w archiwach służb specjalnych PRL. Do dziś jest to jedno z najbardziej komentowanych wydarzeń politycznych III RP.

A co działo się tego dnia w świecie popkultury?

4 czerwca 1982 roku do kin wszedł film „Star Trek II: Gniew Khana”, przez wielu fanów uznawany za najlepszą część całej serii. Nawet osoby niezainteresowane science fiction często wskazują go jako wzór dobrze napisanego kina przygodowego.

W czerwcu 2001 roku świat oszalał na punkcie pierwszej części „Shreka”, która właśnie wtedy zdobywała kina na całym świecie. Zielony ogr szybko udowodnił, że bajka może jednocześnie bawić dzieci i dorosłych.

Miłośnicy gier wspominają natomiast targi E3, które wielokrotnie rozpoczynały się właśnie w pierwszych dniach czerwca. To wtedy gracze po raz pierwszy oglądali zwiastuny produkcji, na które później czekali latami.

4 czerwca to jedna z tych dat, w których spotykają się wielka historia, kultura i popkultura. Od Moniuszki i Hallera po Shreka i Jamesa Bonda – trudno o bardziej różnorodny dzień w kalendarzu.
::obituary{"type":"encouragement"}

::news{"type":"see-also","item":"60983"}

::event{"type":"vertical","item":"5543"}