Piąty dzień czerwca prowadzi od średniowiecznego Krakowa, przez największe trzęsienie ziemi w historii ziem polskich, aż po kino, literaturę i światową politykę. To właśnie tego dnia Kraków otrzymał prawa miejskie, otwarto Panoramę Racławicką, a Stany Zjednoczone ogłosiły plan Marshalla. W kalendarium nie zabraknie także Barbary Brylskiej, Czesława Miłosza i kilku ciekawostek ze świata filmu oraz muzyki.

5 czerwca 1257 roku książę Bolesław Wstydliwy wydał dokument lokacyjny dla Krakowa. Miasto otrzymało prawa magdeburskie i rozpoczęło nowy etap rozwoju. Dzisiejszy Rynek Główny, jeden z największych średniowiecznych placów Europy, jest bezpośrednim efektem tamtej decyzji. Co ciekawe, układ urbanistyczny wytyczony niemal 800 lat temu nadal pozostaje doskonale widoczny.

Nie każdy wie, że 5 czerwca zapisał się także w historii polskiej geologii. W 1443 roku doszło do najsilniejszego znanego trzęsienia ziemi na ziemiach polskich. W Krakowie zawaliło się sklepienie kościoła św. Katarzyny. Wstrząsy odczuwano nawet setki kilometrów od epicentrum. Dziś wielu osobom wydaje się, że Polska jest całkowicie wolna od takich zjawisk, ale historia pokazuje coś innego.

W 1866 roku urodził się Teofil Bardach, lekarz wojskowy związany ze Lwowem. Jego życiorys przypomina gotowy scenariusz filmu historycznego – służył podczas I wojny światowej, zdobywał odznaczenia, a ostatecznie został zamordowany przez Niemców wyłącznie z powodu swojego żydowskiego pochodzenia.

5 czerwca 1875 roku w Warszawie otwarto Muzeum Przemysłu i Rolnictwa. Dla współczesnego czytelnika może brzmieć to niepozornie, ale właśnie tam swoje pierwsze kroki stawiała późniejsza noblistka Maria Skłodowska-Curie. W muzealnym laboratorium prowadziła jedne z pierwszych badań naukowych.

Prawdziwą gratką dla miłośników sztuki jest jednak rok 1894. Tego dnia we Lwowie otwarto Panoramę Racławicką. Monumentalne dzieło Jana Styki i Wojciecha Kossaka miało ponad 100 metrów długości i robiło na zwiedzających takie wrażenie, jak współczesne kino IMAX. Po II wojnie światowej obraz trafił do Wrocławia, gdzie można oglądać go do dziś.

W 1920 roku oddziały 1 Armii Konnej Siemiona Budionnego przełamały polski front. Wojna polsko-bolszewicka wchodziła w jeden z najtrudniejszych momentów, a sytuacja na froncie zmieniała się niemal z dnia na dzień.

5 czerwca 1939 roku w Aleksandrowie Kujawskim urodził się Grzegorz Królikiewicz, jeden z najbardziej oryginalnych polskich reżyserów. Jego filmy często dzieliły widzów, ale nikt nie zarzucał mu braku odwagi i własnego stylu.

Dwa lata później, w 1941 roku, przyszła na świat Barbara Brylska. Dla polskich widzów pozostaje przede wszystkim niezapomnianą Krzysią z „Pana Wołodyjowskiego” i Kamą z „Faraona”. W Rosji natomiast do dziś jest ogromną gwiazdą dzięki filmowi „Ironia losu”, który co roku oglądają miliony widzów podczas sylwestrowych wieczorów.

Do najbardziej niezwykłych wydarzeń okupacyjnej Warszawy należy akcja z 1943 roku. W kościele św. Aleksandra gestapo aresztowało uczestników ślubu, wśród których znajdowali się członkowie podziemia. Trudno wyobrazić sobie bardziej dramatyczny moment na rozpoczęcie małżeństwa.

Rok później, w Rumunii, zmarł Józef Beck, minister spraw zagranicznych II RP. To właśnie on wypowiedział słynne słowa o honorze, które do dziś pozostają jednym z najczęściej cytowanych fragmentów polskich przemówień politycznych XX wieku.

5 czerwca 1947 roku świat usłyszał o planie Marshalla. Amerykański program pomocy gospodarczej pomógł odbudować zniszczoną Europę Zachodnią. Polska początkowo była zainteresowana udziałem, ale pod naciskiem Związku Sowieckiego ostatecznie zrezygnowała.

W 1949 roku tragicznie zakończyło się życie Emilii Malessy „Marcysi”, jednej z bohaterek Armii Krajowej. Jej losy do dziś budzą emocje historyków i pokazują, jak skomplikowana była rzeczywistość pierwszych lat po wojnie.

Miłośnicy literatury przypominają natomiast, że 5 czerwca 1981 roku po trzydziestu latach nieobecności do Polski przyjechał Czesław Miłosz. Rok wcześniej otrzymał literacką Nagrodę Nobla i był jednym z najbardziej znanych polskich twórców na świecie.

W 1999 roku rozpoczęła się siódma pielgrzymka Jana Pawła II do Polski. Była to jedna z najdłuższych podróży papieskich po kraju. Ojciec Święty odwiedził aż 23 miejscowości, a miliony ludzi śledziły jego spotkania.

A co działo się 5 czerwca w świecie popkultury?

W 1971 roku urodził się Mark Wahlberg, aktor znany z filmów „Infiltracja”, „Transformers” czy „Ted”. Niewielu pamięta, że zanim trafił do Hollywood, był gwiazdą muzyki i występował jako Marky Mark.

5 czerwca 1993 roku do kin wszedł film „Jurassic Park” Stevena Spielberga. Trudno przecenić jego znaczenie dla historii kina. Dinozaury wyglądały tak realistycznie, że wielu widzów nie mogło uwierzyć, iż nie są prawdziwe. Film rozpoczął nową erę efektów specjalnych.

Fani muzyki wspominają natomiast czerwiec 1984 roku i premierę albumu „Born in the U.S.A.” Bruce'a Springsteena. Płyta sprzedała się w dziesiątkach milionów egzemplarzy i stała się jednym z symboli amerykańskiej kultury lat 80.

Miłośnicy gier komputerowych mogą kojarzyć 5 czerwca z targami E3, które wielokrotnie właśnie w pierwszych dniach czerwca przynosiły zapowiedzi największych hitów branży. To wtedy gracze po raz pierwszy oglądali zwiastuny produkcji, które później biły rekordy sprzedaży.

5 czerwca to dzień, w którym spotykają się średniowieczni książęta, nobliści, papieże, hollywoodzkie gwiazdy i dinozaury Spielberga. Trudno o lepszy dowód, że historia potrafi być naprawdę różnorodna.
::obituary{"type":"encouragement"}

::news{"type":"see-also","item":"60986"}

::event{"type":"vertical","item":"5635"}