5 lipca to dzień ważnych wydarzeń z historii Polski – od powstania Akademii Zamojskiej i zwycięstwa pod Guzowem po pierwszy polski lot w kosmos zakończony szczęśliwym lądowaniem. To także rocznica narodzin wybitnych artystów, duchownych i polityków oraz momentów, które na trwałe wpisały się w dzieje kraju.

Wydarzenia, które zmieniły bieg historii

W 1600 roku kanclerz wielki koronny Jan Zamoyski wydał akt fundacyjny Akademii Zamojskiej. Uczelnia szybko stała się jednym z najważniejszych ośrodków naukowych Rzeczypospolitej i była trzecią wyższą szkołą w kraju po Krakowie i Wilnie.

W 1607 roku, podczas bitwy pod Guzowem, wojska wierne królowi Zygmuntowi III Wazie, dowodzone przez hetmanów Stanisława Żółkiewskiego i Jana Karola Chodkiewicza, pokonały rokoszan, kończąc najważniejszy etap rokoszu Zebrzydowskiego.

W 1626 roku rozpoczęła się kolejna wojna polsko-szwedzka, nazywana wojną o ujście Wisły. Konflikt miał ogromne znaczenie dla handlu i pozycji Rzeczypospolitej nad Bałtykiem.

Po śmierci generała Władysława Sikorskiego, w 1943 roku premierem rządu RP na uchodźstwie został Stanisław Mikołajczyk, a funkcję naczelnego wodza objął generał Kazimierz Sosnkowski. Tego samego dnia powołano także Kierownictwo Walki Podziemnej, które skoordynowało działania cywilnego i wojskowego podziemia.

W 1945 roku Stany Zjednoczone uznały Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej, wycofując jednocześnie uznanie dla rządu RP na uchodźstwie. Był to jeden z najważniejszych momentów powojennego kształtowania nowego porządku politycznego.

Również 5 lipca 1945 roku polska administracja oficjalnie przejęła władzę nad Szczecinem, który ostatecznie znalazł się w granicach powojennej Polski.

W 1946 roku utworzono Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, rozpoczynając wieloletni okres cenzury państwowej w Polsce Ludowej.

W 1978 roku zakończyła się historyczna misja Mirosława Hermaszewskiego. Statek Sojuz 30 z pierwszym i jedynym jak dotąd polskim kosmonautą na pokładzie wylądował bezpiecznie w Kazachstanie, kończąc pierwszy polski lot w kosmos.

W 1993 roku w Polsce wszedł w życie podatek od towarów i usług (VAT), który do dziś pozostaje jednym z podstawowych elementów systemu podatkowego.

A co działo się tego dnia w świecie popkultury?

5 lipca 1920 roku urodził się Ignacy Machowski, wybitny aktor teatralny i filmowy, znany z ról w „Popiele i diamencie”, „Pociągu”, „Stawce większej niż życie” czy „Marysi i Napoleonie”.

W 1935 roku przyszedł na świat Krzysztof Szmagier, reżyser, który stworzył jedne z najbardziej kultowych seriali telewizyjnych w historii polskiej telewizji – „07 zgłoś się” oraz „Przygody psa Cywila”.

Rok 1965 przyniósł narodziny Małgorzaty Walewskiej, światowej sławy mezzosopranistki, występującej na najważniejszych scenach operowych Europy i Ameryki.

Urodzili się

1881 – August Hlond, prymas Polski.

1920 – Ignacy Machowski, aktor teatralny i filmowy.

1935 – Szewach Weiss, izraelski polityk, dyplomata i były ambasador Izraela w Polsce.

1935 – Krzysztof Szmagier, reżyser i twórca serialu „07 zgłoś się”.

1945 – Jerzy Kropiwnicki, ekonomista, polityk i były prezydent Łodzi.

1965 – Małgorzata Walewska, śpiewaczka operowa.

Zmarli

1986 – Jarosław Stećko, jeden z przywódców Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów.

2002 – Zdzisław Mrożewski, aktor teatralny i filmowy.

2014 – Kazimierz Winkler, poeta i autor tekstów wielu popularnych piosenek.

2020 – Eugeniusz Szumiejko, działacz opozycji antykomunistycznej i „Solidarności”.

2023 – Miriam Aleksandrowicz, aktorka i ceniona reżyserka dubbingu.

Święta i nietypowe okazje

5 lipca obchodzony jest Światowy Dzień Bikini, upamiętniający prezentację tego stroju kąpielowego w 1946 roku w Paryżu. To także okazja do przypomnienia historii jednego z najbardziej rozpoznawalnych elementów mody XX wieku.

::news{"type":"see-also","item":"62126"}

::event{"type":"vertical","item":"5645"}