Dla wielu to przede wszystkim święto narodowe i biało-czerwone flagi, ale 3 maja ma historię dużo bogatszą niż sama rocznica uchwalenia konstytucji. To dzień wielkich decyzji politycznych, symbolicznych gestów, ważnych rocznic kultury, a także wydarzeń, które później obrastały legendą. Obok Konstytucji 3 Maja są tu też Radio Wolna Europa, Polonez, Milenium Chrztu Polski, a nawet epizody wojenne, o których rzadziej się dziś mówi.

::attachment{"type":"image","item_id":"411626","width":"818","height":"203","title":"","alt":"","link":""}

Wydarzenia w Polsce

1576 – Koronacja Stefana Batorego i Anny Jagiellonki? Nie – 3 maja przypomina o innej wielkiej państwowej idei

Choć koronacja Batorego odbyła się 1 maja, to właśnie 3 maja stał się jedną z najważniejszych dat polskiej państwowości. Tego dnia wraca temat odpowiedzialności za państwo, reform i próby ratowania upadającej Rzeczypospolitej.

1660 – Pokój w Oliwie

Podpisano traktat oliwski, kończący wyniszczające wojny polsko-szwedzkie. Dokument kończył epokę konfliktów związanych z potopem i miał ogromne znaczenie dla osłabionego państwa.

1791 – Uchwalenie Konstytucji 3 Maja

Na Zamku Królewskim w Warszawie Sejm Wielki przyjął Ustawę Rządową, czyli Konstytucję 3 Maja. Druga na świecie i pierwsza w Europie nowoczesna konstytucja miała ratować państwo przed dalszym rozpadem. Reformowała ustrój, ograniczała liberum veto, wzmacniała władzę wykonawczą. Dla Polaków szybko stała się czymś więcej niż dokumentem – symbolem nowoczesnej, odpowiedzialnej państwowości.

1792 – Kamień węgielny pod Świątynię Opatrzności Bożej

Rok po uchwaleniu konstytucji rozpoczęto realizację ślubowania Sejmu. Historia tej budowy okazała się jednak dużo dłuższa, niż ktokolwiek wtedy przypuszczał.

1819 – Wolnomularstwo Narodowe

Major Walerian Łukasiński powołał organizację patriotyczną, która stała się jednym z symboli niepodległościowych tradycji konspiracyjnych.

1916 – Wielka manifestacja w Warszawie

Ponad 200 tysięcy osób wzięło udział w obchodach rocznicy Konstytucji 3 Maja. Skala tego zgromadzenia robiła wrażenie nawet na tle ówczesnej Europy.

1944 – Akcja Kedywu na Bielanach

Oddział AK przeprowadził skuteczny atak na niemieckie lotnisko na Bielanach, niszcząc samoloty transportowe. To jeden z mniej znanych, ale efektownych epizodów Polskiego Państwa Podziemnego.

1945 – 1 Armia Wojska Polskiego kończy szlak bojowy

Po dojściu do Łaby zakończył się wojenny szlak polskich żołnierzy walczących u boku Armii Czerwonej.

1946 – Demonstracje 3-majowe w Krakowie

Zakazane przez komunistyczne władze obchody doprowadziły do starć z milicją. Dla wielu był to pierwszy sygnał, że tradycja 3 maja będzie traktowana przez władzę podejrzliwie.

1952 – Start polskiej sekcji Radia Wolna Europa

Rozpoczęły się regularne audycje Radia Wolna Europa w języku polskim. Dla milionów słuchaczy była to przez lata alternatywa wobec oficjalnej propagandy.

1966 – Centralne uroczystości Milenium Chrztu Polski

Na Jasnej Górze odbyły się obchody tysiąclecia chrztu Polski. W realiach PRL miały również silny wymiar polityczny i symboliczny.

1978 – Rusza seryjna produkcja Poloneza

W warszawskiej FSO uruchomiono produkcję Poloneza, samochodu, który szybko stał się jednym z symboli epoki.

1982 – Demonstracje w stanie wojennym

W wielu miastach odbyły się manifestacje związane z rocznicą Konstytucji 3 Maja. Interweniowały siły porządkowe, dochodziło do napięć i zatrzymań.

1993 – Jan Paweł II otrzymuje Order Orła Białego

Prezydent Lech Wałęsa nadał papieżowi najwyższe polskie odznaczenie.

2007 – Litwa po raz pierwszy świętuje 3 maja

Na Litwie po raz pierwszy obchodzono święto w rocznicę Konstytucji 3 Maja, przypominając wspólne dziedzictwo dawnej Rzeczypospolitej.

Wydarzenia na świecie

1469 – Narodziny Niccolò Machiavellego

Urodził się Machiavelli, myśliciel, którego nazwisko do dziś funkcjonuje jako synonim politycznego realizmu.

Popkultura

1961 – Sukces „Matki Joanny od Aniołów”

Film Jerzego Kawalerowicza otrzymał Nagrodę Specjalną Jury w Cannes.

1994 – Premiera filmu „Zawrócony”

Film Kazimierza Kutza wszedł do kin.

Urodzili się

1620 – Bogusław Radziwiłł
Magnat litewski, jedna z najbardziej kontrowersyjnych postaci XVII wieku.

1891 – Tadeusz Peiper
Poeta, krytyk literacki, współtwórca Awangardy Krakowskiej.

1941 – Kornel Morawiecki
Działacz opozycji, twórca Solidarności Walczącej.

1942 – Antoni Piechniczek
Trener reprezentacji Polski, która zdobyła brąz mundialu 1982.

1945 – Tadeusz Rydzyk
Redemptorysta, założyciel Radia Maryja.

1947 – Lesław Ćmikiewicz
Piłkarz reprezentacji Polski.

1948 – Czesław Bielecki
Architekt, publicysta, opozycjonista.

1951 – Jan Krzysztof Bielecki
Ekonomista i były premier.

Zmarli

1844 – Mikołaj Chopin
Ojciec Fryderyka Chopina, nauczyciel języka francuskiego.

1937 – Wacław Tokarz
Historyk wojskowości.

1985 – Wojciech Belon
Poeta i lider Wolnej Grupy Bukowina.

1991 – Jerzy Kosiński
Pisarz, autor „Malowanego ptaka”.

2016 – Janusz Tazbir
Historyk kultury i badacz dziejów religii.

2016 – Tadeusz Gocłowski
Arcybiskup metropolita gdański.

Święta

Święto Narodowe Trzeciego Maja