14 maja w historii Polski i świata zapisał się jako dzień politycznych zwrotów, ważnych bitew, wielkich premier filmowych i wydarzeń, które do dziś budzą emocje. Tego dnia ogłoszono konfederację targowicką, podpisano Układ Warszawski i odbyła się premiera „Seksmisji”. W kalendarium są też znane nazwiska ze świata sztuki, sportu, filmu i historii wojskowości.

::attachment{"type":"image","item_id":"411626","width":"818","height":"203","title":"","alt":"","link":""}

Wydarzenia w Polsce

1792 – W Targowicy przeciwnicy reform Sejmu Czteroletniego, z Sewerynem Rzewuskim i Stanisławem Potockim na czele, ogłosili zawiązanie konfederacji przeciwko królowi Stanisławowi Augustowi i Konstytucji 3 Maja. W rzeczywistości konfederacja została przygotowana wcześniej w Petersburgu przy wsparciu carycy Katarzyny II.

1809 – Wojska Księstwa Warszawskiego zdobyły kontrolowany przez Austriaków Lublin.

1906 – Członek Organizacji Bojowej PPS Baruch Szulman przeprowadził w Warszawie zamach bombowy na rosyjskiego podkomisarza policji Konstantinowa. Podczas ucieczki został zastrzelony. W II Rzeczypospolitej był symbolem wspólnej walki Polaków i Żydów przeciwko zaborcy.

1919 – Rozpoczęła się ofensywa wojsk polskich w Galicji Wschodniej podczas wojny polsko-ukraińskiej.

1920 – Front zachodni Armii Czerwonej pod dowództwem Michaiła Tuchaczewskiego rozpoczął ofensywę na Białorusi podczas wojny polsko-bolszewickiej.

1920 – W Warszawie założono Związek Literatów Polskich. Pierwszym prezesem organizacji został Stefan Żeromski.

1922 – Reprezentacja Polski w piłce nożnej rozegrała pierwszy w historii mecz przed własną publicznością. Na stadionie Cracovii Polacy przegrali z Węgrami 0:3.

1926 – Po zamachu stanu dokonanym przez Józefa Piłsudskiego prezydent RP Stanisław Wojciechowski przekazał władzę marszałkowi Sejmu Maciejowi Ratajowi.

1943 – W Sielcach nad Oką rozpoczęto formowanie 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki.

1944 – Żołnierze Zgrupowania Stołpeckiego AK odnieśli zwycięstwo w bitwie w Kamieniu Stołpeckim z oddziałami sowieckiej partyzantki.

1947 – Rozpoczął działalność Wojskowy Sąd Grupy Operacyjnej „Wisła”. Do połowy września 1947 roku rozpatrzono tam 285 spraw, a 173 osoby skazano na karę śmierci.

1955 – W Warszawie przywódcy państw bloku wschodniego podpisali Układ Warszawski, polityczno-wojskowy sojusz krajów komunistycznych.

1957 – Rozpoczęło się IX plenum KC PZPR, podczas którego Władysław Gomułka wystąpił przeciwko tzw. rewizjonistom domagającym się dalszej demokratyzacji kraju.

2010 – Na południu Polski rozpoczęły się intensywne opady, które doprowadziły do jednej z największych powodzi w dorzeczu Wisły od około 160 lat. W wyniku katastrofy zginęło 25 osób.

2024 – W wieku 101 lat zmarła Zofia Czekalska, uczestniczka Powstania Warszawskiego i łączniczka Zgrupowania Chrobry II.

Wydarzenia na świecie

1867 – W Krasiczynie urodził się książę Adam Stefan Sapieha, późniejszy arcybiskup metropolita krakowski i kardynał.

1940 – U wybrzeży Norwegii zatonął polski transatlantyk MS Chrobry, przebudowany po wybuchu wojny na transportowiec wojskowy.

2005 – W Warszawie odsłonięto pomnik generała Charles’a de Gaulle’a, przywódcy Wolnej Francji i późniejszego prezydenta Francji.

Popkultura

1921 – W Postawach koło Wilna urodził się Stanisław Jasiukiewicz, aktor znany m.in. z filmów „Krzyżacy”, „Potop”, „W pustyni i w puszczy” i serialu „Czterej pancerni i pies”.

1928 – W Nowym Sączu urodził się Władysław Hasior, rzeźbiarz, malarz i scenograf.

1930 – W Krakowie zmarł Władysław Orkan, poeta, pisarz i publicysta związany z ruchem ludowym.

1930 – W Katowicach urodziła się Barbara Horawianka, aktorka znana m.in. z seriali „Daleko od szosy” i „Modrzejewska”.

1938 – W Warszawie urodziła się Elżbieta Czyżewska, jedna z najbardziej charakterystycznych aktorek polskiego kina lat 60.

1940 – W Borysławiu urodziła się Marta Lipińska, aktorka filmowa, teatralna i radiowa, przez lata związana ze słuchowiskiem „Kocham Pana, Panie Sułku”.

1958 – Urodził się Andrzej Grubba, najwybitniejszy polski tenisista stołowy, zdobywca Pucharu Świata z 1988 roku.

1984 – Odbyła się premiera filmu „Seksmisja” w reżyserii Juliusza Machulskiego. Produkcja szybko stała się jedną z najpopularniejszych polskich komedii science fiction.

Urodzili się

1867 – Urodził się Adam Stefan Sapieha, kardynał i metropolita krakowski.

1921 – Urodził się Stanisław Jasiukiewicz, aktor i żołnierz Armii Krajowej.

1928 – Urodził się Władysław Hasior, rzeźbiarz i malarz.

1930 – Urodziła się Barbara Horawianka, aktorka filmowa i teatralna.

1938 – Urodziła się Elżbieta Czyżewska, gwiazda polskiego kina lat 60.

1940 – Urodziła się Marta Lipińska, aktorka.

1958 – Urodził się Andrzej Grubba, wybitny tenisista stołowy.

Zmarli

1930 – W Krakowie zmarł Władysław Orkan, poeta i publicysta.

1973 – W Siedlcach zmarł Bohdan Arct, pilot myśliwski i dowódca eskadry w Dywizjonie 303.

1983 – Zmarł Grzegorz Przemyk, 19-letni warszawski licealista pobity przez milicjantów.

2008 – Zmarł Roman Wapiński, historyk i autor biografii Władysława Sikorskiego, Ignacego Paderewskiego oraz Romana Dmowskiego.

2024 – W wieku 101 lat zmarła Zofia Czekalska, uczestniczka Powstania Warszawskiego.

Święta

14 maja obchodzony jest Dzień Farmaceuty w niektórych krajach oraz liczne lokalne święta związane z ochroną zdrowia i opieką społeczną. W polskiej pamięci historycznej data najmocniej kojarzy się jednak z konfederacją targowicką oraz podpisaniem Układu Warszawskiego.

::news{"type":"see-also","item":"60107"}

::event{"type":"vertical","item":"5590"}