Kalendarium ciekawostek – 1 marca

Mirosław Amonowicz 06:00, 01.03.2026

Skomentuj

1 marca to data, która łączy kulturę, politykę i mocne symbole pamięci. Z jednej strony mamy premierę dzieła, które nazwano „polską operą narodową”, z drugiej – tragiczne wydarzenia z czasów stalinowskich i wojny. W tle są też ważne decyzje infrastrukturalne i medialne, które na lata ustawiły codzienność Polaków.

🇵🇱 Wydarzenia w Polsce

1456 – W Krakowie urodził się Władysław II Jagiellończyk, późniejszy król Czech i Węgier.
1794 – W Teatrze Narodowym w Warszawie odbyła się premiera „Cud mniemany, czyli Krakowiacy i Górale” (Bogusławski/Stefani) – uznawanej za pierwszą polską operę narodową.
1819 – W Jabłonnie koło Lublina urodził się Władysław Taczanowski, ornitolog, autor prac o ptakach m.in. Królestwa Polskiego i Syberii.
1826 – W Bergamo urodził się Francesco Nullo, przyjaciel Garibaldiego; w 1863 walczył w powstaniu styczniowym i poległ pod Krzykawką.
1877 – W Genewie zmarł Antoni Patek, współzałożyciel marki zegarmistrzowskiej Patek Philippe.
1902 – W Wilnie urodził się Antoni Szacki („Bohun”, „Dąbrowski”), dowódca Brygady Świętokrzyskiej NSZ (1944–1945).
1903 – W Łodzi urodził się Ludwik Starski, scenarzysta i autor tekstów piosenek („Zakazane piosenki”, „Skarb”, „Hallo Szpicbródka”).
1933 – Otwarto ostatni fragment Magistrali Węglowej, łączącej Górny Śląsk z portem w Gdyni.
1937 – Polskie Radio rozpoczęło stałą emisję Warszawa II (II programu warszawskiego).
1942 – W ramach Akcji Reinhardt Niemcy rozpoczęli budowę obozu zagłady w Sobiborze.
1943 – Powołano Związek Patriotów Polskich – inicjatywę polskich komunistów pod patronatem Stalina.
1945 – Pod Borujskiem 1 Warszawska Samodzielna Brygada Kawalerii przeprowadziła udaną szarżę podczas walk o przełamanie Wału Pomorskiego.
1951 – W więzieniu mokotowskim wykonano wyroki śmierci na siedmiu żołnierzach podziemia (m.in. Łukasz Ciepliński, Adam Lazarowicz); od 2011 rocznica jest obchodzona jako Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”.
1971 – Po strajku w Łodzi władze wycofały się z podwyżek cen żywności wprowadzonych w grudniu 1970.
1973 – W FSO na Żeraniu zakończono produkcję samochodu „Warszawa”.
1973 – W Programie I Polskiego Radia po raz pierwszy nadano audycję „Sygnały Dnia”.
1982 – Stan wojenny: zniesiono ograniczenia w poruszaniu się obywateli po kraju.
1993 – Weszło w życie porozumienie o wolnym handlu CEFTA.
2000 – Powołano Instytut Adama Mickiewicza, zajmujący się promocją polskiej kultury za granicą.
2011 – W Warszawie zginęła Jolanta Brzeska, działaczka lokatorska – sprawa do dziś pozostaje jedną z najbardziej poruszających historii reprywatyzacji.

🌍 Wydarzenia na świecie

1948 – Papież Pius XII skierował list do niemieckich biskupów, odnosząc się m.in. do kwestii granic i wysiedleń w powojennej Europie.
2014 – Po raz pierwszy obchodzono Zero Discrimination Day (Dzień Zero Dyskryminacji), przypadający corocznie 1 marca.

🎬 Popkultura – premiery i rocznice

1916 – We Lwowie urodziła się Krystyna Feldman, aktorka (m.in. „Mój Nikifor”).
1935 – W Warszawie urodził się Ernest Bryll, poeta i dramaturg.
1982 – Premiera filmu „Vabank” w reżyserii Juliusza Machulskiego.

🎂 Urodzili się

1932 – W Nowym Targu urodził się Józef Fryźlewicz, aktor teatralny i filmowy.
1936 – W Warszawie urodził się Andrzej Urbańczyk, żeglarz i podróżnik, autor książek popularyzujących wyprawy.
1961 – W Gorlicach urodził się Mirosław Czyżykiewicz, bard i poeta.

🕯️ Zmarli

1938 – W Warszawie zmarł Władysław Grabski, premier i autor reformy walutowej z lat 1924–1925.

🎉 Święta

1 marca – Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych” (święto państwowe od 2011).
1 marca – Zero Discrimination Day (Dzień Zero Dyskryminacji; obchodzony od 2014).
1 marca – World Seagrass Day (Światowy Dzień Traw Morskich, inicjatywa ONZ).