Kalendarium ciekawostek: 16 sierpnia

16 sierpnia to jedna z kluczowych dat wojny polsko-bolszewickiej – właśnie tego dnia Józef Piłsudski rozpoczął kontruderzenie znad Wieprza , które przesądziło o załamaniu sowieckiej ofensywy na Warszawę. W historii Polski tego dnia zapisały się również I powstanie śląskie, dramatyczne wydarzenia Powstania Warszawskiego i narodziny ruchu, który doprowadził do powstania „Solidarności”.

W kalendarium nie brakuje też mocnego lokalnego akcentu z Inowrocławia oraz wielkich nazwisk światowej kultury. 16 sierpnia urodzili się James Cameron, Madonna i Steve Carell, a tego dnia zmarli dwaj giganci amerykańskiej muzyki – Elvis Presley i, 41 lat później, Aretha Franklin.

Co wydarzyło się 16 sierpnia?

1264 – Książę Bolesław Pobożny ogłosił statut kaliski, który regulował sytuację prawną Żydów w Wielkopolsce i zapewniał im m.in. ochronę, swobodę handlu oraz własne sądownictwo w określonych sprawach.

1456 – W Toruniu dowódcy zaciężnych wojsk krzyżackich zawarli układ dotyczący sprzedaży Polsce sześciu miast i zamków należących wcześniej do państwa zakonnego.

1726 – Anna Samsiecka, od dwóch miesięcy więziona w wieży inowrocławskiego ratusza pod zarzutem kontaktów z „siłami nieczystymi”, została skazana na śmierć i spalona na stosie na Przedmieściu Stodolnym za Bramą Bydgoską.

1812 – Podczas wyprawy Napoleona Bonapartego na Rosję rozpoczęła się bitwa pod Smoleńskiem, jedna z największych bitew pierwszej części kampanii.

1819 – W Manchesterze kawaleria zaatakowała wielotysięczną demonstrację domagającą się reform politycznych, a wydarzenie przeszło do historii jako masakra Peterloo.

1875 – Urodził się Franciszek Bujak, historyk i jeden z najwybitniejszych polskich badaczy dziejów społeczno-gospodarczych.

1887 – Urodził się ks. Mateusz Zabłocki, powstaniec wielkopolski i działacz społeczny, który we wrześniu 1939 roku organizował obronę Trzemeszna, a następnie został rozstrzelany przez Niemców w więzieniu w Inowrocławiu.

1899 – Urodziła się Maria Wittek, uczestniczka walk o niepodległość, szefowa Wojskowej Służby Kobiet KG AK i pierwsza kobieta w historii Wojska Polskiego mianowana generałem.

1905 – W Bydgoszczy urodził się Marian Rejewski, matematyk i kryptolog, który odegrał kluczową rolę w złamaniu szyfru niemieckiej Enigmy.

1906 – Urodził się Edward Ochab, polityk komunistyczny, który w 1956 roku przez kilka miesięcy pełnił funkcję I sekretarza KC PZPR, a później przewodniczącego Rady Państwa.

1910 – Zmarł Zygmunt Gloger, historyk, archeolog, etnograf i krajoznawca, autor monumentalnej „Encyklopedii staropolskiej ilustrowanej”.

1911 – Car Mikołaj II wydał zarządzenie o likwidacji Twierdzy Warszawa, systemu rosyjskich fortyfikacji otaczających stolicę.

1913 – Urodził się Menachem Begin, późniejszy premier Izraela i laureat Pokojowej Nagrody Nobla za porozumienie pokojowe z Egiptem.

1914 – W Krakowie powstał Naczelny Komitet Narodowy, pod którego patronatem zaczęto formować Legiony Polskie.

1919 – W nocy z 16 na 17 sierpnia rozpoczęło się I powstanie śląskie, pierwsze z trzech zbrojnych wystąpień polskiej ludności Górnego Śląska.

1920 – Rozpoczęła się polska kontrofensywa znad Wieprza, kluczowy manewr Bitwy Warszawskiej, który doprowadził do załamania ofensywy Armii Czerwonej.

O świcie grupa uderzeniowa dowodzona osobiście przez Józefa Piłsudskiego ruszyła z rejonu Dęblina, Kocka i Lubartowa na północ, uderzając w słabo bronione lewe skrzydło sowieckiego Frontu Zachodniego Michaiła Tuchaczewskiego.

Polskie oddziały szybko przełamały opór tzw. Grupy Mozyrskiej i zaczęły wychodzić na tyły wojsk bolszewickich walczących o Warszawę. Jednocześnie 5 Armia gen. Władysława Sikorskiego kontynuowała działania na północ od stolicy i po ciężkich walkach odzyskała Nasielsk.

Manewr znad Wieprza był momentem, w którym Bitwa Warszawska zmieniła się z obrony stolicy w wielką polską ofensywę. Zagrożone okrążeniem armie Tuchaczewskiego rozpoczęły pospieszny odwrót na wschód, a część wojsk sowieckich próbowała ratować się ucieczką do Prus Wschodnich.

Dzień wcześniej, 15 sierpnia, polskie wojska powstrzymały główne uderzenie na Warszawę, natomiast 16 sierpnia rozpoczął się manewr, który operacyjnie przesądził o polskim zwycięstwie w „Cudzie nad Wisłą”.

1924 – Urodził się Stanisław Różewicz, reżyser i scenarzysta, twórca m.in. filmów „Wolne miasto”, „Westerplatte”, „Świadectwo urodzenia” i „Kobieta w kapeluszu”.

1933 – Urodził się Witold Leszczyński, reżyser, scenarzysta i operator filmowy, autor takich obrazów jak „Żywot Mateusza”, „Konopielka” i „Siekierezada”.

1936 – Urodził się Edward Wende, adwokat i obrońca w procesach politycznych PRL, późniejszy senator, poseł i członek Trybunału Stanu.

1936 – W Berlinie zakończyły się XI Letnie Igrzyska Olimpijskie, podczas których reprezentacja Polski zdobyła sześć medali – trzy srebrne i trzy brązowe.

1938 – Komintern na polecenie Józefa Stalina rozwiązał Komunistyczną Partię Polski, której wielu działaczy wcześniej padło ofiarą stalinowskich represji.

1942 – Niemcy rozpoczęli likwidację tzw. dużego getta w Radomiu, deportując w ciągu kilku dni około 20 tys. Żydów do obozu zagłady w Treblince.

1943 – Niemcy rozpoczęli likwidację getta w Białymstoku, co doprowadziło do wybuchu powstania żydowskiego pod dowództwem Mordechaja Tenenbauma-Tamaroffa.

1944 – Podczas walk na Starym Mieście w Powstaniu Warszawskim polegli poeci i żołnierze Armii Krajowej Tadeusz Gajcy oraz Zdzisław Stroiński, związani z konspiracyjnym pismem „Sztuka i Naród”.

1944 – W wyniku ran odniesionych podczas Powstania Warszawskiego zmarł Roman Padlewski, kompozytor, skrzypek, pianista, dyrygent i żołnierz AK.

1944 – W walkach batalionu „Zośka” poległ Eugeniusz Stasiecki „Piotr Pomian”, harcmistrz, zastępca naczelnika Szarych Szeregów i jeden z najważniejszych instruktorów konspiracyjnego harcerstwa.

1944 – Radio Berlin podało fałszywy komunikat o rzekomym zdławieniu Powstania Warszawskiego, mimo że walki w stolicy miały trwać jeszcze przez wiele tygodni.

1944 – Zakończyła się bitwa pod Studziankami, jedne z największych walk pancernych z udziałem polskich żołnierzy na froncie wschodnim podczas II wojny światowej.

1945 – Edward Osóbka-Morawski i Wiaczesław Mołotow podpisali w Moskwie polsko-sowiecką umowę dotyczącą granicy państwowej oraz odszkodowań wojennych.

1948 – Zmarł Babe Ruth, jedna z największych legend baseballu i ikona amerykańskiego sportu pierwszej połowy XX wieku.

1954 – Urodził się James Cameron, kanadyjski reżyser i scenarzysta, twórca takich filmowych przebojów jak „Terminator”, „Obcy – decydujące starcie”, „Titanic” i „Avatar”.

1958 – Urodziła się Madonna, jedna z największych gwiazd w historii muzyki pop, wokalistka odpowiedzialna za takie przeboje jak „Like a Virgin”, „Like a Prayer”, „Vogue” czy „Frozen”.

1962 – Urodził się Steve Carell, amerykański aktor i komik, najbardziej kojarzony z rolą Michaela Scotta w serialu „The Office”.

1977 – W swojej posiadłości Graceland w Memphis zmarł w wieku 42 lat Elvis Presley, jedna z najważniejszych ikon muzyki popularnej XX wieku, nazywany „Królem Rock and Rolla”.

1979 – Zmarł Jerzy Jurandot, satyryk, poeta, dramaturg i autor tekstów piosenek, założyciel i wieloletni kierownik literacki warszawskiego Teatru Syrena.

1980 – Przedstawiciele strajkujących zakładów utworzyli w Stoczni Gdańskiej Międzyzakładowy Komitet Strajkowy, którego przewodniczącym został Lech Wałęsa.

1980 – W nocy z 16 na 17 sierpnia Międzyzakładowy Komitet Strajkowy sformułował 21 postulatów, wśród których znalazły się żądania utworzenia niezależnych związków zawodowych, prawa do strajku, wolności słowa i uwolnienia więźniów politycznych.

1991 – Zakończyła się IV pielgrzymka Jana Pawła II do Polski, podczas której papież odwiedził m.in. Kraków i Wadowice.

2002 – Rozpoczęła się VIII i ostatnia pielgrzymka Jana Pawła II do Polski, przebiegająca pod hasłem „Bóg bogaty w miłosierdzie”.

2002 – W Warszawie zmarł Tadeusz Płużański, filozof, były więzień KL Stutthof i powojenny współpracownik Witolda Pileckiego, skazany przez komunistyczny sąd na śmierć, a następnie ułaskawiony.

2008 – Zmarła prof. Anna Świderkówna, papirolog, badaczka kultury antycznej i popularyzatorka wiedzy o Biblii, a podczas wojny uczestniczka Powstania Warszawskiego.

2010 – W Waszyngtonie zmarła Zofia Korbońska, żołnierz Armii Krajowej, działaczka polskiego podziemia i późniejsza aktywna przedstawicielka Polonii amerykańskiej.

2010 – W Warszawie rozpoczęto budowę centralnego odcinka drugiej linii metra, jednej z największych inwestycji komunikacyjnych w stolicy.

2018 – W Detroit zmarła Aretha Franklin, jedna z najważniejszych wokalistek w historii muzyki popularnej, nazywana „Królową Soulu”.

::news{"type":"see-also","item":"63668"}

::event{"type":"vertical","item":"5732"}