Kalendarium ciekawostek z foto-zagadką: 9 listopada

9 listopada jest jedną z tych dat, przy których historia przyspiesza. Tego dnia runął mur berliński, cesarskie Niemcy zamieniły się w republikę, naziści rozpętali „noc kryształową”, a wiele dekad później polscy widzowie po raz pierwszy zobaczyli „Dom”, „Ekstradycję” i filmowego „Wiedźmina”.

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}

W Inowrocławiu 9 listopada także pozostawił własne ślady. W 1998 roku odbyła się pierwsza sesja odtworzonej Rady Powiatu Inowrocławskiego, a w 2010 roku na ul. Świętego Ducha pojawił się tramwaj przypominający o czasach, gdy po mieście naprawdę kursowały „bimby”.

Na początek nasza foto-zagadka. Przyjrzyjcie się staremu zdjęciu Inowrocławia i spróbujcie rozpoznać przedstawione miejsce lub obiekt. Z którego okresu może pochodzić fotografia? Może pamiętacie je jeszcze w innym kształcie albo wiążą się z nim rodzinne historie? Czekamy na wspomnienia i Wasze typy.

Co wydarzyło się 9 listopada?

1697 – Urodził się August Aleksander Czartoryski, wojewoda ruski i jeden z najbogatszych magnatów Rzeczypospolitej. To właśnie jego działalność polityczna i majątkowa w dużej mierze zbudowała potęgę rodu Czartoryskich oraz obozu nazywanego później Familią. W 1764 roku ugrupowanie to odegrało kluczową rolę w wyniesieniu na tron Stanisława Augusta Poniatowskiego.

1794 – Wojska rosyjskie wkroczyły do Warszawy, co oznaczało faktyczny kres powstania kościuszkowskiego. Kilka dni wcześniej oddziały dowodzone przez Aleksandra Suworowa dokonały krwawej rzezi Pragi. Upadek stolicy przesądził o losie insurekcji, a rok później nastąpił trzeci rozbiór Polski.

1830 – Zmarł Jan Śniadecki, matematyk, astronom, filozof i jeden z najważniejszych polskich uczonych epoki oświecenia. Był profesorem Akademii Krakowskiej, a później rektorem Uniwersytetu Wileńskiego. Zajmował się również reformą nauczania i popularyzacją nowoczesnej nauki, a jego nazwisko noszą dziś szkoły, ulice i obiekty naukowe w całej Polsce.

1839 – Urodził się Tadeusz Korzon, historyk należący do najważniejszych przedstawicieli warszawskiej szkoły historycznej. Szczególnie interesowała go historia gospodarcza, wojskowość oraz epoka stanisławowska. Jego monumentalne „Wewnętrzne dzieje Polski za Stanisława Augusta” przez dziesięciolecia pozostawały jednym z podstawowych opracowań tego okresu.

1845 – Urodził się Józef Kościelski, wielkopolski ziemianin, polityk, poeta i mecenas kultury. W swoim majątku w Miłosławiu gościł artystów i pisarzy, w tym Leona Wyczółkowskiego, Juliana Fałata i Jana Kasprowicza. To właśnie tam ufundował pierwszy na ziemiach polskich pomnik Juliusza Słowackiego, odsłonięty w 1899 roku.

1861 – Urodził się Tadeusz Pawlikowski, reżyser i dyrektor teatrów w Krakowie i Lwowie, jeden z twórców nowoczesnej polskiej sceny teatralnej. Za jego dyrekcji w Krakowie zadebiutował dramaturgicznie Stanisław Wyspiański z „Warszawianką”. Pawlikowski wprowadzał także na polskie sceny utwory Ibsena, Czechowa, Shawa, Gorkiego i Strindberga.

1873 – W Łodzi urodził się Tadeusz Miciński, poeta, prozaik i dramaturg związany z Młodą Polską. Jego twórczość była pełna symboliki, mistycyzmu i zainteresowania filozofią oraz religią. Do najbardziej znanych dzieł pisarza należą „Nietota” i „Xiądz Faust”.

1910 – Zmarł ks. Piotr Wawrzyniak, jeden z najwybitniejszych organizatorów polskiego ruchu spółdzielczego w zaborze pruskim. Rozbudowywał sieć polskich banków ludowych, spółek gospodarczych i organizacji, które pozwalały Polakom skuteczniej przeciwstawiać się germanizacji. Nazywany bywa jednym z najważniejszych patronów wielkopolskiej pracy organicznej.

1915 – Urodziła się Hanka Bielicka, aktorka i artystka kabaretowa, przez dziesięciolecia jedna z najbardziej charakterystycznych postaci polskiej estrady. Jej znakiem rozpoznawczym były niezwykła energia, błyskawiczne tempo mówienia i kolekcja efektownych kapeluszy. Grała m.in. w „Zakazanych piosenkach”, „Cafe pod Minogą”, „Małżeństwie z rozsądku” oraz „Panu Wołodyjowskim”.

1918 – W Niemczech upadła monarchia Hohenzollernów, a w Berlinie ogłoszono powstanie republiki. Kanclerz Maksymilian Badeński poinformował o abdykacji Wilhelma II, choć formalnie cesarz zrzekł się praw do tronu później. Rewolucja niemiecka miała ogromne znaczenie również dla Polski – rozpad dotychczasowego systemu władzy w Niemczech ułatwił Polakom przejmowanie kontroli nad ziemiami zaboru pruskiego.

1919 – Inowrocław. Z tego dnia zachowała się interesująca pamiątka pokazująca, jak wyglądało miasto zaledwie kilka miesięcy po odzyskaniu niepodległości. 9 listopada 1919 roku wysłano z Inowrocławia pocztówkę przedstawiającą dworzec kolejowy, wydaną nakładem miejscowej księgarni Stefana Knasta. Autorem fotografii był Droszcz. To drobiazg, ale właśnie takie przedmioty pozwalają zobaczyć historię miasta inaczej niż przez oficjalne daty i nazwiska. Pocztówka pokazuje dworzec będący wtedy jednym z najważniejszych punktów komunikacyjnych Inowrocławia – miasta, które po ponad stu latach zaborów dopiero urządzało się na nowo w granicach Polski.

1923 – Zakończył się pucz monachijski, nieudana próba przejęcia władzy w Bawarii przez Adolfa Hitlera i jego zwolenników. 9 listopada podczas marszu puczystów w Monachium doszło do strzelaniny z policją. Hitler uciekł z miejsca wydarzeń, a został aresztowany dwa dni później; proces i pobyt w więzieniu wykorzystał następnie do budowania politycznej legendy i napisania pierwszej części „Mein Kampf”.

1931 – Urodził się Stanisław Salmonowicz, historyk prawa i badacz dziejów Polski, przez wiele lat związany z Uniwersytetem Mikołaja Kopernika w Toruniu. W PRL był represjonowany za kontakty z opozycją i usunięty z uczelni. Później stworzył ważne prace poświęcone m.in. Polskiemu Państwu Podziemnemu, Prusom i epoce oświecenia.

1938 – Rozpoczęła się noc kryształowa, wielka fala nazistowskich pogromów Żydów w Niemczech i Austrii. W nocy z 9 na 10 listopada płonęły synagogi, niszczono sklepy i mieszkania, mordowano ludzi, a około 30 tysięcy żydowskich mężczyzn deportowano do obozów koncentracyjnych. Pogromy nie były spontanicznym wybuchem przemocy – zostały zainspirowane i skoordynowane przez aparat nazistowskiego państwa. Był to jeden z najważniejszych etapów przejścia od dyskryminacji Żydów do otwartego, masowego terroru.

1939 – W okupowanej Warszawie powstała Tajna Armia Polska, jedna z pierwszych wojskowych organizacji konspiracyjnych. Wśród jej twórców byli m.in. major Jan Włodarkiewicz i Witold Pilecki. Organizacja prowadziła działalność wywiadowczą, sabotażową i wojskową, a później weszła w struktury szerszego polskiego podziemia.

1939 – Niemieckie władze okupacyjne przeprowadziły akcję wymierzoną w lubelską inteligencję, określaną później mianem Sonderaktion Lublin. Aresztowano około 250 osób – profesorów, nauczycieli, duchownych, prawników i przedstawicieli lokalnych elit. Część zatrzymanych została zwolniona, ale wielu trafiło do więzień i obozów, a część zamordowano.

1942 – Niemcy rozpoczęli ostateczną likwidację getta na Majdanie Tatarskim w Lublinie. Było ono ostatnim dużym skupiskiem ludności żydowskiej w mieście po wcześniejszej likwidacji getta na Podzamczu. Większość jego mieszkańców została zamordowana na miejscu albo przewieziona do obozu koncentracyjnego na Majdanku.

1964 – Melchior Wańkowicz został skazany przez Sąd Wojewódzki w Warszawie na półtora roku więzienia za przekazywanie za granicę materiałów uznanych przez komunistyczne władze za szkodliwe dla PRL. Proces znanego pisarza i reportażysty odbił się szerokim echem. Wyrok był jednym z symboli represji wymierzonych w intelektualistów krytykujących ograniczanie wolności słowa.

1968 – Zakończył się jeden z pierwszych procesów uczestników protestów marcowych. Studenci Uniwersytetu Warszawskiego Józef Dajczgewand i Sławomir Kretkowski zostali skazani na kary więzienia. Protesty z marca 1968 roku rozpoczęły się po zdjęciu z afisza „Dziadów” Adama Mickiewicza w reżyserii Kazimierza Dejmka i szybko przerodziły się w znacznie szerszy bunt przeciwko polityce władz PRL.

1980 – Telewizja Polska wyemitowała pierwszy odcinek serialu „Dom” w reżyserii Jana Łomnickiego. Losy mieszkańców kamienicy przy fikcyjnej ulicy Złotej 25 stały się kroniką kilku powojennych dekad i jednym z najpopularniejszych serialowych obrazów Warszawy. Produkcja powracała na ekrany w kolejnych seriach aż do 2000 roku.

1987 – Służba Bezpieczeństwa zatrzymała Kornela Morawieckiego, twórcę i przywódcę Solidarności Walczącej. Ukrywał się od wprowadzenia stanu wojennego w grudniu 1981 roku i przez niemal sześć lat pozostawał jednym z najbardziej poszukiwanych działaczy podziemia.

1989 – Kanclerz RFN Helmut Kohl rozpoczął wizytę w Polsce, która miała stać się jednym z symboli nowego etapu stosunków polsko-niemieckich. Kilka dni później, 12 listopada, razem z premierem Tadeuszem Mazowieckim uczestniczył w słynnej mszy pojednania w Krzyżowej. Obraz obu polityków przekazujących sobie znak pokoju stał się jednym z symboli polsko-niemieckiego pojednania.

1989 – Tego samego dnia wydarzenie o światowym znaczeniu rozgrywało się w Berlinie. Władze NRD ogłosiły nowe zasady podróżowania na Zachód, a podczas chaotycznej konferencji prasowej Günter Schabowski zasugerował, że obowiązują one natychmiast. Tysiące mieszkańców Berlina Wschodniego ruszyły w stronę przejść granicznych, a zdezorientowani strażnicy zaczęli je otwierać.

Tak rozpoczął się upadek muru berlińskiego – najbardziej rozpoznawalnego symbolu podziału Europy po II wojnie światowej. Ludzie wspinali się na mur, obejmowali po obu jego stronach i własnymi rękami odłupywali fragmenty betonowej konstrukcji. Niecały rok później Niemcy zostały ponownie zjednoczone.

1995 – Telewizja Polska pokazała pierwszy odcinek serialu „Ekstradycja” Wojciecha Wójcika. Historia komisarza Olgierda Halskiego, granego przez Marka Kondrata, wyróżniała się mrocznym obrazem przestępczości lat 90., dynamiczną akcją i zupełnie innym tonem niż większość ówczesnych polskich seriali. Produkcja szybko stała się jednym z telewizyjnych symboli dekady.

1998 – Inowrocław. Odbyła się pierwsza sesja Rady Powiatu Inowrocławskiego po przywróceniu samorządu powiatowego w Polsce. Obrady zorganizowano w sali Urzędu Miejskiego przy ul. Roosevelta 36–38. Radni złożyli ślubowanie, a przewodniczącą rady została Iwona Stanek; funkcje wiceprzewodniczących powierzono Janowi Biernackiemu i Wiesławowi Niewiteckiemu. Był to symboliczny powrót szczebla samorządu, którego nie było od reformy administracyjnej z 1975 roku. Powiaty reaktywowano w wyniku reformy państwa przeprowadzonej pod koniec lat 90., a nowe starostwa rozpoczęły działalność 1 stycznia 1999 roku. Od tamtej pory Powiat Inowrocławski ponownie stał się samodzielnym elementem administracyjnej mapy kraju.

2001 – Do kin trafił „Wiedźmin” w reżyserii Marka Brodzkiego, z Michałem Żebrowskim w roli Geralta z Rivii. Filmowa adaptacja prozy Andrzeja Sapkowskiego spotkała się z bardzo chłodnym przyjęciem krytyków i wielu fanów książek, ale z czasem sama stała się elementem polskiej popkultury. Materiał nakręcony podczas produkcji posłużył również do stworzenia telewizyjnego serialu.

2008 – Zmarł Stanisław Różewicz, reżyser i scenarzysta, młodszy brat poety Tadeusza Różewicza. Stworzył m.in. „Wolne Miasto”, „Świadectwo urodzenia” i „Westerplatte”, a przez wiele lat kierował Zespołem Filmowym „Tor”. Jego filmy często wracały do wojny, okupacji i moralnych wyborów zwykłych ludzi.

2010 – Inowrocław. Na ul. Świętego Ducha stanął zabytkowo stylizowany wagon tramwajowy, przypominający jeden z najbardziej charakterystycznych rozdziałów historii komunikacji miejskiej. Wagon o długości ponad 11 metrów przewieziono nocą z 8 na 9 listopada i ustawiono na specjalnie przygotowanym fragmencie torowiska. Data nie była przypadkowa. Dokładnie dzień później przypadała 98. rocznica uruchomienia inowrocławskich tramwajów – pierwsze „bimby” ruszyły ulicami miasta 10 listopada 1912 roku. Jeździły m.in. od dworca przez Królowej Jadwigi, Rynek, Świętego Ducha. Tramwaje zniknęły z Inowrocławia w 1962 roku, dlatego ustawienie wagonu po 48 latach było symbolicznym przypomnieniem komunikacyjnej historii miasta. W jego oknach umieszczono stare pocztówki ze zbiorów regionalisty Piotra Strachanowskiego, pokazujące rozwój inowrocławskiej sieci tramwajowej. Wagon szybko stał się jednym z charakterystycznych elementów centrum i przypominał, że Inowrocław należał do stosunkowo niewielkiego grona polskich miast posiadających własną komunikację tramwajową. Kilka lat temu, tramwaj miał zostać wyremontowany, ale wskutek niekompetencji władz miasta, remontu nie dokończono. Zrujnowany wagonik nie jest już eksponowany w swojej pierwotnej lokalizacji.

::news{"type":"see-also","item":"67600"}

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}