Kalendarium ciekawostek z foto-zagadką: 4 listopada

4 listopada łączy dramatyczne wydarzenia polskiej historii z wielkimi nazwiskami kina, sportu i muzyki. Tego dnia urodzili się Matthew McConaughey, Ralph Macchio, Luís Figo i Gregory Porter, rozpoczął się kryzys zakładników w Iranie, a Barack Obama wygrał wybory prezydenckie w USA.

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}

W powiecie inowrocławskim ta data jest przede wszystkim związana z Janikowem. 4 listopada 1957 roku oficjalnie otwarto Janikowskie Zakłady Sodowe, inwestycję, która całkowicie zmieniła charakter miejscowości i stała się jednym z najważniejszych zakładów przemysłowych regionu. Tego dnia lokalne kalendarium przypomina również Józefa Bączkowskiego – nauczyciela inowrocławskiego „Kasprowicza” i jednego z twórców miejscowych tradycji koszykarskich.

Na starej fotografii Inowrocławia kryje się kolejna foto-zagadka. Czy rozpoznajecie miejsce lub obiekt i potraficie określić, z jakiego okresu pochodzi zdjęcie? Jeśli wiążą się z nim Wasze wspomnienia, podzielcie się nimi.

Co wydarzyło się 4 listopada?

1612 – z wydarzeniami tego dnia rosyjska tradycja wiąże wyparcie wojsk Rzeczypospolitej z Moskwy przez oddziały Kuźmy Minina i Dymitra Pożarskiego. Polska załoga Kremla skapitulowała jednak kilka dni później – 7 listopada według kalendarza gregoriańskiego. Współczesna Rosja obchodzi 4 listopada Dzień Jedności Narodowej, wprowadzony jako święto państwowe po rezygnacji z obchodów rocznicy rewolucji bolszewickiej.

1660 – zakończyła się bitwa pod Cudnowem, jedno z najważniejszych polskich zwycięstw podczas wojny z Rosją. Wojska Rzeczypospolitej wspierane przez Tatarów zmusiły armię rosyjską Wasyla Szeremietiewa do kapitulacji.

1790 – w Warszawie założono Cmentarz Powązkowski, jedną z najstarszych i najważniejszych polskich nekropolii. Spoczywają tam tysiące ludzi zasłużonych dla polskiej kultury, nauki, polityki i życia społecznego.

1794 – podczas rosyjskiego szturmu na warszawską Pragę zginął gen. Jakub Jasiński, jeden z najbardziej radykalnych przywódców Insurekcji Kościuszkowskiej i organizator powstania w Wilnie. Po zdobyciu dzielnicy żołnierze armii Aleksandra Suworowa dokonali rzezi Pragi, mordując tysiące cywilnych mieszkańców.

1801 – urodził się Seweryn Goszczyński, poeta, działacz niepodległościowy i uczestnik Nocy Listopadowej. Na emigracji zetknął się z Adamem Mickiewiczem, Juliuszem Słowackim i środowiskiem Andrzeja Towiańskiego.

1844 – we Lwowie otwarto Akademię Techniczną, jedną z poprzedniczek późniejszej Politechniki Lwowskiej. Uczelnia odegrała ogromną rolę w kształceniu polskich inżynierów i architektów.

1847 – w Lipsku zmarł Felix Mendelssohn-Bartholdy, jeden z najwybitniejszych kompozytorów romantyzmu. Pozostawił m.in. słynny „Marsz weselny”, koncert skrzypcowy e-moll i uwerturę do „Snu nocy letniej”.

1861 – uruchomienie około 100-kilometrowego odcinka linii kolejowej do Przemyśla zapewniło Lwowowi bezpośrednie połączenie kolejowe z Wiedniem. Było to jedno z najważniejszych wydarzeń komunikacyjnych w historii miasta w XIX wieku.

1877 – urodził się Tomasz Arciszewski, działacz PPS, uczestnik walk o niepodległość i późniejszy premier RP na uchodźstwie. Stał na czele emigracyjnego rządu w latach 1944–1947.

1879 – urodził się Will Rogers, amerykański aktor, humorysta i komentator życia publicznego. W pierwszych dekadach XX wieku należał do najbardziej rozpoznawalnych osobowości amerykańskiej kultury popularnej.

1889 – w Zakopanem zmarł Tytus Chałubiński, lekarz, przyrodnik, społecznik i jeden z pionierów taternictwa. Przyczynił się do rozwoju Zakopanego jako uzdrowiska i był współtwórcą Towarzystwa Tatrzańskiego.

1900 – urodził się Kazimierz Zakrzewski, historyk i bizantynista, profesor Uniwersytetu Warszawskiego. Napisał pierwszą polską syntezę dziejów Bizancjum, a podczas niemieckiej okupacji został zamordowany w Palmirach.

1917 – w Lisewie Kościelnym powstało Kółko Rolnicze. Organizacje tego typu odgrywały na Kujawach ważną rolę w modernizacji rolnictwa oraz integracji lokalnych społeczności wiejskich.

1918 – Rada Regencyjna powołała prowizoryczny gabinet Władysława Wróblewskiego. Był to ostatni rząd Królestwa Polskiego przed przejęciem władzy przez Józefa Piłsudskiego.

1916 – urodził się Walter Cronkite, późniejszy legendarny prezenter CBS Evening News. Przez dziesięciolecia należał do najbardziej wpływowych amerykańskich dziennikarzy telewizyjnych.

1922 – brytyjski archeolog Howard Carter odkrył schody prowadzące do grobowca faraona Tutanchamona w Dolinie Królów. Odkrycie niemal nienaruszonego grobowca stało się jedną z największych sensacji archeologicznych XX wieku.

1923 – zmarła Jadwiga Zamoyska, działaczka społeczna i patriotyczna, założycielka szkoły gospodarstwa domowego dla kobiet, działającej najpierw w Kórniku, a następnie w Kuźnicach koło Zakopanego.

1925 – urodził się Ryszard Kiersnowski, historyk i numizmatyk specjalizujący się w średniowieczu. Należał do najwybitniejszych polskich badaczy dawnego mennictwa.

1925 – w Katowicach urodziła się Aleksandra Śląska, jedna z najwybitniejszych polskich aktorek teatralnych i filmowych. Widzowie pamiętają ją m.in. z „Pasażerki”, „Ostatniego etapu” oraz serialowej roli królowej Bony.

1926 – prezydent Ignacy Mościcki wydał rozporządzenie przewidujące kary za rozpowszechnianie „nieprawdziwych wiadomości” oraz znieważanie władz. Regulacje wywołały protesty opozycji i środowisk dziennikarskich, a Sejm później je uchylił.

1931 – w Warszawie zmarł Artur Oppman „Or-Ot”, poeta, publicysta i varsavianista. Szczególne miejsce w jego twórczości zajmowały dzieje oraz legendy dawnej Warszawy.

1934 – w Warszawie urodził się Michał Głowiński, wybitny teoretyk i historyk literatury, eseista oraz autor wspomnień. Był badaczem języka propagandy PRL i autorem m.in. „Marcowego gadania”.

1937 – urodziła się Loretta Swit, amerykańska aktorka szczególnie znana jako major Margaret „Hot Lips” Houlihan z serialu „MAS*H”. Za rolę otrzymała dwie nagrody Emmy.

1944 – w Lublinie powstał Centralny Komitet Żydów Polskich, reprezentujący ocalałą z Zagłady społeczność żydowską i zajmujący się m.in. pomocą społeczną, edukacją oraz dokumentowaniem zbrodni.

1944 – zmarła Maria Rodziewiczówna, pisarka, autorka popularnych powieści „Dewajtis”, „Lato leśnych ludzi” i „Między ustami a brzegiem pucharu”.

1946 – urodziła się Laura Bush, późniejsza pierwsza dama Stanów Zjednoczonych, żona prezydenta George'a W. Busha. Z wykształcenia była nauczycielką i bibliotekarką.

1946 – urodził się Robert Mapplethorpe, amerykański fotograf znany z portretów, martwych natur i prac, które wielokrotnie wywoływały spory dotyczące granic sztuki i obyczajowości.

1948 – przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Warszawie rozpoczął się proces działaczy PPS-WRN. Wśród oskarżonych znajdował się Kazimierz Pużak, wcześniej sądzony przez Sowietów w moskiewskim procesie szesnastu.

1950 – w Rzymie podpisano Europejską Konwencję Praw Człowieka. Dokument stał się podstawą europejskiego systemu ochrony praw człowieka i działalności Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.

1952 – w Warszawie urodziła się Hanna Gronkiewicz-Waltz, prawniczka i ekonomistka, późniejsza prezes Narodowego Banku Polskiego oraz prezydent Warszawy.

1956 – wojska sowieckie rozpoczęły zmasowaną interwencję na Węgrzech, której celem było stłumienie rewolucji wymierzonej w komunistyczny reżim i dominację ZSRR. Premier Imre Nagy został później aresztowany i stracony.

1956 – rozpoczął działalność Wrocławski Teatr Pantomimy Henryka Tomaszewskiego, który zdobył później międzynarodową renomę i stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych polskich zespołów teatralnych.

1957 – wicepremier Zenon Nowak uroczyście otworzył Janikowskie Zakłady Sodowe. Budowany od 1953 roku kombinat radykalnie przyspieszył rozwój Janikowa – niewielka wcześniej miejscowość zaczęła szybko zmieniać się w przemysłowe miasto.

1960 – urodziła się Kathy Griffin, amerykańska aktorka i komiczka znana z programów telewizyjnych oraz ostrego, często kontrowersyjnego humoru.

1961 – urodził się Ralph Macchio, aktor znany przede wszystkim jako Daniel LaRusso z filmowej serii „Karate Kid”. Po latach powrócił do tej roli w serialu „Cobra Kai”.

1965 – urodził się Wayne Static, wokalista i gitarzysta zespołu Static-X, jednej z charakterystycznych formacji amerykańskiego industrial metalu przełomu lat 90. i 2000.

1969 – urodził się Matthew McConaughey, amerykański aktor znany z „Interstellar”, „Witaj w klubie”, „Detektywa” i „Wilka z Wall Street”. Za rolę w „Witaj w klubie” otrzymał Oscara.

1971 – urodził się Gregory Porter, amerykański wokalista jazzowy i soul, dwukrotny zdobywca Grammy za najlepszy jazzowy album wokalny. Popularność przyniosły mu m.in. „Liquid Spirit” i „Hey Laura”.

1972 – urodził się Luís Figo, portugalski piłkarz, laureat Złotej Piłki i jeden z najlepszych zawodników swojego pokolenia. Grał m.in. w Barcelonie, Realu Madryt i Interze Mediolan.

1979 – irańscy studenci zajęli ambasadę Stanów Zjednoczonych w Teheranie, biorąc jej pracowników jako zakładników. Kryzys trwał 444 dni i głęboko wpłynął na stosunki amerykańsko-irańskie.

1980 – zmarł Józef Bączkowski, nauczyciel wychowania fizycznego, żołnierz Armii Krajowej i działacz społeczny. Przez ćwierć wieku pracował w inowrocławskim Gimnazjum i Liceum im. Jana Kasprowicza, wychowując wielu sportowców i budując silne szkolne drużyny koszykarskie.

1981 – w Warszawie spotkali się prymas Józef Glemp, gen. Wojciech Jaruzelski i przewodniczący „Solidarności” Lech Wałęsa. Rozmowa miała służyć złagodzeniu narastającego konfliktu politycznego, ale nie zapobiegła wprowadzeniu stanu wojennego kilka tygodni później.

1982 – w Warszawie urodziła się Kamila Skolimowska, lekkoatletka specjalizująca się w rzucie młotem. W 2000 roku, mając zaledwie 17 lat, została w Sydney pierwszą w historii mistrzynią olimpijską w tej konkurencji.

1988 – podczas wizyty w Polsce premier Wielkiej Brytanii Margaret Thatcher spotkała się z Lechem Wałęsą. Spotkanie było politycznie znaczące, ponieważ komunistyczne władze próbowały wówczas marginalizować przywódcę „Solidarności”.

1991 – Enya wydała album „Shepherd Moons”, na którym znalazły się m.in. „Caribbean Blue” i „Book of Days”. Płyta stała się jednym z największych sukcesów irlandzkiej artystki.

1991 – tego samego dnia My Bloody Valentine wydali „Loveless”, album uznawany za jedno z najważniejszych dzieł shoegaze'u i jeden z najbardziej wpływowych rockowych krążków lat 90.

1992 – w Łodzi zmarł Ludwik Benoit, aktor charakterystyczny znany m.in. z „Ewa chce spać”, „Fuchy” oraz „Przygód pana Michała”. Jego głosem mówił również słoń Dominik w animowanym „Proszę słonia”.

1992 – zmarł Kazimierz Smogorzewski, dziennikarz i publicysta. Był jedynym polskim dziennikarzem, któremu przed wojną wywiadu udzielił Adolf Hitler.

1995 – premier Izraela Icchak Rabin został zamordowany po wiecu pokojowym w Tel Awiwie. Zastrzelił go żydowski ekstremista przeciwny porozumieniom pokojowym z Palestyńczykami.

1997 – Shania Twain wydała album „Come On Over”. Krążek z przebojami „You're Still the One”, „That Don't Impress Me Much” i „Man! I Feel Like a Woman!” stał się jednym z najlepiej sprzedających się albumów w historii muzyki popularnej.

2000 – TVP2 wyemitowała pierwszy odcinek serialu „M jak miłość”. Losy rodziny Mostowiaków szybko stały się jednym z największych telewizyjnych fenomenów w Polsce, a serial pozostaje na antenie od ponad ćwierć wieku.

2008 – Barack Obama wygrał wybory prezydenckie w Stanach Zjednoczonych, pokonując Johna McCaina. Został pierwszym czarnoskórym politykiem wybranym na urząd prezydenta USA.

2011 – zmarł Tadeusz Walasek, jeden z najwybitniejszych polskich bokserów. Zdobył srebrny medal olimpijski w Rzymie w 1960 roku, brązowy w Tokio cztery lata później oraz mistrzostwo Europy.

2014 – na terenie byłego niemieckiego obozu koncentracyjnego Sachsenhausen odsłonięto pomnik gen. Stefana „Grota” Roweckiego, komendanta głównego Armii Krajowej zamordowanego tam w 1944 roku.

2016 – weszło w życie Porozumienie paryskie, międzynarodowa umowa dotycząca przeciwdziałania zmianom klimatu. Państwa zobowiązały się do działań mających ograniczyć wzrost globalnej temperatury.

2020 – w Łodzi zmarł Stanisław Fijałkowski, malarz i grafik, uczeń Władysława Strzemińskiego. Jego prace prezentowano w najważniejszych polskich i zagranicznych muzeach oraz galeriach.

2024 – zmarł prof. Henryk Kocój, historyk specjalizujący się w dziejach Polski końca XVIII wieku, Insurekcji Kościuszkowskiej i międzynarodowych uwarunkowaniach polskich powstań narodowych.

::news{"type":"see-also","item":"67585"}

::event{"type":"vertical","item":"5946"}

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}