Kalendarium ciekawostek: 19 sierpnia

19 sierpnia łączy historię Inowrocławia i Kujaw z wydarzeniami o znaczeniu ogólnopolskim i światowym. Tego dnia trwały walki wojny polsko-bolszewickiej, rozpoczęło się II powstanie śląskie, żołnierze gen. Stanisława Maczka walczyli w Normandii, a pod Toruniem doszło do najtragiczniejszej katastrofy kolejowej w dziejach PRL.

Nie brakuje również kultury, sportu i popkultury. 19 sierpnia urodzili się m.in. Stefan Starzyński, Gene Roddenberry, John Deacon i Matthew Perry, a Legia Warszawa odniosła rekordowe zwycięstwo w najwyższej klasie rozgrywkowej.

Co wydarzyło się 19 sierpnia?

1506 – W Wilnie zmarł król Aleksander Jagiellończyk, jedyny polski władca z dynastii Jagiellonów pochowany w tym mieście.

1587 – Podczas sejmu elekcyjnego stronnictwo skupione wokół arcybiskupa Stanisława Karnkowskiego i kanclerza Jana Zamoyskiego ogłosiło królem Polski Zygmunta III Wazę.

1887 – Nad częścią ziem polskich obserwowano całkowite zaćmienie Słońca, zjawisko szeroko komentowane w ówczesnej prasie i publikacjach popularnonaukowych; motyw zaćmienia odegrał później ważną rolę w „Faraonie” Bolesława Prusa.

1893 – Urodził się Stefan Starzyński, prezydent Warszawy i jedna z symbolicznych postaci obrony stolicy we wrześniu 1939 roku, zamordowany przez Niemców.

1894 – W Strzelnie powstało Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”, będące częścią rozwijającego się na ziemiach polskich ruchu sportowego i patriotycznego.

1901 – Uroczyście poświęcono metalowy krzyż na Giewoncie, który z czasem stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli polskich Tatr.

1909 – Urodził się Jerzy Andrzejewski, prozaik, publicysta i scenarzysta, autor m.in. „Popiołu i diamentu”, „Bram raju” oraz „Miazgi”, a w latach 70. działacz opozycji demokratycznej.

1920 – Podczas wojny polsko-bolszewickiej trwały walki w rejonie Lwowa, a Wojsko Polskie odzyskało Brześć, kontynuując ofensywę po zwycięskiej Bitwie Warszawskiej.

1920 – W nocy z 19 na 20 sierpnia rozpoczęło się II powstanie śląskie, wymierzone przede wszystkim w niemiecki aparat bezpieczeństwa i terror wobec ludności polskiej na Górnym Śląsku.

1920 – W Inowrocławiu urodził się Czesław Głodek, jeden z drużynowych inowrocławskich Szarych Szeregów, zamordowany przez Niemców w 1944 roku w Żabikowie.

1921 – Urodził się Gene Roddenberry, amerykański scenarzysta i producent telewizyjny, twórca „Star Treka”, jednego z najbardziej wpływowych uniwersów science-fiction w historii popkultury.

1925 – Urodził się Piotr Pawłowski, aktor teatralny i filmowy znany m.in. z „Faraona”, „Potopu”, „Kolumbów” i „Polskich dróg”.

1942 – Niemcy rozpoczęli likwidację getta w Otwocku, deportując tysiące Żydów do obozu zagłady w Treblince i mordując część mieszkańców na miejscu.

1943 – Na polecenie szefa sądeckiego Gestapo Heinricha Hamanna Niemcy zamordowali w Mszanie Dolnej 881 Żydów.

1944 – Rozpoczęła się druga faza bitwy pod Falaise, w której niezwykle ważną rolę odegrała 1 Dywizja Pancerna dowodzona przez gen. Stanisława Maczka, uczestnicząca w zamykaniu pierścienia wokół wojsk niemieckich w Normandii.

1944 – W Paryżu rozpoczęło się powstanie przeciwko niemieckiej okupacji, które zakończyło się kilka dni później wyzwoleniem francuskiej stolicy.

1944 – W dziewiętnastym dniu Powstania Warszawskiego powstańcy wycofali się z płonących zabudowań Politechniki, a na Żoliborz i Sadybę docierały kolejne oddziały Armii Krajowej.

1944 – Zginął 13-letni Jerzy Kotuszewski, łącznik Grupy Bojowej „Krybar” i jeden z najmłodszych uczestników Powstania Warszawskiego.

1944 – W Toruniu urodził się Antoni Kopff, pianista i kompozytor, autor muzyki do popularnych piosenek, m.in. „Do zakochania jeden krok” i „Bądź moim natchnieniem”.

1951 – Urodził się John Deacon, basista zespołu Queen i autor takich przebojów jak „Another One Bites the Dust” oraz „I Want to Break Free”.

1956 – Legia Warszawa pokonała Wisłę Kraków 12:0, odnosząc najwyższe zwycięstwo w historii swoich występów w najwyższej klasie rozgrywkowej.

1969 – Odbyła się premiera filmu „Polowanie na muchy” w reżyserii Andrzeja Wajdy, zrealizowanego na podstawie opowiadania Janusza Głowackiego.

1969 – Urodził się Matthew Perry, amerykańsko-kanadyjski aktor, który światową popularność zdobył jako Chandler Bing w serialu „Przyjaciele”.

1970 – W Warszawie zmarł Paweł Jasienica, pisarz, publicysta i żołnierz Armii Krajowej, autor popularnych esejów historycznych „Polska Piastów”, „Polska Jagiellonów” i „Rzeczpospolita Obojga Narodów”.

1973 – Zmarł Ludwik Edmund Płotka, znany inowrocławski mleczarz i działacz Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”.

1975 – W katastrofie lotniczej pod Damaszkiem zginął Konrad Swinarski, jeden z najwybitniejszych polskich reżyserów teatralnych, twórca legendarnych inscenizacji „Dziadów” i „Wyzwolenia” w Starym Teatrze w Krakowie.

1980 – Pod Otłoczynem niedaleko Torunia doszło do zderzenia pociągu osobowego relacji Toruń Główny – Łódź Kaliska z pociągiem towarowym. Zginęło 67 osób, co czyni tę tragedię największą katastrofą kolejową w historii PRL.

1980 – W Szczecinie powstał Międzyzakładowy Komitet Strajkowy kierowany przez Mariana Jurczyka, który przedstawił władzom listę 36 postulatów.

1980 – Gdański Międzyzakładowy Komitet Strajkowy zażądał od premiera Edwarda Babiucha rozpoczęcia rozmów; MKS reprezentował już ponad 150 strajkujących zakładów.

1981 – Na wezwanie władz NSZZ „Solidarność” w całym kraju rozpoczęto protest przeciwko cenzurze określany jako dni bez prasy.

1983 – Służba Bezpieczeństwa aresztowała Władysława Hradka, przewodniczącego Regionu Małopolska i członka Tymczasowej Komisji Koordynacyjnej NSZZ „Solidarność”.

1983 – Zmarła Zofia Mrozowska, aktorka teatralna i filmowa znana m.in. z „Zakazanych piosenek”, „Prawa i pięści”, „Bilansu kwartalnego” oraz serialu „Polskie drogi”.

1989 – Prezydent Wojciech Jaruzelski powierzył Tadeuszowi Mazowieckiemu misję utworzenia rządu, otwierając drogę do powstania pierwszego po wojnie gabinetu kierowanego przez premiera niezwiązanego z komunistyczną PZPR.

1997 – W Warszawie zmarł Cezary Julski, aktor teatralny i filmowy.

2002 – W Warszawie zmarł Marek Kotański, psycholog, terapeuta i działacz społeczny, twórca ruchu Monar oraz sieci ośrodków pomocy osobom bezdomnym Markot.

2002 – Zakończyła się ostatnia pielgrzymka Jana Pawła II do Polski, podczas której papież odwiedził Kraków i okolice.

2014 – Z chińskiego kosmodromu Taiyuan wyniesiono na orbitę „Heweliusza”, trzeciego polskiego sztucznego satelitę.

2017 – Zmarł Janusz Głowacki, prozaik, dramaturg, scenarzysta i felietonista, autor m.in. „Antygony w Nowym Jorku”, „Polowania na karaluchy” i „Czwartej siostry”.

2023 – W wieku 94 lat zmarł Józef Kański, muzykolog, krytyk muzyczny i autor „Przewodnika operowego”, jednego z najpopularniejszych polskich kompendiów wiedzy o operze.

::news{"type":"see-also","item":"63932"}

::event{"type":"vertical","item":"5717"}