Kalendarium ciekawostek: 21 sierpnia

21 sierpnia to data, w której historia prowadzi od insurekcji kościuszkowskiej i walk o Górny Śląsk, przez dramat II wojny światowej i Sierpień ’80, aż po wielkie osiągnięcia polskiego himalaizmu. Na kartach tego dnia zapisały się również tragiczny „biały szkwał” na Mazurach i śmierć Stanisława Soyki.

W lokalnym kalendarium ważne miejsce zajmuje Ludwik Kasprzak, działacz narodowy związany z Inowrocławiem. 21 sierpnia urodzili się także m.in. Kenny Rogers i Usain Bolt, a tego dnia do kin trafił jeden z najbardziej rozpoznawalnych filmów lat 80. – „Dirty Dancing”.

Co wydarzyło się 21 sierpnia?

1677 – W Gdańsku zawarto traktat polsko-szwedzki wymierzony przeciw Brandenburgii, będący elementem ówczesnej rywalizacji o wpływy nad Bałtykiem.

1794 – Podczas insurekcji kościuszkowskiej w Wielkopolsce rozpoczęło się powstanie przeciwko panowaniu pruskiemu, które zmusiło Prusy do zaangażowania części sił z dala od głównego teatru walk.

1811 – W Reszlu stracono Barbarę Zdunk, oskarżoną o podpalenie i wiązaną z zarzutami o czary; jej egzekucję często określa się jako jedną z ostatnich w Europie spraw tego rodzaju, choć formalnie czary nie były już wówczas przestępstwem w prawie pruskim.

1850 – Urodził się Ludwik Rydygier, wybitny chirurg, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego i Uniwersytetu Lwowskiego oraz generał Wojska Polskiego, zaliczany do pionierów nowoczesnej chirurgii żołądka.

1859 – Urodził się Ludwik Kasprzak, mistrz siodlarski i działacz narodowy, który zasłynął z nieugiętej postawy wobec niemieckiej administracji podczas strajku szkolnego w Inowrocławiu w latach 1906–1907.

1859 – Urodził się Ludwik Krzywicki, socjolog, ekonomista, pedagog i działacz socjalistyczny, późniejszy współtwórca Głównego Urzędu Statystycznego.

1871 – Urodził się Daniel Konarzewski, generał Wojska Polskiego, który podczas wojny polsko-bolszewickiej dowodził Wielkopolską Grupą Operacyjną.

1892 – Urodził się Adam Próchnik, historyk, publicysta, działacz socjalistyczny oraz członek Związku Strzeleckiego i Polskiej Organizacji Wojskowej.

1918 – Urodził się Stanisław Karolkiewicz, żołnierz Armii Krajowej, więzień NKWD i późniejszy współzałożyciel oraz wieloletni prezes Światowego Związku Żołnierzy AK.

1925 – Na stokach warszawskiej Cytadeli rozstrzelano komunistycznych działaczy Władysława Hibnera, Władysława Kniewskiego i Henryka Rutkowskiego, skazanych za udział w strzelaninie, w której zginęli i zostali ranni policjanci oraz osoby postronne.

1936 – Prezydent Ignacy Mościcki wydał dekret o utworzeniu Rejonu Umocnionego Hel, który trzy lata później stał się jednym z najdłużej broniących się punktów polskiego Wybrzeża podczas kampanii wrześniowej.

1938 – Urodził się Kenny Rogers, amerykański wokalista i autor piosenek, jedna z największych gwiazd muzyki country, znany m.in. z utworów „The Gambler” i „Lady”.

1942 – Niemcy rozpoczęli likwidację getta w Mińsku Mazowieckim, deportując większość jego mieszkańców do obozu zagłady w Treblince i mordując około 1300 osób jeszcze przed transportem.

1942 – W KL Auschwitz Niemcy rozstrzelali Stanisława Dubois, polityka PPS, twórcę Czerwonego Harcerstwa i działacza konspiracyjnego.

1942 – W getcie warszawskim Izrael Kanał „Jehuda” dokonał zamachu na komendanta Żydowskiej Służby Porządkowej Józefa Szeryńskiego, który został ranny.

1944 – Zakończyła się bitwa pod Falaise, w której kluczową rolę w zamknięciu niemieckich wojsk w kotle odegrała 1 Dywizja Pancerna gen. Stanisława Maczka.

Polacy bronili wzgórz Mont Ormel, określanych później jako „Maczuga”, blokując Niemcom jedną z ostatnich dróg odwrotu. Mimo niezwykle ciężkich walk i niedoborów amunicji oddziały Stanisława Maczka utrzymały pozycje do nadejścia alianckiej odsieczy.

Zwycięstwo pod Falaise oznaczało rozbicie znacznej części niemieckich wojsk w Normandii i otworzyło aliantom drogę do dalszego marszu na Paryż i wschód Francji.

1944 – W 21. dniu Powstania Warszawskiego powstańcy podjęli nocny szturm na Dworzec Gdański, próbując połączyć Stare Miasto z Żoliborzem; w ataku zginęło około stu żołnierzy.

1944 – W szeregach Zgrupowania „Chrobry II” poległ 11-letni Wojciech Zalewski, jeden z najmłodszych uczestników Powstania Warszawskiego.

1945 – Zmarła Irena Kosmowska, działaczka ruchu ludowego, społecznego i oświatowego, jedna z pierwszych kobiet pełniących funkcje państwowe w odrodzonej Polsce.

1955 – W tygodniku „Nowa Kultura” ukazał się „Poemat dla dorosłych” Adama Ważyka, jeden z najgłośniejszych tekstów okresu odwilży, otwarcie pokazujący ciemne strony rzeczywistości stalinowskiej.

1955 – Urodził się Tomasz Lipiński, wokalista, gitarzysta, kompozytor i autor tekstów, współtwórca zespołów Tilt i Brygada Kryzys.

1980 – Wicepremier Mieczysław Jagielski stanął na czele komisji rządowej prowadzącej negocjacje z gdańskim Międzyzakładowym Komitetem Strajkowym.

1980 – Delegacja rządowa kierowana przez Kazimierza Barcikowskiego rozpoczęła rozmowy ze strajkującymi w Szczecinie.

1980 – Rozpoczął się strajk w Hucie im. Lenina w Krakowie, a fala protestów Sierpnia ’80 obejmowała kolejne regiony kraju.

1981 – Zmarł Józef Różański, były dyrektor Departamentu Śledczego Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, jeden z najbardziej znanych funkcjonariuszy stalinowskiego aparatu represji.

1982 – We Wrocławiu zmarł Helmut Kajzar, dramatopisarz, eseista i reżyser teatralny.

1986 – Urodził się Usain Bolt, jamajski sprinter, ośmiokrotny mistrz olimpijski i rekordzista świata na 100 oraz 200 metrów, uznawany za najwybitniejszego sprintera w historii.

1987 – Do kin trafił „Dirty Dancing” z Patrickiem Swayze’em i Jennifer Grey, film, który stał się jednym z największych popkulturowych fenomenów lat 80.

1988 – Gen. Wojciech Jaruzelski przedstawił kierownictwu PZPR propozycję rozpoczęcia rozmów z Lechem Wałęsą, co było jednym z kolejnych kroków prowadzących do negocjacji władz z opozycją.

1999 – W Krakowie zmarł Jerzy Harasymowicz, poeta związany m.in. z nurtem poezji beskidzkiej i tematyką Łemkowszczyzny.

2000 – Zmarł Andrzej Zawada, himalaista i kierownik polskiej wyprawy, podczas której Leszek Cichy i Krzysztof Wielicki jako pierwsi ludzie w historii zdobyli Mount Everest zimą.

2007 – Nad Wielkimi Jeziorami Mazurskimi przeszła gwałtowna burza określana jako „biały szkwał”. Wiatr wywrócił około 40 jachtów i łodzi, a 12 osób straciło życie.

Nawałnica nadeszła niezwykle szybko, a porywy wiatru osiągały siłę zdolną w ciągu chwil przewracać jednostki znajdujące się na jeziorach. Ratownicy podjęli z wody blisko sto osób.

Tragedia stała się jednym z najbardziej dramatycznych wydarzeń w historii polskiego żeglarstwa i wywołała szeroką dyskusję o systemach ostrzegania przed gwałtownymi zjawiskami pogodowymi na Mazurach.

2021 – W Londynie zmarła Karolina Kaczorowska, nauczycielka, działaczka harcerska i emigracyjna oraz wdowa po ostatnim prezydencie RP na uchodźstwie Ryszardzie Kaczorowskim.

2025 – W Sopocie zmarł w wieku 66 lat Stanisław Soyka, wokalista, pianista, skrzypek, kompozytor i aranżer, jeden z najbardziej charakterystycznych artystów polskiej sceny muzycznej ostatnich dekad.

Artysta miał tego wieczoru wystąpić podczas festiwalu w Operze Leśnej. Wiadomość o jego nagłej śmierci dotarła podczas trwającego koncertu, którego transmisję przerwano.

Stanisław Soyka pozostawił po sobie utwory, które weszły do kanonu polskiej piosenki, m.in. „Tolerancję (Na miły Bóg)”, „Cud niepamięci” i „Absolutnie nic”, łącząc w swojej twórczości jazz, soul, pop i poezję śpiewaną.

::news{"type":"see-also","item":"63938"}

::event{"type":"vertical","item":"5740"}