Kalendarium ciekawostek: 22 sierpnia

22 sierpnia łączy wielką historię Polski z mocnymi akcentami z Inowrocławia i Kujaw. Tego dnia wojska polskie odniosły świetne zwycięstwo pod Obertynem, zmarł Jan Kochanowski, podpisano pierwszą konwencję genewską, a podczas wojny polsko-bolszewickiej żołnierze inowrocławskiego 59. Pułku Piechoty Wielkopolskiej zdobyli Łomżę.

To także ciekawa data dla kultury i popkultury. 22 sierpnia urodzili się Claude Debussy, Henri Cartier-Bresson, Ray Bradbury, Tori Amos, Cezary Żak, Kristen Wiig i Dua Lipa, a w Powstaniu Warszawskim Polacy po wielogodzinnej walce zdobyli tzw. małą PAST-ę.

Co wydarzyło się 22 sierpnia?

1531 – Wojska polskie dowodzone przez hetmana Jana Tarnowskiego rozgromiły znacznie liczniejszą armię mołdawską hospodara Piotra Raresza w bitwie pod Obertynem, uznawanej za jedno z najbardziej efektownych zwycięstw militarnych XVI-wiecznej Polski.

1535 – W Łowiczu zmarł Maciej Drzewicki, arcybiskup gnieźnieński, prymas Polski, kanclerz wielki koronny i jeden z ważniejszych dostojników państwowych pierwszej połowy XVI wieku.

1584 – Zmarł Jan Kochanowski, najwybitniejszy poeta polskiego renesansu, autor „Trenów”, „Fraszek”, „Pieśni” oraz dramatu „Odprawa posłów greckich”.

1587 – Stronnictwo prohabsburskie, nieuznające dokonanego trzy dni wcześniej wyboru Zygmunta III Wazy, ogłosiło królem Polski arcyksięcia Maksymiliana Habsburga, co doprowadziło do otwartego konfliktu o polską koronę.

1649 – Po 56 dniach walk zakończyło się oblężenie Zbaraża, a wojska kozacko-tatarskie odstąpiły od twierdzy w następstwie zawartej ugody zborowskiej.

1807 – Na Kalwarii Pakoskiej zmarł ks. Michał Wochelski herbu Pietyróg, proboszcz inowrocławski, uczestnik insurekcji kościuszkowskiej oraz renowator inowrocławskiej fary św. Mikołaja i kościoła Ruina.

1862 – Urodził się Claude Debussy, francuski kompozytor, jeden z najważniejszych twórców przełomu XIX i XX wieku, autor m.in. słynnego „Clair de lune”.

1864 – W Genewie podpisano pierwszą konwencję o polepszeniu losu rannych żołnierzy w armiach w polu, uznawaną za fundament współczesnego międzynarodowego prawa humanitarnego.

Na mocy porozumienia personel medyczny i miejsca udzielania pomocy rannym miały podlegać ochronie, a czerwony krzyż na białym tle został ustanowiony znakiem ochronnym wojskowej służby medycznej.

Dokument stał się początkiem systemu konwencji genewskich, który przez kolejne dziesięciolecia rozwijano, rozszerzając ochronę ofiar konfliktów zbrojnych.

1882 – Zmarł August Bast, inowrocławski oberżysta, od którego nazwiska wywodziła się nazwa późniejszego hotelu Bast, jednego z najbardziej charakterystycznych obiektów w historii centrum Inowrocławia.

1898 – Urodził się Henryk Łowmiański, jeden z najwybitniejszych polskich mediewistów, badacz dziejów Słowian, Litwy i początków państwa polskiego.

1908 – Urodził się Henri Cartier-Bresson, francuski fotograf i współzałożyciel agencji Magnum Photos, jeden z najważniejszych twórców fotografii reportażowej XX wieku.

1915 – Urodził się Edward Szczepanik, ekonomista, żołnierz 2. Korpusu Polskiego i ostatni premier Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie.

1920 – 59. Pułk Piechoty Wielkopolskiej z Inowrocławia zdobył Łomżę, uczestnicząc w pościgu za cofającymi się po klęsce pod Warszawą wojskami bolszewickimi.

Był to jeden z epizodów polskiej ofensywy, która po przełomowym kontruderzeniu znad Wieprza zamieniła odwrót Armii Czerwonej w coraz bardziej chaotyczną ucieczkę na wschód.

59. Pułk Piechoty Wielkopolskiej był jednostką silnie związaną z Inowrocławiem i zapisał się na wielu frontach walk o granice odrodzonej Rzeczypospolitej.

1920 – Urodził się Ray Bradbury, amerykański pisarz science-fiction i fantasy, autor takich klasyków jak „451 stopni Fahrenheita” i „Kroniki marsjańskie”.

1935 – Urodził się Jerzy Wojciech Borejsza, historyk i publicysta, specjalizujący się w dziejach XIX i XX wieku, faszyzmu oraz europejskich ruchów politycznych.

1935 – Urodził się Longin Pastusiak, politolog i amerykanista, wieloletni parlamentarzysta oraz marszałek Senatu w latach 2001–2005.

1941 – W okupowanym Krakowie powstał konspiracyjny Teatr Rapsodyczny, którego jednym z aktorów był młody Karol Wojtyła, późniejszy papież Jan Paweł II.

1941 – Urodził się Andrzej Zakrzewski, historyk i polityk, minister kultury i dziedzictwa narodowego w latach 1999–2000.

1944 – W 22. dniu Powstania Warszawskiego trwały bardzo ciężkie walki na Starym Mieście. Powstańcy bronili barykad na Nalewkach i Długiej przed niemieckimi czołgami i piechotą, a wieczorem musieli opuścić zrujnowany Arsenał.

1944 – Powstańcy zdobyli po około 15 godzinach walk tzw. małą PAST-ę przy ul. Piusa XI w Śródmieściu, kolejny ważny niemiecki punkt oporu w centrum Warszawy.

Atak rozpoczął się nad ranem i trwał do wieczora. Zdobycie gmachu nastąpiło zaledwie dwa dni po spektakularnym opanowaniu głównego budynku PAST-y przy ul. Zielnej.

1948 – W więzieniu przy ul. Montelupich w Krakowie wykonano wyrok śmierci na Josefie Bühlerze, wysokim urzędniku Generalnego Gubernatorstwa i zastępcy Hansa Franka, skazanym za zbrodnie popełnione podczas niemieckiej okupacji.

1949 – Urodził się Kazimierz Wóycicki, publicysta i działacz opozycji demokratycznej, późniejszy redaktor naczelny „Życia Warszawy” i dyrektor Instytutów Polskich w Niemczech.

1953 – Urodził się Konstanty Gebert, publicysta, pisarz i działacz opozycji demokratycznej w PRL, publikujący również pod pseudonimem Dawid Warszawski.

1961 – Urodził się Cezary Żak, aktor teatralny, filmowy i telewizyjny, ogromną popularność zdobywający przede wszystkim dzięki serialom „Miodowe lata” i „Ranczo”.

1963 – Urodziła się Tori Amos, amerykańska wokalistka, pianistka i autorka piosenek, jedna z najbardziej charakterystycznych artystek alternatywnego popu lat 90.

1973 – Urodziła się Kristen Wiig, amerykańska aktorka i scenarzystka, znana m.in. z programu „Saturday Night Live” oraz filmu „Druhny”.

1974 – W Krakowie zmarł Eugeniusz Kwiatkowski, jeden z najwybitniejszych polskich polityków gospodarczych XX wieku, współtwórca rozwoju portu w Gdyni, Centralnego Okręgu Przemysłowego i zakładów azotowych w Mościcach.

1978 – Urodził się James Corden, brytyjski aktor, komik i prezenter telewizyjny, znany m.in. z programu „The Late Late Show” i cyklu „Carpool Karaoke”.

1980 – W Szczecinie trwały negocjacje Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego z Komisją Rządową dotyczące postulatów protestujących robotników.

1980 – W Gdańsku przedstawiciele Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego spotkali się z wicepremierem Mieczysławem Jagielskim, rozpoczynając kolejny etap negocjacji prowadzących do Porozumień Sierpniowych.

1982 – W Arlington pod Waszyngtonem zmarł Jan Henryk Rosen, polski malarz znany przede wszystkim z monumentalnego malarstwa religijnego.

1988 – Rozpoczęły się strajki w Stoczni Gdańskiej, Hucie Stalowa Wola i zakładach Cegielskiego w Poznaniu, a minister spraw wewnętrznych gen. Czesław Kiszczak zagroził zastosowaniem nadzwyczajnych środków, jeśli protesty będą kontynuowane.

1995 – Urodziła się Dua Lipa, brytyjsko-albańska wokalistka i autorka piosenek, jedna z największych gwiazd światowego popu swojego pokolenia.

2007 – Zmarł Jacek Chmielnik, aktor, reżyser i dramaturg, pamiętany szczególnie z filmów „Vabank”, „Vabank II” i „Kingsajz”.

2020 – W Krakowie zmarła Józefa Hennelowa, wieloletnia publicystka „Tygodnika Powszechnego”, działaczka opozycji demokratycznej w PRL i posłanka na Sejm w latach 1989–1993.