Kalendarium ciekawostek: 23 sierpnia

23 sierpnia to data szczególnie mocno zapisana w historii XX wieku. Tego dnia podpisano pakt Ribbentrop-Mołotow, który otworzył drogę do rozbioru Polski przez III Rzeszę i ZSRR, trwały ciężkie walki Powstania Warszawskiego, a pół wieku później mieszkańcy państw bałtyckich utworzyli gigantyczny żywy łańcuch protestu przeciw sowieckiej dominacji.

W kalendarium nie brakuje również lokalnych historii z Inowrocławia oraz kultury, kina, muzyki i sportu. 23 sierpnia urodzili się m.in. Gene Kelly, Keith Moon, River Phoenix i Kobe Bryant, a w Inowrocławiu wspominamy osoby ważne dla miejscowej edukacji i samorządu.

Co wydarzyło się 23 sierpnia?

1794 – Naczelnik insurekcji Tadeusz Kościuszko powołał Sąd Kryminalny Wojskowy, który miał rozpatrywać sprawy osób podejrzanych o zdradę oraz działalność wymierzoną przeciw powstaniu.

1859 – W Warszawie urodził się Wacław Szymanowski, rzeźbiarz i malarz, autor m.in. jednego z najbardziej rozpoznawalnych pomników Fryderyka Chopina w warszawskich Łazienkach.

1881 – Zmarł dr Leon Czaplicki, filolog klasyczny i nauczyciel inowrocławskiej szkoły chłopców, opiekun tajnego kółka literackiego „Wincenty Pol” oraz wychowawca Jana Kasprowicza.

1885 – Zmarł Fryderyk Wilhelm Neubert, który przez cztery dekady – w latach 1838–1878 – pełnił funkcję burmistrza Inowrocławia.

1893 – W Nałęczowie zmarł Michał Elwiro Andriolli, malarz, rysownik i ilustrator, uczestnik powstania styczniowego, znany m.in. z ilustracji do dzieł Adama Mickiewicza.

1902 – W Warszawie zmarł Sokrates Starynkiewicz, rosyjski generał i wieloletni prezydent miasta, za którego rządów Warszawa otrzymała m.in. nowoczesny system wodociągów i kanalizacji.

1902 – Zmarł Henryk Siemiradzki, jeden z najwybitniejszych przedstawicieli akademizmu, autor monumentalnych obrazów historycznych i antycznych, m.in. „Pochodni Nerona”.

1912 – Urodził się Gene Kelly, amerykański aktor, tancerz, choreograf i reżyser, którego popisową rolą pozostaje występ w musicalu „Deszczowa piosenka”.

1918 – Urodził się ks. Zdzisław Peszkowski, harcmistrz i kapelan Rodzin Katyńskich, więzień sowieckiego obozu w Kozielsku oraz żołnierz 2. Korpusu Polskiego gen. Władysława Andersa.

1919 – Rozpoczęło się powstanie sejneńskie, podczas którego oddziały Polskiej Organizacji Wojskowej zajęły Sejny i okoliczne miejscowości, walcząc z wojskami litewskimi.

1921 – Urodził się Jan Batory, reżyser i scenarzysta, twórca m.in. filmów „O dwóch takich, co ukradli księżyc”, „Lekarstwo na miłość” i serialu „Karino”.

1921 – W Płocku zmarła Maria Franciszka Kozłowska, założycielka wspólnoty mariawickiej.

1922 – Urodziła się Zofia Mrozowska, aktorka teatralna i filmowa, znana m.in. z „Zakazanych piosenek”, „Prawa i pięści”, „Bilansu kwartalnego” oraz serialu „Polskie drogi”.

1925 – Urodził się Włodzimierz Kotoński, kompozytor i pedagog, jeden z pionierów muzyki elektronicznej w Polsce.

1930 – Do dymisji podał się pierwszy rząd Walerego Sławka, a stanowisko premiera objął Józef Piłsudski w okresie narastającego konfliktu sanacji z Centrolewem.

1939 – W Moskwie ministrowie spraw zagranicznych III Rzeszy i ZSRR – Joachim von Ribbentrop i Wiaczesław Mołotow – podpisali pakt Ribbentrop-Mołotow.

Oficjalnie był to układ o nieagresji między Niemcami a Związkiem Sowieckim, jednak towarzyszył mu tajny protokół dodatkowy, w którym oba totalitarne państwa podzieliły między siebie strefy wpływów w Europie Środkowo-Wschodniej.

Porozumienie przewidywało również podział ziem polskich. 1 września Niemcy napadły na Polskę od zachodu, a 17 września Armia Czerwona wkroczyła od wschodu, realizując ustalenia zawarte pomiędzy Berlinem i Moskwą.

Pakt stał się jednym z najważniejszych politycznych kroków prowadzących bezpośrednio do wybuchu II wojny światowej i kolejnego rozbioru Polski.

1939 – Urodził się Edward Linde-Lubaszenko, aktor teatralny i filmowy, znany m.in. z „Piłkarskiego pokera”, „Psów”, „Róży” oraz serialu „Droga”.

1943 – Armia Czerwona ponownie zajęła Charków, co uznaje się za zakończenie bitwy na Łuku Kurskim, jednego z największych starć pancernych II wojny światowej.

1944 – W 23. dniu Powstania Warszawskiego powstańcy odnieśli kilka ważnych sukcesów w Śródmieściu.

Żołnierze Armii Krajowej zdobyli Komendę Policji przy Krakowskim Przedmieściu oraz kościół św. Krzyża, wypierając Niemców z silnie bronionych pozycji.

W tym samym okresie zakończyły się wielogodzinne walki o tzw. małą PAST-ę przy ul. Piusa XI, ważny punkt niemieckiego oporu w południowej części Śródmieścia.

Powstańcy podjęli również próbę zdobycia silnie ufortyfikowanych zabudowań Uniwersytetu Warszawskiego, jednak ten atak zakończył się niepowodzeniem.

1946 – Urodził się Keith Moon, perkusista grupy The Who, znany z niezwykle ekspresyjnego stylu gry i jednej z najbardziej barwnych osobowości w historii rocka.

1947 – Urodził się Jerzy Satanowski, kompozytor, aranżer i reżyser, autor muzyki do licznych przedstawień teatralnych, filmów i piosenek.

1950 – Urodził się Marian Krzaklewski, wieloletni przewodniczący Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” i jeden z twórców Akcji Wyborczej Solidarność.

1953 – Rząd PRL ogłosił oświadczenie o rezygnacji z reparacji wojennych od Niemiec od 1 stycznia 1954 roku; kwestia skuteczności i zakresu tej deklaracji w późniejszych dekadach stała się przedmiotem sporów prawnych i politycznych.

1970 – Urodził się River Phoenix, amerykański aktor, jedna z największych młodych gwiazd kina przełomu lat 80. i 90., znany m.in. z „Stań przy mnie” i „Moje własne Idaho”.

1978 – Urodził się Kobe Bryant, jeden z najwybitniejszych koszykarzy w historii NBA, pięciokrotny mistrz ligi i wieloletnia gwiazda Los Angeles Lakers.

1980 – W Stoczni Gdańskiej rozpoczęły się oficjalne rozmowy Komisji Rządowej z Międzyzakładowym Komitetem Strajkowym, a ich przebieg transmitował stoczniowy radiowęzeł.

1980 – Lech Wałęsa zaapelował o zaprzestanie represji wobec osób wspierających strajki, a w Stoczni Gdańskiej ukazał się pierwszy numer „Strajkowego Biuletynu Informacyjnego Solidarność”.

1989 – W 50. rocznicę podpisania paktu Ribbentrop-Mołotow około dwóch milionów mieszkańców Litwy, Łotwy i Estonii utworzyło żywy łańcuch długości ponad 600 kilometrów.

Akcja, która przeszła do historii jako Szlak Bałtycki, połączyła Wilno, Rygę i Tallinn i była pokojowym protestem przeciw sowieckiej okupacji oraz żądaniem odzyskania niepodległości przez państwa bałtyckie.

Stała się jednym z najbardziej spektakularnych pokojowych protestów schyłku komunizmu w Europie i ważnym etapem na drodze Litwy, Łotwy i Estonii do odzyskania suwerenności.

2015 – W Warszawie zmarł Jerzy Kamas, aktor przez ponad 40 lat związany z Teatrem Ateneum, pamiętany m.in. z roli Stanisława Wokulskiego w telewizyjnej „Lalce”.

2020 – W Warszawie zmarła Maria Janion, wybitna historyczka literatury i badaczka polskiego oraz europejskiego romantyzmu.

::news{"type":"see-also","item":"63944"}

::event{"type":"vertical","item":"5671"}