Kalendarium ciekawostek: 25 sierpnia

25 sierpnia to data prowadząca od jednego z najważniejszych polskich przekładów Biblii i końca szwedzkiej okupacji Krakowa po ostatnie dni pokoju przed wybuchem II wojny światowej, Powstanie Warszawskie i przemiany prowadzące do upadku komunizmu.

W lokalnym kalendarium pojawiają się Inowrocław i kujawskie wsie, a światowa historia 25 sierpnia przyniosła także wielkie nazwiska kultury – Leonarda Bernsteina, Seana Connery’ego i Tima Burtona – oraz pierwsze w dziejach spotkanie sondy kosmicznej z Neptunem.

Co wydarzyło się 25 sierpnia?

1599 – Ukazało się pełne wydanie Biblii w przekładzie ks. Jakuba Wujka, jednego z najważniejszych i najbardziej wpływowych polskich tłumaczeń Pisma Świętego.

1657 – Po dwóch latach szwedzkiej okupacji Kraków ponownie znalazł się w polskich rękach, jednak miasto było poważnie zniszczone, a wiele skarbów z Wawelu zostało zrabowanych.

1807 – Zmarł Franciszek Dionizy Kniaźnin, poeta epoki oświecenia, dramaturg i sekretarz księcia Adama Kazimierza Czartoryskiego.

1833 – Urodził się Izrael Poznański, jeden z największych łódzkich przemysłowców XIX wieku, którego potężne zakłady i fortuna stały się jednym ze źródeł inspiracji dla świata przedstawionego przez Władysława Reymonta w „Ziemi obiecanej”.

1885 – „Gazeta Toruńska” informowała o deputacji udającej się do cesarza Wilhelma I w sprawie niesłusznych wywłaszczeń na kujawskich wsiach; w jej składzie znalazł się m.in. Tomasz Kozłowski z Pławinka, późniejszy przewodniczący Towarzystwa Rolniczego Inowrocławsko-Strzelińskiego.

1888 – W Krakowie powstało Zgromadzenie Braci Albertynów, założone przez Adama Chmielowskiego – Brata Alberta z myślą o służbie osobom ubogim i bezdomnym.

1891 – Urodził się Gustaw Morcinek, pisarz szczególnie związany ze Śląskiem, autor m.in. „Wyrąbanego chodnika” i „Łyska z pokładu Idy”.

1905 – Urodziła się Maria Helena Kowalska, późniejsza św. Faustyna Kowalska, zakonnica i mistyczka związana z kultem Bożego Miłosierdzia, kanonizowana w 2000 roku przez Jana Pawła II.

1912 – Z inicjatywy Józefa Piłsudskiego w Zakopanem powołano Polski Skarb Wojskowy, którego zadaniem było gromadzenie pieniędzy na przyszłą walkę zbrojną o niepodległość.

1915 – Na zajętych przez Niemcy ziemiach Królestwa Polskiego utworzono Generalne Gubernatorstwo Warszawskie, na którego czele stanął gen. Hans von Beseler.

1917 – W proteście przeciw polityce niemieckich władz po kryzysie przysięgowym do dymisji podała się Tymczasowa Rada Stanu.

1918 – Urodził się Leonard Bernstein, amerykański dyrygent, pianista i kompozytor, twórca muzyki do słynnego musicalu „West Side Story”.

1920 – Po wycofaniu się Armii Czerwonej z Wilna miasto zajęły wojska litewskie.

1920 – Zakończyło się II powstanie śląskie, które doprowadziło m.in. do rozwiązania niemieckiej policji bezpieczeństwa na obszarze plebiscytowym i utworzenia polsko-niemieckiej Policji Górnego Śląska.

1920 – Polskie oddziały dotarły do granicy Prus Wschodnich, kończąc działania pościgowe po zwycięskiej Bitwie Warszawskiej i przygotowując się do kolejnego wielkiego starcia z Armią Czerwoną – bitwy nad Niemnem.

1930 – Józef Piłsudski po raz drugi objął urząd premiera Polski.

1930 – Urodził się Sean Connery, szkocki aktor, który przeszedł do historii kina przede wszystkim jako pierwszy odtwórca roli Jamesa Bonda w oficjalnej serii filmów o agencie 007.

1934 – „Dziennik Kujawski” opublikował artykuł „O Solankach w tonie minorowym”, w którym warszawski dziennikarz krytykował sposób promocji inowrocławskiego uzdrowiska, kopcący komin w centrum parku i prymitywne urządzenia kąpieli borowinowych.

1937 – Zakończył się trwający od 16 sierpnia wielki strajk chłopski, największy protest rolniczy II Rzeczypospolitej, w którym uczestniczyły miliony mieszkańców wsi.

Protestujący domagali się m.in. demokratycznych wyborów, poprawy sytuacji ekonomicznej wsi i zmian politycznych. Jedną z najdotkliwszych form protestu było blokowanie dróg oraz wstrzymywanie dostaw żywności do miast.

Władze odpowiedziały brutalnymi pacyfikacjami. W czasie strajku zginęły 44 osoby, tysiące zatrzymano, a setki uczestników skazano później na kary więzienia.

1939 – Polska i Wielka Brytania podpisały w Londynie układ o wzajemnej pomocy, zobowiązujący oba państwa do wsparcia w przypadku agresji.

1939 – Do portu w Gdańsku wpłynął niemiecki pancernik „Schleswig-Holstein”, oficjalnie z kurtuazyjną wizytą; tydzień później jego działa rozpoczęły ostrzał Westerplatte, stając się jednym z symboli początku II wojny światowej.

1942 – W Bereźnem na Wołyniu Niemcy, przy udziale ukraińskiej policji pomocniczej, przeprowadzili likwidację miejscowego getta, mordując 3680 Żydów.

1944 – Wojska francuskie i amerykańskie wkroczyły do Paryża, a niemiecki garnizon skapitulował, co oznaczało wyzwolenie francuskiej stolicy spod niemieckiej okupacji.

1944 – Żołnierze batalionu AK „Kiliński” zdobyli podczas Powstania Warszawskiego silnie broniony niemiecki punkt w Café Club na rogu Nowego Światu i Alej Jerozolimskich.

Zdobycie kawiarni miało duże znaczenie, ponieważ Niemcy prowadzili stamtąd ostrzał przejścia przez Aleje Jerozolimskie, kluczowego dla utrzymania łączności między północną i południową częścią Śródmieścia.

1944 – W nocy z 25 na 26 sierpnia rozpoczęła się ewakuacja Komendy Głównej Armii Krajowej i przedstawicieli władz cywilnych kanałami ze Starego Miasta do Śródmieścia, podczas gdy sytuacja obrońców Starówki stawała się coraz bardziej dramatyczna.

1946 – W Dusznikach-Zdroju rozpoczął się pierwszy Międzynarodowy Festiwal Chopinowski, który stał się jedną z najstarszych nieprzerwanie organizowanych imprez pianistycznych na świecie.

1947 – Urodził się Filip Bajon, reżyser, scenarzysta i pisarz, twórca m.in. filmów „Aria dla atlety”, „Limuzyna Daimler-Benz” i „Magnat”.

1948 – We Wrocławiu rozpoczął się Światowy Kongres Intelektualistów w Obronie Pokoju, w którym uczestniczyli m.in. Pablo Picasso, Bertolt Brecht, Maria Dąbrowska, Zofia Nałkowska, Julian Tuwim i Jarosław Iwaszkiewicz.

1956 – W kopalni „Chorzów” wybuchł podziemny pożar, w wyniku którego zginęło 30 górników; była to jedna z najtragiczniejszych katastrof w powojennej historii polskiego górnictwa.

1958 – Urodził się Tim Burton, amerykański reżyser i producent o charakterystycznym stylu wizualnym, twórca m.in. „Soku z żuka”, „Batmana”, „Edwarda Nożycorękiego” i „Gnijącej panny młodej”.

1960 – W Rzymie rozpoczęły się XVII Letnie Igrzyska Olimpijskie, podczas których Polacy zdobyli 21 medali, w tym cztery złote.

1961 – W Hali Stoczni Gdańskiej rozpoczął się I Międzynarodowy Festiwal Piosenki, będący początkiem późniejszego festiwalu sopockiego; jego pomysłodawcą był Władysław Szpilman.

1970 – Urodziła się Claudia Schiffer, niemiecka modelka, jedna z największych ikon światowej mody lat 90.

1971 – Sowieckie władze przystąpiły do likwidacji Cmentarza Orląt Lwowskich – na teren nekropolii wjechały czołgi i ciężki sprzęt, niszcząc m.in. kolumnadę i groby polskich obrońców Lwowa.

1980 – Zaniepokojone falą strajków w Polsce Biuro Polityczne KC KPZR powołało specjalną Komisję do spraw Polski, której przewodniczącym został Michaił Susłow.

1983 – W Stoczni Gdańskiej doszło do spotkania wicepremiera Mieczysława F. Rakowskiego ze stoczniowcami, będącego jedną z pierwszych po stanie wojennym prób bezpośredniej rozmowy przedstawicieli władz z tym środowiskiem.

1988 – Lech Wałęsa przekazał władzom „Oświadczenie w sprawie dialogu”, w którym wśród tematów przyszłych rozmów znalazła się kwestia ponownej legalizacji „Solidarności”.

1989 – Sonda Voyager 2 przeleciała w pobliżu Neptuna, stając się pierwszym i jak dotąd jedynym statkiem kosmicznym, który odwiedził tę planetę.

Podczas przelotu sonda przekazała szczegółowe zdjęcia i dane dotyczące Neptuna oraz jego księżyców i pierścieni, odkrywając m.in. niezwykle dynamiczną atmosferę planety.

1989 – W Paryżu zmarł Roman Palester, kompozytor i autor muzyki filmowej, przez wiele lat związany z Rozgłośnią Polską Radia Wolna Europa.

1999 – Odbyła się premiera filmu „Dziewiąte wrota” w reżyserii Romana Polańskiego, z Johnnym Deppem w roli głównej.

2000 – Odbyła się premiera filmu „Duże zwierzę” w reżyserii Jerzego Stuhra, który zagrał w nim również główną rolę.

2002 – W Rzymie zmarła Karolina Lanckorońska, historyczka sztuki, mecenas polskiej nauki i kultury oraz ofiarodawczyni niezwykle cennej kolekcji dzieł sztuki dla polskich muzeów.

2007 – W Poznaniu zmarł Conrad Drzewiecki, wybitny tancerz, choreograf i wieloletni dyrektor Polskiego Teatru Tańca.

2022 – Na polecenie białoruskich władz zrównano z ziemią cmentarz żołnierzy Armii Krajowej w Surkontach koło Grodna, gdzie spoczywali m.in. ppłk Maciej Kalenkiewicz „Kotwicz” i jego podkomendni.

::news{"type":"see-also","item":"64234"}

::event{"type":"vertical","item":"5544"}