Kalendarium ciekawostek: 27 sierpnia

27 sierpnia łączy historię Inowrocławia z wydarzeniami, które zmieniały dzieje Polski i świata. Tego dnia wybrano na króla Jana Olbrachta, nastąpiła katastrofalna erupcja Krakatau, a polscy piłkarze rozegrali ostatni mecz przed wybuchem II wojny światowej.

To również data związana z Powstaniem Warszawskim, narodzinami Legionów Polskich i Sierpniem ’80. W kulturze 27 sierpnia przypomina m.in. o Kazimierzu Wierzyńskim, Man Rayu, Tadeuszu Chmielewskim, Andrzeju Chyrze oraz legendarnym gitarzyście Steviem Rayu Vaughanie.

Co wydarzyło się 27 sierpnia?

1492 – Jan Olbracht został jednomyślnie wybrany na króla Polski przez elektorów reprezentujących najważniejsze elity polityczne Korony oraz przedstawicieli największych miast Prus Królewskich.

1545 – W Krakowie zmarł Piotr Gamrat, arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski w latach 1540–1545.

1576 – Zmarł Tycjan, jeden z najwybitniejszych malarzy renesansu i najważniejszych przedstawicieli szkoły weneckiej, autor dzieł znajdujących się dziś w największych muzeach świata.

1823 – W Warszawie zmarł Szczepan Hołowczyc, arcybiskup metropolita warszawski i prymas Królestwa Polskiego.

1867 – Urodził się Kazimierz Jankowski, redaktor inowrocławskiego „Dziennika Kujawskiego”, represjonowany przez niemieckie władze za wspieranie polskiego strajku szkolnego.

1870 – W Warszawie zmarł gen. Tomasz Łubieński, uczestnik wojen napoleońskich i powstania listopadowego, były dowódca szwoleżerów oraz szef Sztabu Głównego.

1883 – Nastąpiła kulminacyjna faza erupcji wulkanu Krakatau pomiędzy Jawą i Sumatrą, jednej z największych katastrof naturalnych czasów nowożytnych.

Potężne eksplozje i wywołane przez nie fale tsunami spustoszyły wybrzeża dzisiejszej Indonezji. Zginęło około 36 tys. osób, a odgłos wybuchu był słyszalny tysiące kilometrów od wulkanu.

Pyły wyrzucone wysoko do atmosfery przez kolejne miesiące wpływały na wygląd nieba i zachodów słońca w wielu częściach świata.

1890 – Urodził się Man Ray, amerykański fotograf, malarz i twórca awangardowy związany z dadaizmem i surrealizmem.

1894 – W Drohobyczu urodził się Kazimierz Wierzyński, poeta i współtwórca grupy Skamander, a także późniejszy redaktor naczelny „Przeglądu Sportowego”.

W 1928 roku podczas igrzysk olimpijskich w Amsterdamie zdobył złoty medal w Olimpijskim Konkursie Sztuki i Literatury za tom „Laur olimpijski”.

1896 – Urodził się Jan Mazurkiewicz „Radosław”, żołnierz Legionów Polskich, późniejszy szef Kedywu Komendy Głównej AK i dowódca Zgrupowania „Radosław” podczas Powstania Warszawskiego.

1898 – Urodził się Bolesław Kontrym „Żmudzin”, cichociemny, oficer Policji Państwowej i Armii Krajowej, uczestnik Powstania Warszawskiego i walk 1. Dywizji Pancernej gen. Stanisława Maczka.

Po wojnie wrócił do Polski, gdzie został aresztowany przez komunistyczny aparat bezpieczeństwa i w 1953 roku stracony. Jego szczątki odnaleziono po latach podczas prac IPN na warszawskiej „Łączce”.

1906 – Bojowcy Organizacji Bojowej PPS przeprowadzili udany zamach na tymczasowego generała-gubernatora Warszawy Nikołaja Wonlarlarskiego.

1908 – Urodził się Lyndon B. Johnson, późniejszy 36. prezydent Stanów Zjednoczonych, który objął urząd po zamachu na Johna F. Kennedy’ego.

1914 – Naczelna Komenda armii austro-węgierskiej wydała rozkaz dotyczący utworzenia Legionów Polskich – Legionu Zachodniego w Krakowie i Legionu Wschodniego we Lwowie.

1922 – W Berlinie założono Związek Polaków w Niemczech, organizację reprezentującą polską mniejszość narodową; jej symbolem stało się później Rodło.

1925 – Urodził się Zygmunt Broniarek, dziennikarz i publicysta, przez dziesięciolecia jeden z najbardziej rozpoznawalnych polskich komentatorów spraw międzynarodowych.

1928 – Polska podpisała pakt Brianda-Kelloga, wielostronne porozumienie, którego sygnatariusze deklarowali rezygnację z wojny jako instrumentu polityki międzynarodowej.

1931 – Urodził się Roman Opałka, jeden z najbardziej znanych na świecie polskich artystów współczesnych, twórca słynnego cyklu „Opałka 1965/1–∞”, opartego na nieustannym zapisywaniu kolejnych liczb.

1939 – Na stadionie Wojska Polskiego w Warszawie reprezentacja Polski pokonała Węgry 4:2. Rywal był aktualnym wicemistrzem świata, a Polacy przed spotkaniem nie wygrali meczu od ponad roku.

Po 33 minutach Węgrzy prowadzili 2:0, jednak biało-czerwoni całkowicie odwrócili przebieg spotkania. Bohaterem został Ernest Wilimowski, a reprezentacja Polski zdobyła cztery kolejne bramki.

Na trybunach zasiadło około 25 tys. widzów. Wśród publiczności było wielu żołnierzy, ponieważ kraj znajdował się już w stanie mobilizacji.

Był to ostatni mecz reprezentacji Polski przed wybuchem II wojny światowej. Zaplanowane na wrzesień kolejne spotkania nigdy się nie odbyły – pięć dni później Niemcy zaatakowały Polskę.

1941 – W dniach 27–28 sierpnia Niemcy dokonali w Kamieńcu Podolskim masowego mordu ponad 23 tys. Żydów, jednej z największych masowych egzekucji przeprowadzonych na tym etapie Holocaustu.

1942 – Komendant Główny AK gen. Stefan Rowecki „Grot” rozwiązał organizację wywiadowczą „Muszkieterowie”.

1944 – W 27. dniu Powstania Warszawskiego po niezwykle ciężkich walkach Niemcy zajęli archikatedrę św. Jana na Starym Mieście.

Walka o świątynię i okoliczne kamienice należała do najbardziej zaciekłych starć na Starówce. Niemcy używali czołgów, dział szturmowych, artylerii i materiałów wybuchowych, a zabytkowa katedra została niemal całkowicie zniszczona.

1944 – W wyniku walk i niemieckich bombardowań w rejonie Pałacu Krasińskich zginęło co najmniej 27 żołnierzy batalionu „Parasol”.

1946 – Przed Najwyższym Trybunałem Narodowym w Krakowie rozpoczął się proces Amona Götha, komendanta niemieckiego obozu Plaszow, odpowiedzialnego za liczne zbrodnie na więźniach i ludności żydowskiej.

1955 – Do Polski powrócił Antoni Pajdak, działacz PPS i jeden z przywódców Polskiego Państwa Podziemnego aresztowanych przez NKWD w 1945 roku.

1961 – Urodził się Tom Ford, amerykański projektant mody i reżyser filmowy, przez lata związany m.in. z markami Gucci i Yves Saint Laurent.

1962 – NASA wystrzeliła sondę Mariner 2, która kilka miesięcy później przeleciała w pobliżu Wenus, dokonując pierwszego udanego przelotu sondy kosmicznej obok innej planety.

1964 – Urodził się Andrzej Chyra, aktor teatralny i filmowy, znany m.in. z „Długu”, „Komornika”, „Symetrii”, „Katynia” i „Wszyscy jesteśmy Chrystusami”.

1964 – W amerykańskich kinach zadebiutował film „Mary Poppins” z Julie Andrews w roli głównej, który stał się jednym z klasyków wytwórni Disneya.

1971 – Odbyła się premiera filmu „Nie lubię poniedziałku” w reżyserii Tadeusza Chmielewskiego.

Komedia przedstawiająca jeden wyjątkowo pechowy dzień w Warszawie stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych polskich filmów tego gatunku, a wiele scen i dialogów na trwałe weszło do rodzimej popkultury.

1979 – Irlandzka Armia Republikańska dokonała zamachu na łódź Louisa Mountbattena, brytyjskiego admirała, polityka i ostatniego wicekróla Indii. Louis Mountbatten zginął w eksplozji wraz z trzema innymi osobami.

1979 – Urodził się Aaron Paul, amerykański aktor, największą popularność zdobywający jako Jesse Pinkman w serialu „Breaking Bad”.

1980 – W Szczecinie wicepremier Kazimierz Barcikowski odrzucił podczas negocjacji ze strajkującymi postulat utworzenia niezależnych związków zawodowych.

1980 – W Gdańsku trwały rozmowy między stroną rządową i Międzyzakładowym Komitetem Strajkowym, który reprezentował już około 500 przedsiębiorstw.

1980 – Dziennikarze przebywający na Wybrzeżu wystąpili przeciwko dezinformacji i propagandowemu przedstawianiu strajków przez centralne media.

1990 – W katastrofie śmigłowca w stanie Wisconsin zginął Stevie Ray Vaughan, amerykański gitarzysta i wokalista, jedna z największych legend blues-rocka.

1991 – Parlament Mołdawii ogłosił niepodległość kraju od Związku Sowieckiego, a 27 sierpnia stał się mołdawskim Dniem Niepodległości.

2003 – Prezydent Aleksander Kwaśniewski odsłonił na Polu Mokotowskim w Warszawie Pomnik Lotników Polskich Poległych w latach 1939–1945.

2005 – Odbył się ingres abp. Stanisława Dziwisza do katedry na Wawelu po objęciu przez niego funkcji metropolity krakowskiego.

2022 – W Rzeszowie zmarł Tadeusz Ferenc, wieloletni prezydent miasta, sprawujący urząd w latach 2002–2021.

2022 – W Monachium zmarł Bolko von Pless, potomek książęcej rodziny Hochbergów, wnuk ostatnich właścicieli Książa i Pszczyny oraz honorowy obywatel Wałbrzycha.

::news{"type":"see-also","item":"64240"}

::event{"type":"vertical","item":"5760"}