Kalendarium ciekawostek: 28 sierpnia

28 sierpnia łączy historię Inowrocławia z wielkimi wydarzeniami politycznymi, wojennymi, kulturalnymi i sportowymi. Tego dnia Franciszek Żwirko i Stanisław Wigura dokonali jednego z największych wyczynów przedwojennego polskiego lotnictwa, kilka dni przed wybuchem II wojny światowej Adolf Hitler wyznaczył ostateczny termin ataku na Polskę, a podczas Powstania Warszawskiego upadła reduta PWPW.

To także dzień urodzin Johanna Wolfganga von Goethego, Davida Finchera, Shanii Twain i Jacka Blacka. W światowej historii zapisało się również słynne przemówienie Martina Luthera Kinga Jr., a w lokalnym kalendarium pojawiają się dwie postacie związane z dawnym Inowrocławiem.

Co wydarzyło się 28 sierpnia?

1652 – W Łowiczu zmarł Maciej Łubieński, arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski w latach 1641–1652.

1749 – Urodził się Johann Wolfgang von Goethe, jeden z najwybitniejszych twórców literatury niemieckiej i europejskiej, autor m.in. „Fausta” oraz „Cierpień młodego Wertera”.

Był jedną z czołowych postaci okresu „burzy i naporu”, a później współtwórcą klasycyzmu weimarskiego. Jako urzędnik i minister księstwa Saksonii-Weimar-Eisenach odbywał również podróże, podczas których odwiedził m.in. Kraków, Wieliczkę i Tarnowskie Góry.

1765 – Urodził się Tadeusz Czacki, uczony, pedagog, historyk i działacz oświatowy, współzałożyciel Towarzystwa Przyjaciół Nauk oraz organizator słynnego Liceum Krzemienieckiego.

1850 – Urodził się Michał Kozłowicz, kupiec, mistrz stolarski i działacz kulturalny, który jako członek inowrocławskiej Rady Miejskiej bronił interesów polskich mieszkańców miasta.

1894 – Zmarł Paul Dierich, który w latach 1879–1894 sprawował urząd burmistrza Inowrocławia.

1911 – We Lwowie urodził się Artur Młodnicki, aktor teatralny i filmowy, znany m.in. z „Popiołu i diamentu” oraz serialu „Stawka większa niż życie”.

1917 – Urodził się Jack Kirby, amerykański rysownik i scenarzysta komiksowy, współtwórca wielu najsłynniejszych bohaterów Marvela, m.in. Kapitana Ameryki, Fantastycznej Czwórki, Hulka, Thora i X-Men.

1926 – Marszałek Józef Piłsudski został mianowany Generalnym Inspektorem Sił Zbrojnych, obejmując stanowisko dające mu ogromny wpływ na funkcjonowanie polskiej armii.

1927 – W Spale odbyły się pierwsze ogólnopolskie dożynki z udziałem prezydenta Ignacego Mościckiego. Zapoczątkowały one tradycję centralnych obchodów święta plonów.

1931 – Urodził się Stefan Olszowski, działacz komunistyczny, jeden z czołowych polityków PZPR w latach 70. i pierwszej połowie lat 80., dwukrotny minister spraw zagranicznych PRL.

1932 – Franciszek Żwirko i Stanisław Wigura, lecąc polskim samolotem RWD-6, zwyciężyli w Berlinie w Międzynarodowych Zawodach Samolotów Turystycznych Challenge 1932.

Była to największa impreza lotnictwa sportowego w międzywojennej Europie. Zawodnicy musieli wykazać się nie tylko umiejętnościami pilotażu, ale także przelecieć liczącą kilka tysięcy kilometrów trasę przez wiele europejskich państw oraz przejść wymagające próby techniczne.

Polacy pokonali kilkadziesiąt załóg z całej Europy, w tym uważanych za faworytów gospodarzy. Ogromną rolę w sukcesie odegrała również znakomita konstrukcja samolotu RWD-6, którego współtwórcą był Stanisław Wigura.

Triumf stał się jednym z największych sukcesów polskiego lotnictwa w dwudziestoleciu międzywojennym. Tragicznie, zaledwie dwa tygodnie później, Franciszek Żwirko i Stanisław Wigura zginęli w katastrofie lotniczej.

Na pamiątkę ich zwycięstwa 28 sierpnia obchodzone jest Święto Lotnictwa Polskiego.

1938 – Urodził się Józef Kowalczyk, późniejszy nuncjusz apostolski w Polsce w latach 1989–2010 oraz metropolita gnieźnieński i prymas Polski w latach 2010–2014. Duchowny zmarł 20 sierpnia 2025 roku.

1938 – W Stoczni Gdyńskiej położono stępkę pod drobnicowiec SS „Olza”, pierwszy pełnomorski statek budowany w polskiej stoczni po odzyskaniu niepodległości.

1939 – Adolf Hitler wyznaczył nowy termin rozpoczęcia niemieckiej agresji na Polskę – 1 września 1939 roku.

Pierwotnie niemiecki atak miał rozpocząć się rankiem 26 sierpnia, jednak 25 sierpnia Hitler w ostatniej chwili wstrzymał operację. Wpływ na jego decyzję miało m.in. podpisanie polsko-brytyjskiego układu o wzajemnej pomocy.

Kilka dni później decyzja była już ostateczna. Nad ranem 1 września III Rzesza napadła na Polskę, rozpoczynając II wojnę światową w Europie.

1939 – Niemiecki dywersant przeprowadził zamach bombowy na dworcu kolejowym w Tarnowie. Eksplozja zabiła 14 osób, a 38 zostało rannych.

Zamach nastąpił jeszcze przed oficjalnym rozpoczęciem wojny i należy do najbardziej tragicznych niemieckich akcji dywersyjnych przeprowadzonych na terenie Polski w ostatnich dniach pokoju.

1944 – W 28. dniu Powstania Warszawskiego Niemcy po niezwykle ciężkich walkach zdobyli kompleks Państwowej Wytwórni Papierów Wartościowych.

Reduta PWPW była jednym z najważniejszych punktów obrony Starego Miasta. Powstańcy bronili jej przez 27 dni, walcząc o poszczególne piętra i pomieszczenia kompleksu.

Po przełamaniu obrony Niemcy zamordowali pozostających w podziemiach rannych, personel szpitala polowego oraz dr Hannę Petrynowską „Ranę”. Podczas walk o PWPW zginęło łącznie niemal stu powstańców.

Upadek reduty był kolejnym ciosem dla obrońców Starówki. Płk Karol Ziemski „Wachnowski” podjął decyzję o przygotowaniu przebicia oddziałów do Śródmieścia.

1946 – W więzieniu przy ul. Kurkowej w Gdańsku komunistyczne władze wykonały wyroki śmierci na Danucie Siedzikównie „Ince” i Feliksie Selmanowiczu „Zagończyku”, żołnierzach 5. Wileńskiej Brygady AK.

Danuta Siedzikówna była sanitariuszką i w chwili śmierci nie miała jeszcze 18 lat. Została skazana przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Gdańsku po procesie, w którym przypisano jej czyny, do których się nie przyznała.

Przed śmiercią w grypsie przekazała rodzinie słynne słowa, że zachowała się tak, jak należało. Szczątki „Inki” i „Zagończyka” odnaleziono dopiero po dziesięcioleciach. 28 sierpnia 2016 roku zostali uroczyście pochowani na Cmentarzu Garnizonowym w Gdańsku.

1946 – W Warszawie urodził się Michał Komar, pisarz, krytyk literacki, scenarzysta i wydawca.

1958 – W kopalni „Makoszowy” w Zabrzu wybuchł pożar na głębokości około 300 metrów. Była to jedna z największych katastrof w historii powojennego polskiego górnictwa.

Ogień powstał podczas prac z użyciem palnika acetylenowego. Dym i toksyczne gazy błyskawicznie przedostały się do wyrobisk, odcinając drogę wielu pracownikom.

Zginęło 72 górników, a 87 zostało ciężko zatrutych. Katastrofa doprowadziła później do zmian w przepisach bezpieczeństwa i zasadach prowadzenia podziemnych akcji ratowniczych.

1959 – W Nowym Jorku zmarł Rafał Lemkin, polski prawnik żydowskiego pochodzenia, który stworzył termin „ludobójstwo” i odegrał kluczową rolę w doprowadzeniu do przyjęcia przez ONZ Konwencji w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa.

1962 – Urodził się David Fincher, amerykański reżyser, twórca takich filmów jak „Siedem”, „Podziemny krąg”, „Zodiak”, „Ciekawy przypadek Benjamina Buttona” i „The Social Network”.

1963 – Podczas Marszu na Waszyngton pastor Martin Luther King Jr. wygłosił przed pomnikiem Abrahama Lincolna swoje najsłynniejsze przemówienie – „I Have a Dream”.

W demonstracji na rzecz praw obywatelskich uczestniczyły setki tysięcy osób. Wystąpienie Kinga stało się jednym z najbardziej rozpoznawalnych przemówień XX wieku i symbolem walki z segregacją rasową w Stanach Zjednoczonych.

1963 – Urodził się Waldemar Legień, jeden z najwybitniejszych polskich judoków, dwukrotny mistrz olimpijski – z Seulu w 1988 roku i Barcelony w 1992 roku.

1965 – Urodziła się Shania Twain, kanadyjska wokalistka, jedna z najlepiej sprzedających się artystek w historii muzyki country i pop.

1969 – Urodził się Jack Black, amerykański aktor, komik i muzyk, znany m.in. z filmów „Szkoła rocka” oraz „Jumanji” i działalności w zespole Tenacious D.

1980 – Lech Wałęsa przemawiał przy bramie Stoczni Gdańskiej, apelując do zakładów w całej Polsce o zgłaszanie akcesu do Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego, ale jednocześnie o nieprzerywanie pracy.

1980 – Rozpoczął się strajk w kopalni „Manifest Lipcowy” w Jastrzębiu-Zdroju, który zapoczątkował falę protestów w górnośląskich kopalniach.

1986 – Urodziła się Florence Welch, brytyjska wokalistka i autorka piosenek, liderka zespołu Florence and the Machine.

1987 – Odbyła się premiera filmu „Życie wewnętrzne” w reżyserii Marka Koterskiego, kolejnego obrazu przedstawiającego postać inteligenta pogrążonego w frustracji i konflikcie z otaczającą rzeczywistością.

1988 – Biuro Polityczne KC PZPR uznało, że przedstawione przez Lecha Wałęsę „Oświadczenie w sprawie dialogu” może stać się punktem wyjścia do rozmów pomiędzy władzami a opozycją.

1989 – W Warszawie zmarł Jerzy Hryniewiecki, architekt i urbanista, jeden z projektantów Stadionu Dziesięciolecia.

1991 – W Gdańsku odkryto masowy grób 38 obrońców Poczty Polskiej, zamordowanych przez Niemców po kapitulacji placówki we wrześniu 1939 roku.

1995 – W Paryżu zmarł Gerard Wilk, polski tancerz, choreograf i pedagog, związany m.in. z Teatrem Wielkim w Warszawie.

2002 – W Warszawie zmarł Bogdan Baer, aktor teatralny i filmowy oraz reżyser.

2022 – We Wrocławiu w wieku 106 lat zmarł Stefan Arczyński, jeden z najważniejszych fotografów dokumentujących powojenny Wrocław.

Urodził się w Essen w polskiej rodzinie. W 1938 roku jako obywatel Niemiec został skierowany do Reichsarbeitsdienst, a po wybuchu wojny wcielono go do Wehrmachtu. Służył m.in. na froncie wschodnim i trafił do sowieckiej niewoli.

Po wojnie zamieszkał w Polsce, a od 1950 roku we Wrocławiu. Przez dziesięciolecia fotografował odbudowę i przemiany miasta, pozostawiając po sobie niezwykle cenny zapis jego powojennej historii.

::news{"type":"see-also","item":"64243"}

::event{"type":"vertical","item":"5758"}