Kalendarium ciekawostek: 29 sierpnia

29 sierpnia to data wielkich bitew, dramatycznych wydarzeń wojennych i przełomów, które zmieniały świat. Tego dnia pod Mohaczem zginął Ludwik II Jagiellończyk, rozpoczęła się obrona Zamościa przed armią Siemiona Budionnego, ZSRR przeprowadził pierwszą próbę bomby atomowej, a żołnierze Armii Krajowej zostali uznani przez zachodnich aliantów za pełnoprawnych kombatantów.

Nie brakuje również lokalnych historii oraz wielkich nazwisk kultury. 29 sierpnia urodzili się Kazimierz Wierzyński, Ingrid Bergman, Charlie Parker, Grzegorz Ciechowski, Michael Jackson i Liam Payne, a grupa The Beatles zagrała swój ostatni biletowany koncert.

Co wydarzyło się 29 sierpnia?

1526 – Pod Mohaczem armia Królestwa Węgier poniosła druzgocącą klęskę w starciu z wojskami osmańskimi sułtana Sulejmana Wspaniałego.

W bitwie zginął zaledwie 20-letni Ludwik II Jagiellończyk, król Czech i Węgier. Władca poniósł śmierć podczas odwrotu, najprawdopodobniej tonąc w wezbranym potoku Csele.

Klęska pod Mohaczem była jednym z najbardziej przełomowych wydarzeń w dziejach Europy Środkowej. Śmierć króla bez następcy oznaczała wygaśnięcie czesko-węgierskiej linii Jagiellonów i otworzyła Habsburgom drogę do objęcia tronów Czech i Węgier.

1540 – W Skierniewicach zmarł Jan Latalski, arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski w latach 1537–1540.

1602 – W Lublinie zmarł Sebastian Fabian Klonowic, poeta i burmistrz miasta, autor m.in. poematu „Flis” i satyry „Worek Judaszów”.

1756 – W Żninie urodził się Jan Śniadecki, astronom, matematyk, filozof i pedagog, późniejszy rektor Uniwersytetu Wileńskiego.

1842 – Urodził się Bolesław Karol Noskowski, nauczyciel muzyki i uczestnik powstania styczniowego, który został pierwszym opiekunem koła literackiego polskiej młodzieży „Wincenty Pol” w Inowrocławiu.

1895 – W Krakowie urodził się gen. Jerzy Kirchmayer, oficer sztabu Armii „Pomorze” podczas kampanii wrześniowej, później związany z Komendą Główną AK i współtwórca planu operacji „Burza”.

1913 – W Krakowie urodził się Jan Ekier, wybitny pianista, kompozytor i pedagog, wieloletni juror Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina.

1915 – W Sztokholmie urodziła się Ingrid Bergman, jedna z największych gwiazd światowego kina, trzykrotna laureatka Oscara, pamiętana przede wszystkim z „Casablanki”, „Gasnącego płomienia” i „Anastazji”.

Jej biografia przyniosła niezwykły zbieg dat: Ingrid Bergman zmarła dokładnie 67 lat później – 29 sierpnia 1982 roku, w dniu swoich urodzin.

1918 – Rada Komisarzy Ludowych Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej wydała dekret, który unieważniał traktaty zawarte przez carską Rosję z Prusami i Austrią dotyczące rozbiorów Polski.

1920 – Rozpoczęła się obrona Zamościa przed 1. Armią Konną Siemiona Budionnego.

Miasta broniły m.in. oddziały 31. Pułku Strzelców Kaniowskich oraz ukraińskiej 6. Dywizji Strzelców Siczowych dowodzonej przez płk. Marka Bezruczkę. Mimo przewagi przeciwnika obrońcy utrzymali Zamość.

Niepowodzenie pod Zamościem było kolejnym ciosem dla armii Siemiona Budionnego, która dwa dni później poniosła ciężką klęskę w wielkiej bitwie kawaleryjskiej pod Komarowem.

1920 – Urodził się Charlie Parker „Bird”, amerykański saksofonista i kompozytor, jeden z twórców bebopu i jedna z najważniejszych postaci w historii jazzu.

1923 – Urodził się Richard Attenborough, brytyjski aktor i reżyser. Jako filmowiec największy sukces odniósł dzięki „Gandhiemu”, nagrodzonemu ośmioma Oscarami, w tym za najlepszy film i reżyserię.

1930 – Premier Józef Piłsudski wystąpił na posiedzeniu Rady Ministrów z wnioskiem o rozwiązanie Sejmu. Następnego dnia prezydent Ignacy Mościcki rozwiązał Sejm i Senat, otwierając drogę do tzw. wyborów brzeskich.

1931 – W Truskawcu ukraińscy nacjonaliści zamordowali Tadeusza Hołówkę, polityka, publicystę i współpracownika Józefa Piłsudskiego, który opowiadał się za polsko-ukraińskim porozumieniem.

1939 – Urodził się Joel Schumacher, amerykański reżyser filmowy, twórca m.in. „Straconych chłopców”, „Upadku”, „Klienta” oraz dwóch filmów o Batmanie.

1941 – W katastrofie pociągu osobowego jadącego z Mińska Mazowieckiego do Warszawy zginęło 36 osób, a około 70 zostało rannych.

1943 – Oddziały Ukraińskiej Powstańczej Armii dokonały zbrodni na polskich mieszkańcach Bud Ossowskich na Wołyniu, mordując około 270 osób.

1944 – Niemcy zakończyli likwidację getta łódzkiego – Litzmannstadt Ghetto, jednego z największych gett utworzonych przez okupanta na ziemiach polskich.

29 sierpnia ze stacji Radegast wyruszył ostatni transport więźniów do KL Auschwitz-Birkenau. W sierpniu 1944 roku do Auschwitz deportowano około 60 tys. mieszkańców getta, z których dziesiątki tysięcy zamordowano bezpośrednio po przybyciu.

Getto w Łodzi funkcjonowało ponad cztery lata. Przeszło przez nie około 200 tys. osób, przede wszystkim Żydów z Polski oraz innych krajów okupowanej Europy.

1944 – Ppor. Józef Szczepański „Ziutek”, żołnierz batalionu „Parasol” i poeta Powstania Warszawskiego, napisał „Czerwoną zarazę”.

Utwór był gorzką odpowiedzią na sytuację walczącej Warszawy i bezczynność stojących po drugiej stronie Wisły wojsk sowieckich. Stał się jednym z najbardziej przejmujących literackich świadectw Powstania Warszawskiego.

1944 – Rządy Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych uznały Armię Krajową za siłę kombatancką stanowiącą część Polskich Sił Zbrojnych.

Decyzja miała ogromne znaczenie dla powstańców trafiających do niemieckiej niewoli, ponieważ potwierdzała ich status jako żołnierzy regularnych sił zbrojnych, którym przysługiwała ochrona wynikająca z prawa wojennego.

1945 – W Kaliszu urodziła się Zdzisława Sośnicka, wokalistka i kompozytorka, jedna z najbardziej charakterystycznych polskich piosenkarek drugiej połowy XX wieku.

1949 – W więzieniu mokotowskim w Warszawie komunistyczne władze straciły Adama Doboszyńskiego, przedwojennego działacza ruchu narodowego skazanego w pokazowym procesie.

1949 – Na poligonie w Semipałatyńsku Związek Sowiecki przeprowadził pierwszą udaną próbę własnej bomby atomowej RDS-1.

Eksplozja zakończyła amerykański monopol na broń jądrową i rozpoczęła nowy etap nuklearnego wyścigu zbrojeń podczas zimnej wojny.

1956 – W Gdańsku zmarł Wiktor Gosieniecki, urodzony w Strzelnie malarz, grafik, rysownik i konserwator zabytków, autor licznych polichromii w kościołach Wielkopolski.

1957 – W Tczewie urodził się Grzegorz Ciechowski, wokalista, kompozytor, poeta i multiinstrumentalista, lider zespołu Republika.

Z Toruniem związał się podczas studiów polonistycznych na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika. To właśnie tam rozwinęła się jego zawodowa kariera muzyczna, a Republika stała się jednym z najważniejszych zespołów polskiego rocka.

Do jego najbardziej znanych utworów należą „Biała flaga”, „Kombinat”, „Telefony” i „Nie pytaj o Polskę”.

1958 – W Gary w stanie Indiana urodził się Michael Jackson, wokalista, kompozytor i tancerz, jedna z największych gwiazd w historii światowej muzyki popularnej.

Karierę rozpoczynał jako dziecko w The Jackson 5, a później stał się światowym fenomenem jako artysta solowy. Album „Thriller” należy do najlepiej sprzedających się płyt w historii muzyki.

1966 – The Beatles zagrali na stadionie Candlestick Park w San Francisco ostatni w swojej karierze biletowany koncert przed publicznością.

Po tym występie John Lennon, Paul McCartney, George Harrison i Ringo Starr skoncentrowali się na pracy studyjnej. Zespół nie powrócił już do regularnego koncertowania.

1972 – W Warszawie zmarł Jan Kreczmar, aktor, reżyser i pedagog, wieloletni rektor warszawskiej PWST, znany m.in. z filmów „Lalka” i „Życie rodzinne”.

1972 – Odbyła się premiera filmu „Dziewczyny do wzięcia” w reżyserii Janusza Kondratiuka, jednego z najbardziej charakterystycznych obrazów polskiego kina obyczajowego lat 70.

1980 – W Jastrzębiu-Zdroju powstał Międzyzakładowy Komitet Strajkowy, na którego czele stanął Jarosław Sienkiewicz. Protest górników doprowadził kilka dni później do podpisania Porozumienia Jastrzębskiego.

1982 – Służba Bezpieczeństwa aresztowała Zbigniewa Romaszewskiego, działacza opozycji demokratycznej i współtwórcę podziemnego Radia Solidarność.

1982 – W Londynie zmarła Ingrid Bergman. Aktorka odeszła dokładnie w dniu swoich 67. urodzin.

1987 – W Skolimowie zmarł Henryk Bąk, aktor znany m.in. z filmów „Eroica” i „Kwiecień” oraz serialu „Przygody psa Cywila”.

1993 – Urodził się Liam Payne, brytyjski wokalista, który światową popularność zdobył jako członek grupy One Direction. Artysta zmarł w 2024 roku w Buenos Aires.

1997 – Reed Hastings i Marc Randolph założyli firmę Netflix. Początkowo przedsiębiorstwo było związane z wypożyczaniem płyt DVD, a dopiero później przekształciło się w globalną platformę streamingową.

2016 – W Genewie zmarł prof. Bronisław Baczko, filozof i historyk idei, jeden z przedstawicieli warszawskiej szkoły historii idei, który po wydarzeniach Marca ’68 został zmuszony do emigracji.

2018 – W Warszawie zmarł Sylwester Kozera, muzyk i współtwórca Kapeli Czerniakowskiej, przez dziesięciolecia popularyzującej tradycję warszawskiej muzyki ulicznej.

::news{"type":"see-also","item":"64246"}

::event{"type":"vertical","item":"5762"}