Kalendarium ciekawostek: 30 sierpnia

30 sierpnia to data szczególnie ważna dla historii polskiej „Solidarności” – także tej lokalnej. W Inowrocławiu zakończył się wówczas 53-godzinny strajk pracowników komunikacji autobusowej, a w Szczecinie podpisano pierwsze z historycznych Porozumień Sierpniowych. Tego dnia zapadały również decyzje w ostatnich godzinach pokoju przed II wojną światową, a trzy polskie niszczyciele rozpoczęły operację, dzięki której mogły później walczyć u boku aliantów.

W kalendarium pojawiają się także Stefan Batory, Henryk Sucharski, Henryk Zygalski, Wojciech Fibak, Katarzyna Nosowska i Tomasz Majewski. 30 sierpnia urodziła się również autorka „Frankensteina” Mary Shelley, a w 2022 roku zmarł ostatni przywódca ZSRR Michaił Gorbaczow.

Co wydarzyło się 30 sierpnia?

1505 – W Krakowie zmarła Elżbieta Rakuszanka, żona króla Kazimierza IV Jagiellończyka i matka czterech późniejszych monarchów: Jana I Olbrachta, Aleksandra Jagiellończyka, Zygmunta I Starego i Władysława II Jagiellończyka.

Ze względu na niezwykłą pozycję dynastyczną bywa nazywana „matką królów”.

1579 – Wojska króla Stefana Batorego zdobyły Połock, ważną twierdzę zajętą kilkanaście lat wcześniej przez państwo moskiewskie.

Był to jeden z najważniejszych sukcesów pierwszej wyprawy Stefana Batorego przeciw Moskwie. Oblężenie trwało około trzech tygodni, a odzyskanie miasta miało nie tylko znaczenie militarne, lecz także propagandowe.

1701 – W Słupsku, noszącym wówczas nazwę Stolp, spalono na stosie Kathrin Zimmermann, znaną również jako Trina Papisten.

Zielarka została oskarżona o czary i kontakty z diabłem, poddana torturom, a następnie skazana na śmierć. Była ostatnią osobą straconą w Słupsku pod zarzutem czarów.

1797 – Urodziła się Mary Shelley, angielska pisarka, autorka powieści „Frankenstein, czyli współczesny Prometeusz”, jednego z najważniejszych dzieł literatury gotyckiej i prekursorskich utworów science fiction.

1804 – Urodził się Aleksander Chodźko, poeta, orientalista i slawista, późniejszy profesor Collège de France.

1809 – Zmarł Ignacy Potocki, polityk, pisarz i działacz oświatowy, członek Komisji Edukacji Narodowej oraz jeden z najważniejszych współtwórców reform Sejmu Wielkiego i Konstytucji 3 maja.

1866 – Urodził się Konstanty Skirmunt, dyplomata i polityk, minister spraw zagranicznych oraz późniejszy ambasador Rzeczypospolitej w Wielkiej Brytanii.

1902 – Urodził się o. Józef Maria Bocheński, dominikanin, filozof, logik i sowietolog.

Był ochotnikiem wojny polsko-bolszewickiej, uczestniczył w kampanii 1939 roku, a jako kapelan 2. Korpusu Polskiego brał udział w bitwie pod Monte Cassino.

1909 – Urodził się Tadeusz Sołtyk, wybitny konstruktor lotniczy, twórca m.in. TS-11 Iskra, pierwszego polskiego samolotu odrzutowego zaprojektowanego i produkowanego seryjnie w kraju.

1914 – Zakończyła się bitwa pod Tannenbergiem, rozegrana na terenach dzisiejszych Warmii i Mazur.

Niemiecka 8. Armia dowodzona przez Paula von Hindenburga, przy ogromnym udziale szefa sztabu Ericha Ludendorffa, rozbiła rosyjską 2. Armię gen. Aleksandra Samsonowa.

Rosjanie stracili około 30 tys. zabitych, a ponad 90 tys. żołnierzy dostało się do niewoli. Sam Aleksander Samsonow, po klęsce swojej armii, popełnił samobójstwo.

Niemiecka propaganda nazwała starcie bitwą pod Tannenbergiem, nawiązując do Grunwaldu z 1410 roku i przedstawiając zwycięstwo jako symboliczny odwet za średniowieczną klęskę Zakonu Krzyżackiego.

1919 – Urodziła się Ryszarda Hanin, aktorka teatralna i filmowa, znana m.in. z seriali „Noce i dnie” oraz „Polskie drogi”.

1925 – Urodził się Zbyszko Siemaszko, fotograf, dokumentalista powojennej Warszawy i były żołnierz 3. Wileńskiej Brygady Armii Krajowej.

1930 – Prezydent Ignacy Mościcki rozwiązał Sejm i Senat. Decyzja poprzedziła rozprawę obozu sanacyjnego z politykami opozycyjnego Centrolewu i tzw. wybory brzeskie.

1930 – Urodził się Warren Buffett, amerykański inwestor i wieloletni szef Berkshire Hathaway, który stał się jedną z najbardziej znanych postaci światowych finansów.

1939 – W Polsce ogłoszono mobilizację powszechną w związku z bezpośrednim zagrożeniem niemiecką agresją.

Dzień wcześniej polskie władze zdecydowały już o mobilizacji, jednak po interwencjach dyplomatycznych Wielkiej Brytanii i Francji jej rozpoczęcie odroczono. Ostatecznie 30 sierpnia zarządzenie zostało publicznie ogłoszone, a 31 sierpnia wyznaczono jako pierwszy dzień mobilizacji.

Polska traciła w ten sposób niezwykle cenne godziny. Dwa dni później rozpoczęła się II wojna światowa.

1939 – Niszczyciele ORP „Błyskawica”, ORP „Grom” i ORP „Burza” opuściły Gdynię i skierowały się do Wielkiej Brytanii w ramach operacji „Peking”.

Okręty podniosły kotwice o godz. 14.15. Decyzja o wysłaniu najnowocześniejszych polskich niszczycieli poza Bałtyk miała uchronić je przed niemal pewnym zniszczeniem przez przeważające siły niemieckie.

Posunięcie okazało się niezwykle ważne. Okręty mogły później walczyć u boku Royal Navy podczas II wojny światowej, uczestnicząc w wielu operacjach morskich.

1942 – Zakończyła się druga faza ewakuacji Armii Polskiej gen. Władysława Andersa ze Związku Sowieckiego.

Od 5 do 30 sierpnia ZSRR opuściło 69 247 osób – żołnierzy i cywilów. Wraz z wcześniejszą ewakuacją oznaczało to uratowanie dziesiątek tysięcy obywateli polskich, którzy przez Iran przedostali się na Bliski Wschód.

Z ewakuowanych oddziałów powstała następnie Armia Polska na Wschodzie, a później m.in. 2. Korpus Polski, który wsławił się w kampanii włoskiej i bitwie o Monte Cassino.

1942 – Niemcy zlikwidowali getto w Nowym Targu. Część jego mieszkańców zamordowali na miejscowym cmentarzu żydowskim, a pozostałych deportowali m.in. do niemieckiego obozu zagłady w Bełżcu.

1943 – Oddziały Ukraińskiej Powstańczej Armii dokonały kolejnych masowych zbrodni na polskiej ludności Wołynia.

W Woli Ostrowieckiej i Ostrówkach zamordowano łącznie ponad tysiąc Polaków. Do masakr dochodziło również w innych okolicznych miejscowościach, m.in. w Kątach, Jankowcach oraz koloniach Nowy i Stary Gaj.

1944 – W 30. dniu Powstania Warszawskiego Niemcy zamordowali około 300 rannych i chorych ze Szpitala Jana Bożego przy ul. Bonifraterskiej.

Tego samego dnia dramatyczne skutki przyniosło bombardowanie Szpitala Ujazdowskiego przy ul. Chełmskiej – około 300 osób zostało zabitych lub rannych.

Na Starym Mieście sytuacja powstańców stawała się krytyczna. Przygotowywano próbę przebicia oddziałów do Śródmieścia oraz ewakuację kanałami.

1945 – Rozpoczął się pierwszy po wojnie ogólnopolski zjazd Związku Zawodowego Literatów Polskich. Jego przewodniczącym został Jarosław Iwaszkiewicz.

1946 – W Neapolu zmarł mjr Henryk Sucharski, jeden z dowódców obrony Westerplatte we wrześniu 1939 roku.

1951 – W Polsce wprowadzono kartki na mięso, przetwory mięsne i tłuszcze, będące elementem reglamentacji żywności w okresie stalinowskim.

1952 – W Poznaniu urodził się Wojciech Fibak, jeden z najwybitniejszych polskich tenisistów.

W singlu czterokrotnie docierał do ćwierćfinałów turniejów wielkoszlemowych, a w 1978 roku razem z Kimem Warwickiem wygrał Australian Open w grze podwójnej.

1953 – W Katowicach urodził się Lech Majewski, reżyser, scenarzysta, pisarz i artysta wizualny, autor m.in. filmów „Wojaczek”, „Angelus” oraz „Młyn i krzyż”.

1971 – W Szczecinie urodziła się Katarzyna Nosowska, wokalistka, autorka tekstów i wieloletnia liderka zespołu Hey, prowadząca również z powodzeniem karierę solową.

1972 – Urodziła się Cameron Diaz, amerykańska aktorka, która światową popularność zdobyła dzięki takim filmom jak „Maska”, „Sposób na blondynkę”, „Aniołki Charliego” czy „Holiday”.

1978 – W Wielkiej Brytanii zmarł Henryk Zygalski, matematyk i kryptolog, który wraz z Marianem Rejewskim i Jerzym Różyckim odegrał kluczową rolę w złamaniu szyfru niemieckiej maszyny Enigma.

1980 – W Inowrocławiu zakończył się trwający 53 godziny strajk solidarnościowy pracowników Zakładu Komunikacji Autobusowej.

Lokalny protest był częścią ogromnej fali strajkowej, która w drugiej połowie sierpnia objęła zakłady pracy w całym kraju. Pracownicy spoza Wybrzeża w ten sposób okazywali solidarność ze strajkującymi w Gdańsku i Szczecinie.

Tego samego dnia kilkaset kilometrów dalej doszło do wydarzenia, które stało się jednym z przełomowych momentów najnowszej historii Polski.

1980 – W Szczecinie wicepremier Kazimierz Barcikowski i przewodniczący Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego Marian Jurczyk podpisali Porozumienie Szczecińskie.

Było to pierwsze z czterech Porozumień Sierpniowych zawartych pomiędzy komunistycznymi władzami a strajkującymi robotnikami. Rząd zaakceptował możliwość tworzenia niezależnych związków zawodowych.

Dzień później podpisano słynne porozumienie w Gdańsku, następnie 3 września w Jastrzębiu-Zdroju i 11 września w Hucie Katowice.

Porozumienia otworzyły drogę do powstania NSZZ „Solidarność” – pierwszej legalnej, niezależnej od władz organizacji związkowej w komunistycznym bloku wschodnim.

1980 – W Gdańsku parafowano dokument przewidujący możliwość utworzenia w zakładach pracy wolnych związków zawodowych z prawem do strajku.

V Plenum KC PZPR zaakceptowało zawarte już porozumienie szczecińskie i zdecydowało o podpisaniu porozumienia ze strajkującymi w Gdańsku.

1981 – W Nasielsku urodził się Tomasz Majewski, lekkoatleta i jeden z najwybitniejszych polskich kulomiotów.

Zdobył dwa kolejne złote medale olimpijskie – w Pekinie w 2008 roku oraz Londynie w 2012 roku. Był pierwszym od ponad pół wieku kulomiotem, który obronił olimpijski tytuł.

1997 – W Karlsruhe zmarł Ernest Wilimowski, jeden z najwybitniejszych piłkarzy przedwojennej Polski.

Podczas mistrzostw świata w 1938 roku zdobył cztery bramki w legendarnym meczu z Brazylią zakończonym wynikiem 5:6. W ostatnim spotkaniu reprezentacji Polski przed II wojną światową, rozegranym 27 sierpnia 1939 roku, strzelił trzy gole Węgrom.

2014 – Donald Tusk został wybrany na przewodniczącego Rady Europejskiej. Funkcję objął 1 grudnia, zostając pierwszym Polakiem na tym stanowisku.

2014 – Na terenie dawnej Stoczni Gdańskiej otwarto Europejskie Centrum Solidarności, poświęcone historii „Solidarności”, opozycji demokratycznej i przemianom, które doprowadziły do upadku komunizmu w Europie Środkowo-Wschodniej.

2020 – W Przemyślu zmarł Jan Zrajko, działacz opozycji demokratycznej w PRL i współtwórca NSZZ Indywidualnego Rzemiosła „Solidarność”.

2022 – W Moskwie zmarł w wieku 91 lat Michaił Gorbaczow, ostatni przywódca Związku Sowieckiego.

Zapoczątkowane przez niego pierestrojka i głasnost miały zreformować niewydolny system sowiecki, ale jednocześnie przyspieszyły procesy, które doprowadziły do rozpadu bloku wschodniego i ostatecznie samego ZSRR w 1991 roku.

W 1990 roku Michaił Gorbaczow otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla za rolę w zakończeniu zimnej wojny.

::news{"type":"see-also","item":"64249"}

::event{"type":"vertical","item":"5778"}