Kalendarium ciekawostek: 2 września

2 września prowadzi od jednej z najważniejszych bitew morskich starożytności i wielkiej wojny pod Chocimiem po dramatyczne wydarzenia pierwszych dni II wojny światowej. To również bardzo ważna data w historii Inowrocławia – w 1431 roku Krzyżacy zdobyli miasto i dokonali ogromnych zniszczeń.

Tego dnia polskie wojska wkroczyły na terytorium III Rzeszy, zaatakowały Niemcy z powietrza, powstał obóz Stutthof, a w 1945 roku utworzono Zrzeszenie „Wolność i Niezawisłość”. 2 września urodzili się także Keanu Reeves i Salma Hayek, a na ekrany weszły „Krzyżacy” i „Potop”.

Co wydarzyło się 2 września?

31 p.n.e. – U wybrzeży Grecji rozegrała się bitwa pod Akcjum, jedno z najważniejszych starć morskich starożytności.

Flota Oktawiana, dowodzona przez Marka Wipsaniusza Agryppę, pokonała siły Marka Antoniusza i Kleopatry VII.

Zwycięstwo praktycznie rozstrzygnęło walkę o władzę nad światem rzymskim. Rok później Marek Antoniusz i Kleopatra popełnili samobójstwo, a Oktawian pozostał jedynym władcą Rzymu i jako August został pierwszym cesarzem.

1431 – Pod Inowrocław dotarły wojska krzyżackie dowodzone przez Josta Strupperga. Krzyżacy dwa dni później zdobyli miasto i dokonali ogromnych zniszczeń. Spalili ratusz, kościoły oraz znaczną część zabudowy Inowrocławia. Ogień strawił także miejskie archiwum, w którym znajdowały się m.in. dokumenty lokacyjne Inowrocławia. Zniszczona została również romańska świątynia Imienia Najświętszej Maryi Panny, dzisiejsza bazylika nazywana popularnie Ruiną. Najazd był jednym z najbardziej tragicznych wydarzeń w średniowiecznej historii miasta. Co ciekawe, rok wcześniej wzmocniona załoga Inowrocławia zdołała odeprzeć krzyżacki atak.

1621 – Rozpoczęła się bitwa pod Chocimiem, w której wojska Rzeczypospolitej pod dowództwem hetmana Jana Karola Chodkiewicza, wspierane przez Kozaków, stanęły naprzeciw potężnej armii osmańskiej sułtana Osmana II.

Walki trwały ponad miesiąc. Wojska polsko-litewsko-kozackie, broniąc umocnionego obozu, skutecznie odpierały kolejne tureckie szturmy.

Podczas bitwy zmarł Jan Karol Chodkiewicz, ale obrona trwała nadal. Ostatecznie obie strony zawarły porozumienie, a armia osmańska odstąpiła od dalszej ofensywy.

1792 – W Paryżu rozpoczęły się masakry wrześniowe. W atmosferze rewolucyjnego strachu przed kontrrewolucją tłumy wtargnęły do więzień i w ciągu kilku dni zamordowały ponad tysiąc osadzonych.

1808 – Książę warszawski Fryderyk August I wydał dekret o utworzeniu Archiwum Ogólnego Krajowego w Warszawie, jednej z najważniejszych instytucji w historii polskiej archiwistyki.

1870 – Pod Sedanem skapitulowała armia francuska, a do niewoli dostał się cesarz Napoleon III.

Klęska w wojnie francusko-pruskiej doprowadziła do upadku II Cesarstwa Francuskiego, a kilka miesięcy później w Wersalu proklamowano Cesarstwo Niemieckie.

Zwycięstwo Prus stało się kluczowym momentem procesu zjednoczenia Niemiec.

::addons{"type":"broadcast-channel"}

1893 – Urodził się Rudolf Weigl, biolog i wynalazca pierwszej skutecznej szczepionki przeciw tyfusowi plamistemu.

Podczas niemieckiej okupacji kierował we Lwowie Instytutem Badań nad Tyfusem Plamistym. Zatrudnianie ludzi jako karmicieli wszy laboratoryjnych pozwalało mu chronić wielu przedstawicieli polskiej inteligencji i Żydów przed represjami okupanta.

Odmówił podpisania volkslisty, a pośmiertnie został uhonorowany tytułem Sprawiedliwego wśród Narodów Świata.

1911 – Urodził się Czesław Janczarski, poeta i autor literatury dziecięcej, twórca jednej z najbardziej znanych postaci polskiej literatury dla najmłodszych – Misia Uszatka.

1912 – W Krakowie urodził się Gwidon Borucki, aktor, piosenkarz i żołnierz 2. Korpusu Polskiego.

Był pierwszym wykonawcą „Czerwonych maków na Monte Cassino”, śpiewając utwór w maju 1944 roku tuż po zdobyciu klasztoru.

1914 – W Łodzi urodziła się Stefania Grodzieńska, pisarka, satyryczka i aktorka estradowa, przez dziesięciolecia jedna z najbardziej charakterystycznych postaci polskiego kabaretu.

1923 – Urodził się Walerian Borowczyk, plastyk, reżyser i scenarzysta, jeden z najbardziej oryginalnych polskich twórców filmu animowanego i eksperymentalnego.

1933 – W Warszawie otwarto kolejową linię średnicową, przeprowadzającą ruch kolejowy przez centrum stolicy.

Była to jedna z najważniejszych inwestycji komunikacyjnych międzywojennej Warszawy, obejmująca m.in. tunel pod centrum miasta i przeprawę przez Wisłę.

1939 – Odbyły się ostatnie posiedzenia Sejmu i Senatu II Rzeczypospolitej.

Premier Felicjan Sławoj-Składkowski przedstawił parlamentarzystom sytuację po niemieckiej agresji, a przedstawiciele ugrupowań politycznych zadeklarowali poparcie dla państwa i walczącej armii.

1939 – Pod Jordanowem żołnierze 10. Brygady Kawalerii Zmotoryzowanej płk. Stanisława Maczka powstrzymywali marsz niemieckiego XXII Korpusu Armijnego.

Oddziały Stanisława Maczka prowadziły działania opóźniające przeciwko znacznie silniejszym wojskom pancernym, wykorzystując teren i dużą mobilność własnych jednostek.

1939 – Niemieckie lotnictwo przeprowadziło potężny nalot na Westerplatte.

W ciągu około pół godziny bombowce nurkujące Luftwaffe zrzuciły na półwysep setki bomb o łącznej masie ponad 26 ton. Zniszczona została m.in. wartownia nr 5, a polska załoga poniosła poważne straty.

Nalot wywołał poważny kryzys wśród wyczerpanych obrońców. Dużą rolę w reorganizacji obrony odegrał kpt. Franciszek Dąbrowski, który nalegał na kontynuowanie walki.

1939 – Do nowo tworzonego obozu Stutthof dotarł pierwszy transport około 150 polskich więźniów aresztowanych w Gdańsku.

Początkowo Stutthof funkcjonował jako niemiecki obóz dla więźniów cywilnych. Formalnie do systemu obozów koncentracyjnych SS został włączony dopiero w styczniu 1942 roku.

Przez Stutthof i jego podobozy przeszło około 110 tys. więźniów różnych narodowości. Około 65 tys. osób straciło życie.

1939 – Samolot PZL.23 Karaś z 21. Eskadry Bombowej zbombardował niemieckie obiekty w Oławie, noszącej wówczas nazwę Ohlau.

Był to pierwszy polski atak lotniczy na terytorium Niemiec podczas II wojny światowej.

1939 – Polskie oddziały przeprowadziły również wypad na Wschowę, znajdującą się wówczas po niemieckiej stronie granicy.

Żołnierze związani z Wielkopolską Brygadą Kawalerii gen. Romana Abrahama przekroczyli granicę i zaatakowali niemieckie pozycje w rejonie przedpola miasta.

Była to największa polska akcja lądowa przeprowadzona na terytorium Niemiec podczas kampanii wrześniowej.

1941 – W Krakowie urodził się Stefan Friedmann, aktor, satyryk i autor tekstów, znany m.in. z filmów „C.K. Dezerterzy” oraz seriali „Czterdziestolatek” i „Na kłopoty… Bednarski”.

1943 – Podczas próby zatrzymania przez Gestapo w Warszawie zginął Jan Krasicki, działacz Polskiej Partii Robotniczej i jeden z organizatorów Związku Walki Młodych.

W czasach PRL jego postać została silnie wykorzystana przez państwową propagandę, a jego imię otrzymywały liczne szkoły, ulice i organizacje.

1944 – Po miesiącu niezwykle ciężkich walk upadło Stare Miasto podczas Powstania Warszawskiego.

Większość zdolnych do walki powstańców ewakuowano kanałami do Śródmieścia i na Żoliborz. Na Starówce pozostali przede wszystkim ciężko ranni i część ludności cywilnej.

Po zajęciu dzielnicy Niemcy dokonywali egzekucji rannych powstańców i osób przebywających w szpitalach.

1944 – Powstańcy zdobyli budynek YMCA przy ul. Konopnickiej, ważny niemiecki punkt oporu w Śródmieściu.

1944 – Niemcy opanowali Sadybę, kończąc zorganizowaną obronę tej części południowej Warszawy.

1945 – W Warszawie powstało Zrzeszenie „Wolność i Niezawisłość”, jedna z najważniejszych organizacji powojennego podziemia niepodległościowego.

Wśród jego twórców znaleźli się byli oficerowie Armii Krajowej, a pierwszym prezesem został płk Jan Rzepecki.

WiN miało działać przede wszystkim metodami politycznymi i informacyjnymi, walcząc o suwerenność Polski, demokratyczne wybory oraz ujawnianie komunistycznych represji.

Organizacja została intensywnie rozpracowywana przez komunistyczny aparat bezpieczeństwa. Kolejni członkowie jej kierownictwa byli aresztowani, torturowani i skazywani na śmierć lub wieloletnie więzienie.

1949 – Utworzono Związek Bojowników o Wolność i Demokrację – ZBoWiD, podporządkowaną władzom PRL organizację skupiającą środowiska kombatanckie.

1953 – W Wielkiej Brytanii zmarł gen. Edmund Knoll-Kownacki, dowódca Grupy Operacyjnej podczas kampanii wrześniowej i jeden z ważnych dowódców bitwy nad Bzurą.

1960 – Odbyła się premiera filmu „Krzyżacy” w reżyserii Aleksandra Forda, ekranizacji powieści Henryka Sienkiewicza.

Produkcja z Urszulą Modrzyńską, Grażyną Staniszewską i Mieczysławem Kalenikiem stała się jednym z największych frekwencyjnych sukcesów w historii polskiego kina.

Kulminacją filmu była monumentalna rekonstrukcja bitwy pod Grunwaldem.

1961 – W Chicago zmarł Tadeusz Faliszewski, jeden z najpopularniejszych polskich piosenkarzy i aktorów okresu międzywojennego.

1964 – W Bejrucie urodził się Keanu Reeves, kanadyjski aktor, którego światową popularność przyniosły m.in. filmy „Speed”, seria „Matrix” oraz cykl „John Wick”.

1965 – Urodził się Lennox Lewis, późniejszy mistrz olimpijski i jeden z najwybitniejszych bokserów wagi ciężkiej przełomu XX i XXI wieku.

1966 – Urodziła się Salma Hayek, meksykańsko-amerykańska aktorka, znana m.in. z filmów „Desperado”, „Od zmierzchu do świtu” i „Frida”.

1974 – Odbyła się premiera „Potopu” w reżyserii Jerzego Hoffmana, ekranizacji powieści Henryka Sienkiewicza.

W rolach głównych wystąpili Daniel Olbrychski jako Andrzej Kmicic oraz Małgorzata Braunek jako Oleńka Billewiczówna.

Film stał się jednym z największych przedsięwzięć w historii polskiej kinematografii i otrzymał nominację do Oscara dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego.

1976 – W Warszawie zmarł Stanisław Grochowiak, poeta, prozaik, dramatopisarz i publicysta, jeden z najważniejszych przedstawicieli polskiej poezji powojennej.

1980 – Na Uniwersytecie Gdańskim powstał pierwszy Tymczasowy Komitet Założycielski Niezależnego Zrzeszenia Studentów Polskich.

Inicjatywa szybko rozprzestrzeniła się na kolejne uczelnie. Niezależne Zrzeszenie Studentów stało się studenckim odpowiednikiem rodzącej się „Solidarności”.

1980 – historyczne centrum Warszawy zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Decyzja była wyjątkowa, ponieważ warszawska Starówka została podczas II wojny światowej niemal całkowicie zniszczona, a następnie pieczołowicie odbudowana na podstawie dokumentacji historycznej.

UNESCO uznało rekonstrukcję Warszawy za unikatowy przykład odbudowy historycznego zespołu miejskiego.

1984 – We Lwowie zmarł prof. Mieczysław Gębarowicz, historyk sztuki i wieloletni opiekun zbiorów Zakładu Narodowego im. Ossolińskich.

Po wojnie pozostał we Lwowie i przez lata strzegł polskiego dziedzictwa kulturalnego pozostawionego w mieście.

2000 – Uroczyście otwarto Polski Cmentarz Wojenny w Miednoje.

Spoczywają tam szczątki około 6,3 tys. polskich jeńców obozu w Ostaszkowie, zamordowanych przez NKWD w 1940 roku, przede wszystkim funkcjonariuszy Policji Państwowej, Straży Granicznej i innych służb II Rzeczypospolitej.

W uroczystości uczestniczyły m.in. rodziny ofiar oraz przedstawiciele polskich władz z premierem Jerzym Buzkiem.

2021 – Prezydent Andrzej Duda wprowadził stan wyjątkowy na części terenów przy granicy Polski z Białorusią.

Obejmował on 183 miejscowości w województwach podlaskim i lubelskim i początkowo został wprowadzony na 30 dni.

Decyzję podjęto w związku z gwałtownym wzrostem liczby prób nielegalnego przekraczania granicy. Polskie władze wskazywały, że kryzys migracyjny był celowo wykorzystywany przez reżim Aleksandra Łukaszenki do wywierania presji na Polskę i Unię Europejską.

::addons{"type":"broadcast-channel"}

::news{"type":"see-also","item":"64520"}

::event{"type":"vertical","item":"5798"}