Kalendarium ciekawostek: 4 września

4 września to wyjątkowo bogata data w historii Inowrocławia. W 1431 roku miasto zdobyły i zniszczyły wojska krzyżackie, prawie pięć wieków później w Solankach otwarto nowoczesny Zakład Przyrodoleczniczy, a w 1966 roku związany z Inowrocławiem Edmund Borowski został mistrzem Europy w lekkoatletyce.

W historii świata 4 września symbolicznie kończy się również epoka Cesarstwa Rzymskiego na Zachodzie. Tego dnia urodzili się Juliusz Słowacki, Beyoncé i Borys Szyc, a w 1998 roku formalnie powstała firma Google. W polskiej historii data ta przypomina także o pierwszych dniach II wojny światowej, tragedii łódzkiego getta i niezwykłym debiucie Włodzimierza Lubańskiego.

Co wydarzyło się 4 września?

476 – Germański wódz Odoaker pozbawił władzy młodego cesarza Romulusa Augustulusa.

Wydarzenie to tradycyjnie uznaje się za symboliczny koniec Cesarstwa Zachodniorzymskiego i jedną z umownych dat kończących starożytność.

Imperium rzymskie na Wschodzie, określane później jako Cesarstwo Bizantyjskie, przetrwało jednak jeszcze niemal tysiąc lat – aż do zdobycia Konstantynopola przez Turków w 1453 roku.

1431 – Po kilkudniowym marszu przez Kujawy wojska krzyżackie zdobyły Inowrocław. Oddziały dowodzone przez wielkiego marszałka Josta von Strupperga dotarły pod miasto 2 września. Inowrocław podjął obronę, jednak dwa dni później został zdobyty. Miasto zostało ograbione i w znacznym stopniu zniszczone, a kilkudziesięciu mieszczan, w tym burmistrz, dostało się do niewoli jako zakładnicy. Najazd należał do najbardziej tragicznych wydarzeń w średniowiecznych dziejach Inowrocławia. Dzień później w wyniku zniszczeń częściowo spłonęła również wieża ratuszowa wraz z przechowywanymi w niej dokumentami miejskimi.

1725 – W Fontainebleau odbył się ślub króla Francji Ludwika XV z Marią Leszczyńską, córką polskiego króla Stanisława Leszczyńskiego.

Polska królewna została królową Francji i pozostała nią przez ponad cztery dekady.

1809 – W Krzemieńcu urodził się Juliusz Słowacki, jeden z największych poetów polskiego romantyzmu.

Był autorem m.in. „Kordiana”, „Balladyny”, „Beniowskiego”, „Anhellego”, „Króla-Ducha” i „Testamentu mojego”.

Wraz z Adamem Mickiewiczem i Zygmuntem Krasińskim zaliczany jest tradycyjnie do grona polskich wieszczów narodowych.

1812 – Zmarł Hieronim Janusz Sanguszko, generał, wojewoda wołyński i uczestnik konfederacji targowickiej.

1860 – Do Wilna wjechał pierwszy pociąg Kolei Warszawsko-Petersburskiej, jednej z najważniejszych linii kolejowych tej części Imperium Rosyjskiego.

1865 – Urodziła się Maria Karłowska, późniejsza zakonnica i założycielka Zgromadzenia Sióstr Pasterek od Opatrzności Bożej, beatyfikowana w 1997 roku przez Jana Pawła II.

1879 – Na dworcu kolejowym w Aleksandrowie Kujawskim spotkali się car Rosji Aleksander II oraz cesarz Niemiec Wilhelm I.

Dworzec znajdował się wówczas przy granicy Imperium Rosyjskiego i Prus i należał do najważniejszych kolejowych punktów granicznych w tej części Europy.

Na potrzeby wizyt najważniejszych dostojników urządzono tam reprezentacyjne apartamenty dworskie, w których odbyło się spotkanie obu monarchów.

1887 – W Warszawie urodził się Wacław Piotrowski, malarz, portrecista, pejzażysta i rysownik.

::addons{"type":"broadcast-channel"}

1890 – Urodził się Michał Żymierski „Rola”, późniejszy marszałek Polski.

Jego biografia należała do najbardziej kontrowersyjnych w historii polskiej wojskowości XX wieku. Był legionistą, generałem Wojska Polskiego, został skazany i zdegradowany za nadużycia finansowe, później współpracował z sowieckim wywiadem, a podczas II wojny światowej został dowódcą Armii Ludowej.

Po wojnie jako Naczelny Dowódca Wojska Polskiego uczestniczył w tworzeniu podporządkowanego komunistom systemu bezpieczeństwa i zwalczaniu podziemia niepodległościowego.

1890 – We Lwowie urodził się Eugeniusz Geppert, malarz i pedagog, późniejszy współtwórca środowiska artystycznego powojennego Wrocławia.

1895 – W Warszawie otwarto Średnią Szkołę Mechaniczno-Techniczną, ufundowaną przez Hipolita Wawelberga i Stanisława Rotwanda.

Placówka odegrała dużą rolę w kształceniu polskiej kadry technicznej i stała się jednym z fundamentów późniejszego szkolnictwa technicznego w Warszawie.

1899 – Urodziła się Ida Kamińska, aktorka i reżyserka, jedna z najważniejszych postaci teatru żydowskiego w Polsce.

Za rolę w filmie „Sklep przy głównej ulicy” została nominowana do Oscara dla najlepszej aktorki, stając się pierwszą aktorką z Polski nominowaną w tej kategorii.

1900 – Urodził się dr Konstanty Sawicz, lekarz laryngolog przez ponad 20 lat związany z inowrocławskim uzdrowiskiem i szpitalem.

Zajmował się m.in. wykorzystaniem solanki w leczeniu chorób laryngologicznych i pracował przy miejscowej wziewalni.

1909 – Urząd prezydenta Warszawy objął Aleksander Miller, który kierował miastem do wkroczenia wojsk niemieckich w 1915 roku.

1924 – W Warszawie urodził się Jerzy Ficowski, poeta, eseista, tłumacz i wybitny znawca kultury romskiej.

Był badaczem twórczości Brunona Schulza oraz osobą, która pomogła spopularyzować twórczość romskiej poetki Bronisławy Wajs „Papuszy”.

1929 – W inowrocławskich Solankach uroczyście otwarto Zakład Przyrodoleczniczy, nazywany również Wziewalnią. Obiekt powstał w latach 1928–1929 i był jedną z największych inwestycji rozbudowującego się w okresie międzywojennym uzdrowiska. Uroczyste otwarcie odbyło się podczas VII Powszechnego Zjazdu Higienistów Polskich. W nowoczesnym jak na tamte czasy obiekcie urządzono m.in. inhalatorium oraz pomieszczenia służące różnym formom leczenia uzdrowiskowego. Zakład Przyrodoleczniczy stał się jednym z symboli dynamicznego rozwoju międzywojennych Solanek i przez wiele dziesięcioleci służył kuracjuszom.

1930 – W Poznaniu urodził się Marek Sewen, dyrygent, kompozytor i altowiolista.

1939 – Rozpoczęła się ewakuacja z Warszawy części władz państwowych, korpusu dyplomatycznego oraz instytucji centralnych wobec szybkiego postępu wojsk niemieckich.

Rozpoczął się również proces wywożenia z kraju złota Banku Polskiego, które ostatecznie udało się zabezpieczyć przed przejęciem przez Niemców.

1939 – W okupowanej już przez Niemców Częstochowie doszło do zbrodni określanej jako „krwawy poniedziałek”.

Żołnierze Wehrmachtu przeprowadzali łapanki, wyciągali ludzi z mieszkań i gromadzili mieszkańców w kilku punktach miasta. Dochodziło do masowych i pojedynczych egzekucji.

Podczas późniejszych ekshumacji odnaleziono 227 ciał, jednak pełna liczba zamordowanych była większa. Historyczne szacunki mówią o 300–500 ofiarach.

Zbrodnia nigdy nie została osądzona.

1939 – Załoga polskiego samolotu PZL.23 Karaś z 51. Eskadry Rozpoznawczej zaatakowała niemiecki pociąg wojskowy na stacji w Białej Piskiej, leżącej wówczas na terytorium Prus Wschodnich.

Była to jedna z polskich akcji lotniczych przeprowadzonych na terytorium III Rzeszy w pierwszych dniach wojny.

1942 – W łódzkim getcie Chaim Mordechaj Rumkowski, stojący na czele żydowskiej administracji, wygłosił jedno z najbardziej dramatycznych przemówień w historii Holocaustu.

Niemcy zażądali wydania dzieci poniżej 10. roku życia, osób starszych i chorych, które miały zostać deportowane do obozu zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem.

Rumkowski przekazał mieszkańcom getta niemieckie żądanie wydania dzieci. Następnego dnia rozpoczęła się akcja znana jako Wielka Szpera.

W jej trakcie z getta deportowano ponad 15 tys. osób, przede wszystkim dzieci, osoby starsze i chore. Większość została zamordowana.

1947 – Dyrektorem Szkoły Muzycznej w Inowrocławiu został Witold Kocikowski, muzyk, wokalista, dyrygent i pedagog.

Był również współzałożycielem Amatorskiego Zespołu Pieśni i Tańca „Kujawy” i należał do osób szczególnie zasłużonych dla powojennego życia muzycznego Inowrocławia.

1952 – W Kościanie zmarł Józef Węgrzyn, jeden z najbardziej znanych aktorów polskiego teatru i kina pierwszej połowy XX wieku.

1961 – Odbyła się premiera filmu „Dziś w nocy umrze miasto” w reżyserii Jana Rybkowskiego, opowiadającego o zagładzie Drezna podczas alianckich nalotów w 1945 roku.

1963 – W Szczecinie reprezentacja Polski w piłce nożnej rozgromiła Norwegię 9:0.

W spotkaniu zadebiutował Włodzimierz Lubański, mający zaledwie 16 lat i 188 dni. Jeszcze w pierwszej połowie zdobył swoją pierwszą bramkę dla reprezentacji.

Przez dziesięciolecia pozostawał najmłodszym debiutantem i najmłodszym strzelcem gola w historii polskiej reprezentacji.

Wynik 9:0 był najwyższym zwycięstwem biało-czerwonych aż do 2009 roku, kiedy Polska pokonała San Marino 10:0.

1966 – Podczas mistrzostw Europy w lekkoatletyce w Budapeszcie polska sztafeta 4×400 metrów zdobyła złoty medal.

W mistrzowskim składzie pobiegli Jan Werner, Edmund Borowski, Stanisław Grędziński i Andrzej Badeński.

Szczególny lokalny wymiar sukces miał za sprawą Edmunda Borowskiego, związanego z Inowrocławiem. Polacy uzyskali czas 3:04,5, ustanawiając rekord mistrzostw.

1966 – Na Stadionie Dziesięciolecia w Warszawie odbyły się „Dożynki Tysiąclecia”, będące jednym z wielkich państwowych wydarzeń organizowanych przez władze PRL jako przeciwwaga dla kościelnych obchodów milenium chrztu Polski.

1966 – We Wrocławiu urodził się Marek Krajewski, pisarz i filolog klasyczny, autor popularnego cyklu kryminałów o przedwojennym Wrocławiu z Eberhardem Mockiem w roli głównej.

1972 – W Warszawie zmarł Stanisław Milski, aktor i reżyser teatralny, znany m.in. z filmów „Popiół i diament”, „Szatan z siódmej klasy” i „Gdzie jest generał”.

1975 – Urodził się Mark Ronson, brytyjski producent muzyczny, kompozytor i DJ, współpracujący m.in. z Amy Winehouse, Lady Gagą, Bruno Marsem i Adele.

1978 – W Łodzi urodził się Borys Szyc, aktor teatralny i filmowy, znany m.in. z „Vinci”, „Symetrii”, „Testosteronu”, „Wojny polsko-ruskiej” i serialu „Oficer”.

1979 – Odbyła się premiera filmu „Panny z Wilka” w reżyserii Andrzeja Wajdy, ekranizacji opowiadania Jarosława Iwaszkiewicza.

Film został nominowany do Oscara dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego.

1981 – W Houston urodziła się Beyoncé Knowles, wokalistka, kompozytorka i producentka, jedna z największych gwiazd muzyki popularnej XXI wieku.

Karierę rozpoczynała w grupie Destiny’s Child, a następnie zbudowała niezwykle udaną działalność solową, zdobywając rekordową liczbę nagród Grammy.

1984 – W Poznaniu zmarł prof. Henryk Łowmiański, jeden z najwybitniejszych polskich mediewistów i badaczy początków państwowości polskiej.

1998 – Larry Page i Sergey Brin formalnie zarejestrowali firmę Google Inc.

Projekt rozpoczął się kilka lat wcześniej jako wyszukiwarka internetowa rozwijana na Uniwersytecie Stanforda. Pierwotnie nosiła nazwę BackRub.

Nazwa Google pochodzi od matematycznego określenia „googol”, oznaczającego jedynkę ze stu zerami – miała symbolizować ogrom informacji, które twórcy chcieli uporządkować.

Firma powstała w garażu w Menlo Park w Kalifornii i z czasem stała się jednym z najbardziej wpływowych przedsiębiorstw technologicznych na świecie.

2010 – W Katowicach zmarł Janusz Kidawa, reżyser i scenarzysta, autor m.in. filmu „Grzeszny żywot Franciszka Buły”.

2012 – W Tatrach zginął Józef Szaniawski, politolog, sowietolog i publicysta, w PRL współpracownik Radia Wolna Europa, skazany w 1985 roku na 10 lat więzienia za działalność przeciwko państwu.

2014 – W Wielkiej Brytanii zmarł Jerzy Ostoja-Koźniewski, uczestnik Powstania Warszawskiego, żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie i minister skarbu ostatniego rządu RP na uchodźstwie.

2016 – W Krakowie zmarł prof. Adam Bielański, wybitny chemik i twórca polskiej szkoły katalizy, wieloletni profesor Akademii Górniczo-Hutniczej i Uniwersytetu Jagiellońskiego.

2022 – W Warszawie zmarł Edward Hulewicz, piosenkarz, kompozytor i autor tekstów, wykonawca takich przebojów jak „Za zdrowie pań” i „Bo jedno życie mam”.

::news{"type":"see-also","item":"64526"}

::event{"type":"vertical","item":"5788"}