Kalendarium ciekawostek: 6 września

6 września to data wielkich bitew o Warszawę, dramatycznych wydarzeń pierwszych dni II wojny światowej i ostatnich walk na Powiślu podczas Powstania Warszawskiego. W lokalnej historii przypomina również ludzi związanych z Inowrocławiem, „Dziennikiem Kujawskim”, Szadłowicami oraz początki jubileuszu Gniewkowa.

To także ważny dzień dla polskiej kultury i techniki. 6 września urodzili się Jerzy Bińczycki, Roger Waters, Macy Gray, Dolores O’Riordan i Idris Elba, a w 1973 roku Warszawskie Zakłady Telewizyjne wyprodukowały pierwsze polskie kolorowe telewizory Jowisz.

Co wydarzyło się 6 września?

1685 – W Łowiczu zmarł Jan Stefan Wydżga, arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski w latach 1677–1685.

1788 – W warszawskich Łazienkach Królewskich otwarto Teatr Stanisławowski, znany dzisiaj jako Teatr Królewski w Starej Oranżerii.

Powstał z inicjatywy króla Stanisława Augusta Poniatowskiego i należy do najcenniejszych zachowanych XVIII-wiecznych teatrów dworskich w Europie.

1790 – Sejm Czteroletni przyjął uchwałę o niepodzielności ziem Rzeczypospolitej, mającą zabezpieczyć integralność państwa w obliczu nacisków sąsiednich mocarstw.

1794 – Zakończyło się pierwsze oblężenie Warszawy podczas insurekcji kościuszkowskiej.

Po niemal dwóch miesiącach walk wojska rosyjskie i pruskie odstąpiły od stolicy. Obrona Warszawy była jednym z największych sukcesów militarnych insurekcji Tadeusza Kościuszki.

1831 – Wojska rosyjskie feldmarszałka Iwana Paskiewicza rozpoczęły generalny szturm na Warszawę podczas powstania listopadowego.

Jednym z głównych punktów ataku była Wola, broniona przez oddziały gen. Józefa Sowińskiego.

Polski generał, który wcześniej stracił nogę podczas kampanii napoleońskiej, odmówił opuszczenia pozycji i zginął podczas obrony reduty wolskiej.

Jego śmierć stała się jednym z najbardziej znanych symboli powstania listopadowego, utrwalonym później m.in. w poezji Juliusza Słowackiego.

1863 – Podczas powstania styczniowego doszło do bitwy pod Batorzem na Lubelszczyźnie.

Oddziały powstańcze poniosły ciężką klęskę w starciu z wojskami rosyjskimi. Poległ m.in. płk Marcin Borelowski „Lelewel”, jeden z najbardziej znanych dowódców powstańczych.

1876 – W Paryżu zmarł Józef Szermentowski, malarz i jeden z ważniejszych polskich pejzażystów XIX wieku.

1898 – Urodził się Stanisław Cieślak, późniejszy redaktor „Dziennika Kujawskiego” i działacz społeczny związany z Inowrocławiem.

1905 – W Gnieźnie zmarł ks. Józef Kalasanty Stagraczyński, wieloletni proboszcz w Szadłowicach, publicysta, pisarz religijny i ceniony kaznodzieja ludowy.

1909 – Urodził się Edward Hartwig, jeden z najwybitniejszych polskich fotografików XX wieku.

Eksperymentował z formą, światłem i graficznym przetwarzaniem obrazu, należał też do współzałożycieli Związku Polskich Artystów Fotografików.

::addons{"type":"broadcast-channel"}

1926 – Michał Grażyński został mianowany wojewodą śląskim.

Stanowisko zajmował aż do wybuchu II wojny światowej i odegrał dużą rolę w rozwoju gospodarczym, społecznym i kulturalnym autonomicznego województwa śląskiego.

1930 – Zmarł dr Kazimierz Dłuski, lekarz, społecznik oraz współzałożyciel i pierwszy prezes Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego.

1936 – W zamku Rambouillet pod Paryżem podpisano polsko-francuską umowę kredytową, która miała umożliwić modernizację i dozbrojenie polskiej armii.

1937 – Urodził się Jerzy Bińczycki, jeden z najbardziej cenionych polskich aktorów filmowych i teatralnych.

Ogromną popularność zdobył jako Bogumił Niechcic w „Nocach i dniach” oraz profesor Rafał Wilczur w „Znachorze”.

Przez ponad trzy dekady związany był ze Starym Teatrem w Krakowie, gdzie pracował m.in. z Konradem Swinarskim, Jerzym Jarockim i Andrzejem Wajdą.

1939 – Szósty dzień niemieckiej agresji przyniósł dalsze pogorszenie sytuacji Wojska Polskiego.

Niemcy zajęli Kraków, Kielce i Nowy Sącz, a polskie armie kontynuowały odwrót na wschód.

Naczelny Wódz marszałek Edward Śmigły-Rydz nakazał wycofywanie głównych sił w kierunku południowo-wschodniej części kraju, gdzie planowano stworzenie przestrzeni do dalszej obrony i utrzymanie połączenia z Rumunią.

Rumunia ogłosiła neutralność w wojnie polsko-niemieckiej, mimo wcześniejszego sojuszu z Polską.

W nocy z 6 na 7 września Warszawę opuściły również najwyższe władze wojskowe i państwowe.

1939 – Rozpoczęto organizowanie Robotniczej Brygady Obrony Warszawy, której dowódcą został kpt. Marian Kenig.

Do formacji zgłaszali się przede wszystkim robotnicy i działacze organizacji lewicowych, chcący uczestniczyć w obronie stolicy przed Niemcami.

1941 – Niemcy utworzyli getto w Wilnie, zamykając w nim dziesiątki tysięcy Żydów.

W kolejnych miesiącach ogromna część jego mieszkańców została zamordowana podczas egzekucji w Ponarach.

1942 – Rozpoczął się ostatni etap wielkiej akcji deportacyjnej w getcie warszawskim.

Niemcy zgromadzili dziesiątki tysięcy ludzi w tzw. kotle na Miłej, prowadząc selekcję mieszkańców pozostających jeszcze w getcie.

Do 12 września około 50 tys. osób deportowano do niemieckiego obozu zagłady w Treblince.

1943 – Urodził się Roger Waters, brytyjski muzyk, wokalista i kompozytor, współzałożyciel zespołu Pink Floyd.

Był jednym z głównych autorów koncepcji i tekstów takich albumów jak „The Dark Side of the Moon”, „Wish You Were Here”, „Animals” i „The Wall”.

1944 – W 37. dniu Powstania Warszawskiego padły ostatnie pozycje powstańcze na Powiślu.

Po kilku dniach silnego niemieckiego natarcia oddziały AK zostały zmuszone do wycofania się w kierunku Śródmieścia.

Niemcy zajęli m.in. rejon elektrowni, Tamki i ulicy Smulikowskiego. Linią frontu stał się Nowy Świat.

1944 – W prowizorycznym szpitalu przy skrzyżowaniu Tamki i Smulikowskiego Niemcy zamordowali rannych powstańców.

Razem z nimi pozostał dominikanin o. Michał Czartoryski, kapelan walczącego Powiśla.

Miał możliwość opuszczenia rannych, ale zdecydował się zostać z nimi do końca. Został zamordowany przez Niemców, a w 1999 roku Jan Paweł II ogłosił go błogosławionym.

1944 – Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego wydał dekret o reformie rolnej.

Przewidywał przejęcie bez odszkodowania wielkich majątków ziemskich i podział części gruntów między chłopów.

Reforma całkowicie zmieniła strukturę własności ziemskiej w powojennej Polsce i była jednocześnie jednym z najważniejszych narzędzi politycznych służących komunistom do likwidacji warstwy ziemiańskiej.

1947 – W Toruniu urodził się Krzysztof Orzechowski, aktor i reżyser, przez wiele lat dyrektor Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie.

1951 – Władze PRL wydały dekret dotyczący własności osadniczych gospodarstw chłopskich na tzw. Ziemiach Odzyskanych, regulując sytuację prawną rolników osiedlonych tam po wojnie.

1954 – We Wrocławiu urodził się o. Maciej Zięba, dominikanin, filozof, teolog i publicysta.

W okresie PRL działał w opozycji demokratycznej i „Solidarności”, a później był m.in. prowincjałem polskich dominikanów oraz dyrektorem Europejskiego Centrum Solidarności.

1959 – Odbyła się premiera filmu „Pociąg” w reżyserii Jerzego Kawalerowicza, z Lucyną Winnicką, Leonem Niemczykiem i Zbigniewem Cybulskim.

Psychologiczna historia rozgrywająca się podczas nocnej podróży nad morze stała się jednym z klasyków polskiej szkoły filmowej.

1962 – W Inowrocławiu odsłonięto tablicę poświęconą Henrykowi Fryderykowi Hoyerowi, jednemu z pionierów polskiej histologii. Umieszczono ją na ścianie domu stojącego w miejscu dawnej kamienicy rodziny Hoyerów. Tablica upamiętniała zarówno samego uczonego, jak i setną rocznicę wydania jego fundamentalnego dzieła „Histologia ciała ludzkiego”.

1967 – Do Polski przybył prezydent Francji Charles de Gaulle, rozpoczynając sześciodniową wizytę.

Odwiedził m.in. Warszawę, Kraków, Gdańsk i Zabrze. Jego przyjazd miał duże znaczenie polityczne, zwłaszcza w kontekście powojennych granic Polski.

1967 – Urodziła się Macy Gray, amerykańska wokalistka o charakterystycznym, chropowatym głosie, której największym przebojem stało się „I Try”.

1968 – Rozpoczęły się uroczyste obchody 700-lecia Gniewkowa. Jubileusz przypominał o średniowiecznych początkach miasta oraz jego wielowiekowej historii związanej z Kujawami.

1968 – Odbyła się premiera filmu „Hrabina Cosel” w reżyserii Jerzego Antczaka, z Jadwigą Barańską w roli tytułowej.

1971 – Urodziła się Dolores O’Riordan, irlandzka wokalistka, gitarzystka i autorka tekstów, która światową sławę zdobyła jako głos zespołu The Cranberries.

Do największych przebojów grupy należą „Zombie”, „Linger” i „Dreams”.

1972 – Urodził się Idris Elba, brytyjski aktor, producent i DJ, znany m.in. z seriali „The Wire” i „Luther” oraz filmów „Mandela: Long Walk to Freedom” i produkcji Marvela.

1973 – Warszawskie Zakłady Telewizyjne wyprodukowały pierwsze polskie kolorowe telewizory marki Jowisz.

Urządzenie było polską konstrukcją i w zdecydowanej większości składało się z podzespołów produkowanych w kraju.

Pierwotnie telewizor miał nosić nazwę PAW – „Pierwszy Aparat Wielobarwny”, ostatecznie jednak do sklepów trafił jako Jowisz.

Kolorowa telewizja w Polsce była wówczas wciąż nowością – regularne nadawanie programu w kolorze rozpoczęto zaledwie kilka lat wcześniej.

1976 – Odbyła się premiera filmu „Smuga cienia” w reżyserii Andrzeja Wajdy, ekranizacji powieści Josepha Conrada.

1980 – Edward Gierek został odsunięty od władzy.

Podczas VI Plenum KC PZPR odwołano go z funkcji I sekretarza. Sam Edward Gierek nie uczestniczył w obradach – dzień wcześniej trafił do szpitala z powodu problemów zdrowotnych.

Nowym I sekretarzem został Stanisław Kania.

Zmiana była bezpośrednim skutkiem głębokiego kryzysu gospodarczego oraz fali strajków zakończonych podpisaniem Porozumień Sierpniowych.

1982 – Uzbrojona grupa przedstawiająca się jako Patriotyczna Armia Polska zajęła ambasadę PRL w Bernie.

Napastnicy wzięli zakładników i wysunęli żądania polityczne. Po kilku dniach szwajcarskie siły specjalne odbiły budynek.

1991 – Związek Sowiecki oficjalnie uznał niepodległość Litwy, Łotwy i Estonii.

Był to jeden z kolejnych etapów rozpadu ZSRR, który formalnie przestał istnieć kilka miesięcy później.

2001 – Sejm uchwalił ustawę o dostępie do informacji publicznej, określającą prawo obywateli do uzyskiwania informacji dotyczących działalności organów państwa i innych podmiotów wykonujących zadania publiczne.

2001 – Na Florydzie zmarł płk Wojciech Kołaczkowski, polski pilot myśliwski i as lotnictwa, podczas II wojny światowej m.in. dowódca słynnego Dywizjonu 303.

2009 – W Łodzi zmarł Wojciech Bruszewski, reżyser, operator, fotograf i jeden z pionierów polskiej sztuki wideo.

2011 – W Warszawie zmarł Janusz Morgenstern, jeden z najważniejszych polskich reżyserów filmowych i telewizyjnych.

Stworzył m.in. filmy „Do widzenia, do jutra”, „Jowita” i „Trzeba zabić tę miłość”, a także seriale „Kolumbowie” i „Polskie drogi”.

Był również związany ze „Stawką większą niż życie”, reżyserując część odcinków jednego z najpopularniejszych polskich seriali.

2016 – Zmarł Andrzej Szymczak, wieloletni bramkarz reprezentacji Polski w piłce ręcznej i brązowy medalista olimpijski z Montrealu z 1976 roku.

2021 – W Bielawie zmarł Tomasz Knapik, jeden z najbardziej rozpoznawalnych polskich lektorów filmowych, radiowych i telewizyjnych.

Jego charakterystyczny głos towarzyszył przez dziesięciolecia tysiącom filmów, programów i reklam.

Poza działalnością medialną był również doktorem nauk technicznych i wykładowcą Politechniki Warszawskiej.

::news{"type":"see-also","item":"64532"}

::event{"type":"vertical","item":"5764"}

::addons{"type":"broadcast-channel"}