Kalendarium ciekawostek: 7 września

7 września to dzień mocno zapisany zarówno w historii Polski, jak i Kujaw. W 1939 roku po siedmiu dniach walk skapitulowało Westerplatte, rozpoczęła się obrona Wizny, Niemcy wkroczyli do Torunia i Gniewkowa, a polskie władze opuszczały zagrożoną Warszawę. W Inowrocławiu data ta przypomina również o pierwszym pomniku Jana Kasprowicza oraz kilku postaciach związanych z miastem.

To także dzień wielkich wydarzeń sportowych i kulturalnych. W 1928 roku wystartował pierwszy Tour de Pologne, trzy lata później Bolesław Orliński triumfował podczas National Air Races, a 7 września urodzili się m.in. Buddy Holly, Gloria Gaynor, Ryszard Riedel, Chrissie Hynde, Joanna Trzepiecińska i Ewa Kasprzyk.

Co wydarzyło się 7 września?

1619 – W Koszycach zamordowany został jezuita Melchior Grodziecki, jeden z trzech tzw. męczenników koszyckich.

Do zbrodni doszło po opanowaniu miasta przez wojska księcia Siedmiogrodu Jerzego I Rakoczego, walczące po stronie antyhabsburskiego powstania.

Melchior Grodziecki został beatyfikowany w 1905 roku przez papieża Piusa X, a w 1995 roku w Koszycach kanonizował go Jan Paweł II.

1633 – Rozpoczęła się odsiecz Smoleńska, jedna z najważniejszych operacji wojny polsko-moskiewskiej z lat 1632–1634.

Wojska Rzeczypospolitej dowodzone osobiście przez króla Władysława IV Wazę przebiły się w kierunku oblężonego miasta i otworzyły drogę umożliwiającą dostarczenie załodze posiłków oraz zaopatrzenia.

W kolejnych miesiącach sytuacja całkowicie się odwróciła. To armia moskiewska dowodzona przez Michaiła Szeina znalazła się w okrążeniu i w lutym 1634 roku skapitulowała.

Kampania zakończyła się jednym z największych sukcesów militarnych Rzeczypospolitej w pierwszej połowie XVII wieku.

1764 – Podczas wolnej elekcji na Woli szlachta wybrała Stanisława Augusta Poniatowskiego na króla Polski.

Elekcja odbywała się w obecności wojsk rosyjskich, a kandydaturę Stanisława Augusta Poniatowskiego zdecydowanie wspierała caryca Katarzyna II, z którą przyszłego króla łączyła wcześniej bliska relacja.

Był to ostatni wybór króla w dziejach Rzeczypospolitej Obojga Narodów.

Panowanie Stanisława Augusta Poniatowskiego przyniosło z jednej strony rozwój kultury, edukacji i próby głębokiej reformy państwa, z drugiej zaś trzy rozbiory Polski i ostateczny upadek Rzeczypospolitej w 1795 roku.

1789 – Sejm Czteroletni powołał Deputację do Formy Rządu, której zadaniem było przygotowanie projektów reform ustrojowych Rzeczypospolitej.

Na jej czele stanął biskup Adam Stanisław Krasiński. Prace Deputacji stały się jednym z etapów prowadzących do wielkiej reformy państwa i uchwalenia Konstytucji 3 maja.

1808 – W Londynie urodził się William Lindley, brytyjski inżynier i jeden z najwybitniejszych europejskich specjalistów XIX wieku w dziedzinie wodociągów i kanalizacji.

Projektował systemy sanitarne wielu europejskich miast. Jednym z jego ostatnich wielkich przedsięwzięć był projekt nowoczesnych wodociągów i kanalizacji dla Warszawy.

Realizację inwestycji przejął później przede wszystkim jego syn William Heerlein Lindley. Powstały w ten sposób system, znany jako Filtry Lindleya, w znacznej części służy Warszawie do dziś.

1812 – Rozegrało się główne starcie bitwy pod Borodino, jednej z największych i najkrwawszych bitew epoki napoleońskiej.

Naprzeciw siebie stanęły Wielka Armia Napoleona Bonaparte i wojska rosyjskie dowodzone przez feldmarszałka Michaiła Kutuzowa.

W armii napoleońskiej walczyły również dziesiątki tysięcy Polaków. V Korpusem dowodził książę Józef Poniatowski, a w walkach uczestniczyli m.in. generałowie Józef Chłopicki i Izydor Krasiński.

Bitwa była niezwykle krwawa i nie doprowadziła do całkowitego rozbicia Rosjan, ale ich wycofanie otworzyło Napoleonowi drogę do Moskwy.

Tydzień później Wielka Armia wkroczyła do opuszczonego miasta.

1848 – W Cesarstwie Austriackim zniesiono poddaństwo chłopów, co objęło również ziemie polskie znajdujące się pod panowaniem Habsburgów.

Był to jeden z najważniejszych społecznych skutków Wiosny Ludów.

1918 – Urodził się Maksymilian Łożyński, podczas niemieckiej okupacji drużynowy Szarych Szeregów w Inowrocławiu.

Brał udział w konspiracyjnej działalności harcerskiej. Zginął w 1944 roku w Żabikowie.

1928 – Z warszawskiego toru na Dynasach wystartował pierwszy Bieg Kolarski Dookoła Polski, czyli późniejszy Tour de Pologne.

Na starcie stanęło 71 kolarzy, a licząca 1491 kilometrów trasa została podzielona na osiem etapów. Peleton przejechał m.in. przez Lublin, Lwów, Rzeszów, Kraków, Poznań i Łódź, by po dziesięciu dniach powrócić do Warszawy.

Pierwszym zwycięzcą został Feliks Więcek z Bydgoskiego Klubu Kolarskiego, który wygrał aż sześć z ośmiu etapów.

Wyścig szybko stał się jedną z najważniejszych imprez sportowych II Rzeczypospolitej i z czasem wyrósł na największy polski wyścig kolarski.

1929 – Członkowie Ukraińskiej Organizacji Wojskowej przeprowadzili zamach bombowy na budynek dyrekcji Targów Wschodnich we Lwowie.

Akcja była elementem kampanii terrorystycznej prowadzonej przez ukraińskie organizacje nacjonalistyczne przeciw władzom II Rzeczypospolitej.

1930 – W Inowrocławiu uroczyście odsłonięto pomnik Jana Kasprowicza, poety urodzonego w podinowrocławskim Szymborzu.

Był to pierwszy pomnik Jana Kasprowicza w Polsce. Uroczystość stała się ważnym wydarzeniem nie tylko lokalnym, ale również ogólnopolskim. Pomnik stanął na cokole po pomniku cesarza na skwerze przy ul. Kasprowicza (przed dawnym PKS-em).

Monument został zniszczony przez Niemców po zajęciu Inowrocławia we wrześniu 1939 roku.

Obecny pomnik Jana Kasprowicza odsłonięto 31 lipca 1966 roku u zbiegu ulic Solankowej, Grodzkiej i Staszica.

1931 – Polski pilot Bolesław Orliński, lecąc na prototypowym myśliwcu PZL P.6, odniósł wielki sukces podczas National Air Races w Cleveland.

Polska konstrukcja wzbudziła ogromne zainteresowanie, a efektowne pokazy Bolesława Orlińskiego stały się demonstracją możliwości młodego polskiego przemysłu lotniczego.

Pilot rywalizował z najlepszymi lotnikami świata, w tym ze słynnym niemieckim asem I wojny światowej Ernstem Udetem.

1936 – Urodził się Buddy Holly, jeden z pionierów rock and rolla.

Choć jego kariera trwała zaledwie kilka lat, utwory takie jak „Peggy Sue” i „That’ll Be the Day” wywarły ogromny wpływ na kolejne pokolenia muzyków.

Twórczością Buddy’ego Holly’ego inspirowali się później m.in. członkowie The Beatles i The Rolling Stones.

Muzyk zginął w 1959 roku w katastrofie lotniczej, mając zaledwie 22 lata.

1939 – Po siedmiu dniach heroicznej obrony skapitulowało Westerplatte.

O świcie Niemcy rozpoczęli kolejne natarcie, poprzedzone ostrzałem pancernika „Schleswig-Holstein”. Pomimo skrajnego wyczerpania polscy żołnierze ponownie odparli atak.

O godz. 10.15 mjr Henryk Sucharski podjął decyzję o zakończeniu walki.

Licząca nieco ponad 200 osób załoga przez siedem dni odpierała ataki około 4 tys. niemieckich żołnierzy wspieranych przez artylerię, okręt wojenny i lotnictwo.

W trakcie obrony zginęło 15 polskich żołnierzy, a kilkudziesięciu zostało rannych.

Westerplatte miało według przedwojennych założeń wytrzymać znacznie krócej. Siedmiodniowa obrona sprawiła, że komunikat „Westerplatte broni się jeszcze” stał się symbolem oporu całej walczącej Polski.

1939 – Rozpoczęła się obrona Wizny, później nazywana „polskimi Termopilami”.

Pod niemieckie pozycje wysunięte dotarły wojska XIX Korpusu Armijnego gen. Heinza Guderiana. Odcinkiem polskiej obrony dowodził kpt. Władysław Raginis.

Polacy dysponowali jedynie kilkuset żołnierzami i nieukończonym systemem schronów, podczas gdy przeciwnik posiadał ogromną przewagę ludzi, artylerii i broni pancernej.

Najcięższe walki rozegrały się 9 i 10 września. Władysław Raginis, który wcześniej przysiągł, że nie odda żywy powierzonych mu pozycji, zginął w ostatnim bronionym schronie.

1939 – Prezydent Ignacy Mościcki, członkowie rządu i zagraniczni dyplomaci opuścili zagrożoną Warszawę, kierując się na wschód.

Naczelny Wódz marszałek Edward Śmigły-Rydz przeniósł swoją kwaterę do Brześcia.

Tego samego dnia przez radio nadano niefortunne wezwanie ppłk. Romana Umiastowskiego, aby niezmobilizowani mężczyźni zdolni do noszenia broni opuszczali Warszawę i udawali się na wschód. Komunikat przyczynił się do chaosu i został szybko odwołany.

1939 – Do Torunia wkroczyły pierwsze jednostki Wehrmachtu.

Około godz. 13 do miasta dotarł niemiecki patrol zwiadowczy, a późnym popołudniem wkroczyły większe oddziały.

Rozpoczęła się trwająca ponad pięć lat okupacja miasta, która przyniosła aresztowania, wysiedlenia i masowe zbrodnie na polskiej ludności, w tym egzekucje w Barbarce.

1939 – Wojska niemieckie wkroczyły również do Gniewkowa, rozpoczynając okupację miasta.

1943 – Oddział „Agat” Kedywu Komendy Głównej Armii Krajowej przeprowadził w Warszawie udany zamach na SS-Oberscharführera Franza Bürkla.

Niemiecki funkcjonariusz był zastępcą komendanta więzienia na Pawiaku i zasłynął szczególnym okrucieństwem wobec więźniów.

Akcja była jednym z pierwszych spektakularnych uderzeń oddziału, który w kolejnych miesiącach dokonał wielu zamachów na funkcjonariuszy niemieckiego aparatu terroru.

1943 – Urodziła się Gloria Gaynor, amerykańska wokalistka, jedna z najważniejszych gwiazd ery disco.

Jej utwór „I Will Survive” stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych przebojów muzyki popularnej i światowym hymnem niezależności oraz siły.

1944 – W Powstaniu Warszawskim poległ związany z Inowrocławiem ppor. Wiesław Knast „Kujawiak”.

Był synem Stefana Knasta, znanego inowrocławskiego księgarza. Walczył w batalionie „Czata 49” Zgrupowania „Radosław”.

Podczas walk na Starym Mieście brał udział w dramatycznych akcjach kanałowych, a podczas ewakuacji pomógł przeprowadzić nimi wielu rannych powstańców.

Zginął trafiony odłamkiem podczas niemieckiego ostrzału w rejonie Szpitala św. Łazarza przy ul. Książęcej.

Za odwagę został trzykrotnie odznaczony Krzyżem Walecznych. Spoczywa na warszawskich Powązkach.

1946 – Urodził się Jerzy Stępień, prawnik, senator pierwszej kadencji odrodzonego Senatu i późniejszy prezes Trybunału Konstytucyjnego.

W latach 80. działał w „Solidarności”, był internowany, a po 1989 roku należał do osób uczestniczących w budowaniu systemu samorządu terytorialnego.

1946 – W Chorzowie urodzili się bracia bliźniacy Olgierd Łukaszewicz i Jerzy Łukaszewicz.

Olgierd Łukaszewicz został jednym z najbardziej rozpoznawalnych polskich aktorów, znanym m.in. z „Seksmisji”, „Brzeziny”, „Soli ziemi czarnej” i „Generała Nila”.

Jerzy Łukaszewicz związał się z filmem jako operator i reżyser, odpowiadając m.in. za zdjęcia do „Vabanku”, „Seksmisji” i „Doliny Issy”.

1950 – W Gdańsku-Oliwie urodził się Andrzej Rozpłochowski, jeden z najbardziej wyrazistych działaczy „Solidarności” na Śląsku.

W młodości mieszkał w Inowrocławiu, gdzie w 1968 roku ukończył Zasadniczą Szkołę Samochodową. Następnie pracował w miejscowym PKS i PKP.

W 1977 roku przeniósł się do Huty Katowice. Podczas strajków w 1980 roku stanął na czele tamtejszego Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego i został jednym z sygnatariuszy Porozumienia Katowickiego.

Komunistyczne władze uważały go za jednego z najbardziej radykalnych i niebezpiecznych przywódców „Solidarności”.

1951 – Urodziła się Chrissie Hynde, wokalistka, gitarzystka i liderka zespołu The Pretenders.

Do największych przebojów grupy należą m.in. „Brass in Pocket”, „Back on the Chain Gang” i „I’ll Stand by You”.

1952 – W Łodzi urodziła się Iwona Bielska, aktorka teatralna i filmowa, znana m.in. z „Wilczycy”, „Wesela” i „Wałęsy. Człowieka z nadziei”.

1952 – Poświęcono kościół św. Józefa Oblubieńca Najświętszej Maryi Panny w Inowrocławiu.

Budowę świątyni rozpoczęto jeszcze przed II wojną światową według projektu architekta Stefana Cybichowskiego. Wojna przerwała prace, a istniejące mury zostały częściowo zniszczone.

Po 1945 roku budowę wznowiono. Kościół został poświęcony właśnie 7 września 1952 roku, a jego konsekracji dokonał w 1964 roku kard. Stefan Wyszyński.

1956 – W Krakowie urodził się ks. Tadeusz Isakowicz-Zaleski, duchowny, historyk Kościoła, publicysta i duszpasterz Ormian.

Był działaczem opozycji demokratycznej w PRL oraz jednym z najbardziej konsekwentnych działaczy zabiegających o upamiętnienie polskich ofiar zbrodni na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej.

1956 – W Chorzowie urodził się Ryszard Riedel, wokalista i autor tekstów, legenda polskiego blues-rocka.

Największą sławę zdobył jako frontman zespołu Dżem. Jego charakterystyczny głos można usłyszeć w takich utworach jak „Whisky”, „Czerwony jak cegła”, „Wehikuł czasu”, „Sen o Victorii” czy „List do M.”.

Charyzma Ryszarda Riedla sprawiła, że do dziś pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych wokalistów w historii polskiego rocka.

Zmarł w 1994 roku, mając zaledwie 37 lat.

1957 – W Poznaniu urodziła się Ewa Kasprzyk, jedna z najwybitniejszych polskich sprinterek.

Zdobywała medale mistrzostw Europy i wielokrotnie zostawała mistrzynią Polski. Ustanowiony przez nią w 1986 roku wynik 22,13 s na 200 metrów przez wiele dziesięcioleci pozostawał rekordem Polski.

1963 – Odbyła się premiera filmu „Milczenie” w reżyserii Kazimierza Kutza.

1964 – Zmarł Franciszek Benedykciński, właściciel znanego w Inowrocławiu zakładu rzeźnicko-wędliniarskiego i działacz społeczny.

Należał do postaci związanych z gospodarczym i społecznym życiem przedwojennego Inowrocławia.

1965 – W Tomaszowie Mazowieckim urodziła się Joanna Trzepiecińska, aktorka teatralna, filmowa i telewizyjna.

Ogromną popularność zdobyła m.in. jako Alutka w serialu „Rodzina zastępcza”.

1970 – Zmarł Izaak Grünbaum, przedwojenny działacz syjonistyczny i poseł na Sejm II Rzeczypospolitej.

Po II wojnie światowej znalazł się w gronie sygnatariuszy Deklaracji Niepodległości Izraela i uczestniczył w budowie nowego państwa.

1978 – W Londynie zmarł Keith Moon, perkusista zespołu The Who, jeden z najbardziej charakterystycznych i wpływowych perkusistów w historii rocka.

Znany był z niezwykle ekspresyjnego stylu gry i równie burzliwego życia poza sceną. Miał zaledwie 32 lata.

1979 – Odbyła się premiera filmu „Lekcja martwego języka” w reżyserii Janusza Majewskiego, ekranizacji powieści Andrzeja Kuśniewicza.

1988 – W Warszawie zmarł Bolesław Płotnicki, aktor teatralny i filmowy, przez wiele lat związany z Teatrem Dramatycznym.

1989 – Rozwiązano Zmotoryzowane Odwody Milicji Obywatelskiej – ZOMO.

Formacja była jednym z głównych symboli represyjnego aparatu PRL. Szczególnie ponurą sławę zdobyła podczas stanu wojennego, gdy oddziały ZOMO uczestniczyły w brutalnym tłumieniu demonstracji i strajków.

W jej miejsce utworzono Oddziały Prewencji Milicji Obywatelskiej, które po powstaniu Policji zostały przekształcone w policyjne oddziały prewencji.

1996 – W Las Vegas został ciężko postrzelony Tupac Shakur, jedna z największych gwiazd amerykańskiego hip-hopu lat 90.

Do samochodu, którym podróżował z Marionem „Suge” Knightem, oddano serię strzałów. Tupac Shakur został trafiony kilkoma pociskami.

Raper zmarł sześć dni później, 13 września, mając 25 lat.

2012 – W Kielcach zmarł Leszek Drogosz, jeden z najwybitniejszych polskich bokserów.

Był trzykrotnym mistrzem Europy i zdobywcą brązowego medalu igrzysk olimpijskich w Rzymie w 1960 roku. Ze względu na niezwykłą technikę walki nazywano go „Czarodziejem ringu”.

2019 – W Łodzi zmarł Zdzisław Szostak, kompozytor i dyrygent, przez dziesięciolecia związany z polską muzyką filmową.

Pod jego batutą nagrano ścieżki dźwiękowe do około 200 produkcji, a sam skomponował muzykę do kilkudziesięciu filmów.

Jednym z najbardziej znanych dzieł Zdzisława Szostaka jest muzyka do filmu „Znachor” Jerzego Hoffmana.

::news{"type":"see-also","item":"64535"}

::event{"type":"vertical","item":"5792"}