Kalendarium ciekawostek z foto-zagadką: 14 września

14 września prowadzi od średniowiecznego Malborka i napoleońskiej Moskwy po dramatyczne wydarzenia Września ’39 oraz Powstania Warszawskiego. To również ważna data dla Inowrocławia – tego dnia w 1944 roku poległa Czesława Reichertowa, związana z miastem uczestniczka powstania.

📸 Rozpoznajesz to miejsce? Każde wydanie naszego kalendarium ilustrujemy starym zdjęciem Inowrocławia. Spróbujcie odgadnąć, co przedstawia fotografia, gdzie została wykonana i z jakiego okresu może pochodzić. Piszcie w komentarzach, dzielcie się wspomnieniami i uzupełniajcie historię tego miejsca. Może ktoś z Was wie o nim coś, czego nie znajdziemy w żadnej kronice?

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}

Co wydarzyło się 14 września?

1309 – Wielki mistrz zakonu krzyżackiego Siegfried von Feuchtwangen przeniósł swój urząd z Wenecji do Malborka. Od tego momentu malborski zamek stał się faktyczną stolicą państwa zakonnego i jednym z najważniejszych ośrodków politycznych nad Bałtykiem. Zmiana wymusiła ogromną rozbudowę twierdzy. W kolejnych dziesięcioleciach powstały reprezentacyjne pomieszczenia wielkich mistrzów, rozbudowano Zamek Wysoki i Średni oraz system potężnych umocnień. Malbork pozostawał siedzibą wielkich mistrzów do 1457 roku, kiedy podczas wojny trzynastoletniej zamek przeszedł w ręce króla Kazimierza IV Jagiellończyka.

1745 – W Wiedniu zmarł Martino Altomonte, włoski malarz przez wiele lat związany z Rzecząpospolitą i dworem króla Jana III Sobieskiego. Do jego najbardziej znanych dzieł należą monumentalne obrazy przedstawiające bitwę pod Wiedniem i bitwę pod Parkanami.

1788 – W Warszawie uroczyście odsłonięto pomnik Jana III Sobieskiego w Łazienkach Królewskich. Monument powstał z inicjatywy króla Stanisława Augusta Poniatowskiego i został ustawiony w 105. rocznicę zwycięstwa pod Wiedniem. Autorem projektu był André Le Brun, a rzeźbę wykonał Franciszek Pinck. Uroczystość przygotowano z ogromnym rozmachem, a pomnik przedstawiający króla na wspiętym koniu stał się jednym z najbardziej charakterystycznych monumentów warszawskich Łazienek.

1812 – Napoleon Bonaparte wkroczył wraz z Wielką Armią do Moskwy. Rosyjskie dowództwo zdecydowało wcześniej o opuszczeniu miasta, unikając kolejnej wielkiej bitwy po krwawym starciu pod Borodino. Jako pierwsza jednostka Wielkiej Armii do Moskwy wkroczył 10. Pułk Huzarów Księstwa Warszawskiego dowodzony przez płk. Jana Nepomucena Umińskiego. Francuzi zastali miasto w dużej mierze opuszczone, a wkrótce wybuchły wielkie pożary. Zdobycie Moskwy nie przyniosło jednak Napoleonowi Bonapartemu oczekiwanego pokoju i armia została później zmuszona do tragicznego odwrotu.

1821 – W Wilanowie zmarł Stanisław Kostka Potocki, polityk, pisarz, publicysta i jeden z najważniejszych polskich mecenasów kultury przełomu XVIII i XIX wieku. Był właścicielem Wilanowa i twórcą udostępnionego publiczności muzeum w pałacu wilanowskim – jednego z najstarszych muzeów na ziemiach polskich.

1859 – Urodził się Tadeusz Zieliński, filolog klasyczny, historyk kultury antycznej i jeden z najwybitniejszych polskich badaczy starożytności. Był profesorem uniwersytetu w Petersburgu, a następnie Uniwersytetu Warszawskiego. Napisał m.in. wielotomowe dzieło „Religie świata antycznego”.

1862 – Urodziła się Zofia Stankiewicz, malarka, graficzka i ilustratorka. Specjalizowała się m.in. w pejzażach oraz przedstawieniach zabytkowej architektury Warszawy.

1903 – Rozpoczęła się budowa kościoła św. Antoniego Padewskiego w Rybniku. Świątynia z charakterystycznymi dwiema wieżami o wysokości około 95 metrów stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych obiektów architektonicznych miasta i należy do najwyższych kościołów na Górnym Śląsku.

1925 – Urodził się Wiktor Zin, architekt, konserwator zabytków, profesor i popularyzator historii architektury. Ogromną popularność zdobył dzięki telewizyjnemu programowi „Piórkiem i węglem”, w którym podczas opowiadania o zabytkach jednocześnie wykonywał charakterystyczne rysunki. W latach 1977–1981 pełnił funkcję generalnego konserwatora zabytków.

1929 – Partie centrowe i lewicowe pozostające w opozycji do sanacji zawarły porozumienie znane jako Centrolew. Tworzyły je m.in. PPS, PSL „Piast”, PSL „Wyzwolenie”, Stronnictwo Chłopskie i Narodowa Partia Robotnicza. Koalicja sprzeciwiała się ograniczaniu demokracji przez obóz rządzący po przewrocie majowym, a konflikt osiągnął apogeum rok później wraz z aresztowaniem czołowych polityków Centrolewu i osadzeniem ich w twierdzy brzeskiej.

1930 – Urodził się Jerzy Bereś, rzeźbiarz, performer i jeden z najbardziej oryginalnych polskich artystów drugiej połowy XX wieku. Był uczniem Xawerego Dunikowskiego, ale z czasem wypracował całkowicie własny język artystyczny, łączący rzeźbę z happeningiem i działaniami performatywnymi.

1939 – Podczas bitwy nad Bzurą wojska Armii „Poznań” i Armii „Pomorze” prowadziły dalsze działania w rejonie Łowicza. Pierwsza faza polskiej ofensywy wyczerpywała możliwości natarcia, a rosnąca przewaga niemieckiego lotnictwa, artylerii i jednostek pancernych zmuszała polskie dowództwo do przechodzenia do obrony.

1939 – Niemcy zajęli Gdynię. Lądowa Obrona Wybrzeża wycofała się wcześniej na Kępę Oksywską, gdzie walki trwały jeszcze do 19 września. Wraz z Wehrmachtem do miasta wkroczyły niemieckie formacje policyjne i SS, rozpoczynając aresztowania, represje i wysiedlenia polskiej ludności.

1939 – Wojska niemieckie dotarły również do Przemyśla. Kilka dni później, po agresji Związku Sowieckiego, miasto zostało podzielone pomiędzy dwóch okupantów wzdłuż Sanu.

1939 – Polski okręt podwodny ORP „Wilk” rozpoczął niezwykle ryzykowną próbę przedarcia się z Bałtyku do Wielkiej Brytanii. Wieczorem 14 września okręt minął Falsterborev i wszedł do Sundu, a podczas dalszej drogi zdołał uniknąć niemieckich patroli. Dowódca kpt. mar. Bogusław Krawczyk doprowadził jednostkę do Wielkiej Brytanii 20 września.

1939 – ORP „Orzeł” wpłynął do estońskiego Tallina z powodu choroby dowódcy kmdr. ppor. Henryka Kłoczowskiego. Estończycy rozpoczęli później internowanie i rozbrajanie okrętu, jednak załoga pod dowództwem kpt. mar. Jana Grudzińskiego uciekła z portu w nocy z 17 na 18 września.

1939 – W porcie w Jastarni niemieckie lotnictwo zatopiło trałowiec ORP „Jaskółka”.

1939 – Do walki w obronie Warszawy skierowano pierwszy batalion ochotniczy. Do obrony stolicy zgłaszały się tysiące mieszkańców, którzy budowali barykady, kopali rowy przeciwczołgowe, pełnili służbę pomocniczą oraz wstępowali do tworzonych oddziałów.

1944 – Walki na warszawskiej Pradze zakończyły się wyparciem wojsk niemieckich za Wisłę. W operacji uczestniczyła Armia Czerwona oraz jednostki 1. Armii Wojska Polskiego. Po raz pierwszy od początku Powstania Warszawskiego wojska sowieckie znalazły się bezpośrednio na drugim brzegu Wisły naprzeciw walczącej lewobrzeżnej Warszawy.

1944 – W Powstaniu Warszawskim zginęła Czesława z Tokarskich Reichertowa, związana z Inowrocławiem uczestniczka konspiracji. Była absolwentką gimnazjum im. Marii Konopnickiej w Inowrocławiu i podczas Powstania Warszawskiego służyła jako łączniczka sztabu na Mokotowie. Za swoją działalność została odznaczona Krzyżem Walecznych.

1945 – W Krakowie urodził się Jerzy Zelnik, aktor teatralny i filmowy. Ogromną popularność przyniosła mu rola Ramzesa XIII w „Faraonie” Jerzego Kawalerowicza. Zagrał również m.in. w „Dziejach grzechu”, „Epitafium dla Barbary Radziwiłłówny” oraz serialu „Królowa Bona”.

1947 – Urodził się ks. Jerzy Popiełuszko, późniejszy duszpasterz ludzi pracy i kapelan „Solidarności”. W okresie stanu wojennego odprawiał w warszawskim kościele św. Stanisława Kostki Msze za Ojczyznę, podczas których mówił o prawach człowieka, wolności i przemocy komunistycznego państwa. W październiku 1984 roku został porwany i zamordowany przez funkcjonariuszy MSW, a w 2010 roku beatyfikowany.

1947 – Urodził się Sam Neill, nowozelandzki aktor znany przede wszystkim jako dr Alan Grant z serii „Park Jurajski”. Występował również m.in. w „Fortepianie”, „Polowaniu na Czerwony Październik” i serialu „Peaky Blinders”.

1949 – W Londynie ogłoszono dekret powołujący Skarb Narodowy, który miał zapewniać finansowanie polskim władzom emigracyjnym po tym, jak po II wojnie światowej większość państw przestała uznawać rząd RP na uchodźstwie.

1953 – Przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Warszawie rozpoczął się pokazowy proces bp. Czesława Kaczmarka oraz osób związanych z kurią kielecką. Duchownego oskarżono m.in. o szpiegostwo, działalność przeciwko państwu i współpracę z Niemcami. Bp Czesław Kaczmarek został skazany na 12 lat więzienia.

1959 – Radziecka sonda Łuna 2 dotarła do Księżyca, stając się pierwszym obiektem zbudowanym przez człowieka, który osiągnął inne ciało niebieskie. Był to jeden z pierwszych wielkich sukcesów radzieckiego programu kosmicznego.

1964 – Odbyła się premiera filmu „Prawo i pięść” w reżyserii Jerzego Hoffmana i Edwarda Skórzewskiego. Film z Gustawem Holoubkiem w roli głównej opowiadał o powojennych Ziemiach Odzyskanych i bywa nazywany „polskim westernem”. Szczególną sławę zdobyła piosenka „Nim wstanie dzień” z muzyką Krzysztofa Komedy i słowami Agnieszki Osieckiej.

1972 – Polska i Republika Federalna Niemiec nawiązały stosunki dyplomatyczne. Było to następstwem układu o normalizacji stosunków podpisanego w Warszawie w grudniu 1970 roku.

1973 – Urodził się Nas, właściwie Nasir Jones, jeden z najważniejszych amerykańskich raperów. Jego debiutancki album „Illmatic” z 1994 roku jest regularnie wymieniany wśród najważniejszych płyt w historii hip-hopu.

1973 – W Londynie urodził się Andrew Lincoln, aktor znany przede wszystkim z roli Ricka Grimesa w serialu „The Walking Dead”. Wystąpił również m.in. w filmie „To właśnie miłość”.

1978 – W Warszawie zmarł Zenon Kosidowski, pisarz i popularyzator historii starożytnej oraz dziejów religii. Ogromną popularność zdobyły jego książki „Opowieści biblijne” i „Gdy słońce było bogiem”.

1983 – W Londynie urodziła się Amy Winehouse, jedna z najbardziej charakterystycznych wokalistek początku XXI wieku. Światowy sukces przyniósł jej album „Back to Black”, zawierający m.in. „Rehab”, „You Know I’m No Good” i tytułowe „Back to Black”. Zdobyła sześć nagród Grammy i wywarła ogromny wpływ na współczesną muzykę popularną.

1991 – W Warszawie zmarł Mieczysław Czechowicz, aktor filmowy, teatralny i kabaretowy. Występował w Kabarecie Starszych Panów, a widzowie pamiętają go m.in. z filmów „Poszukiwany, poszukiwana”, „Nie ma róży bez ognia” oraz serialu „Janosik”. Jego głosem mówił także tytułowy bohater serialu „Miś Uszatek”.

1995 – We Wrocławiu zmarł Bogusz Bilewski, aktor znany z licznych filmów historycznych i przygodowych. Zagrał m.in. w „Westerplatte”, „Panu Wołodyjowskim”, „Potopie”, „Arii dla atlety” i serialu „Janosik”.

1996 – W Warszawie zmarł Ryszard Pietruski, aktor i wieloletni dyrektor Operetki Warszawskiej. Widzowie pamiętają go m.in. z „Rejsu”, „Prawa i pięści”, „Czarnych chmur”, „Czterdziestolatka” i „Wakacji z duchami”.

2000 – W Maisons-Laffitte pod Paryżem zmarł Jerzy Giedroyc, twórca i wieloletni redaktor paryskiej „Kultury”. Pismo i działający wokół niego Instytut Literacki należały do najważniejszych ośrodków polskiej myśli politycznej i kulturalnej na emigracji.

2001 – Odbyła się premiera filmu „Quo vadis” w reżyserii Jerzego Kawalerowicza, ekranizacji powieści Henryka Sienkiewicza. Była to jedna z największych polskich produkcji filmowych początku XXI wieku.

2015 – Detektory LIGO w Stanach Zjednoczonych po raz pierwszy w historii bezpośrednio zarejestrowały fale grawitacyjne. Sygnał pochodził ze zderzenia dwóch czarnych dziur znajdujących się ponad miliard lat świetlnych od Ziemi. Istnienie takich fal przewidział sto lat wcześniej Albert Einstein, a odkrycie zapoczątkowało nową epokę astronomii obserwacyjnej.

2021 – W Warszawie zmarł Jan Kucz, rzeźbiarz i wieloletni profesor Akademii Sztuk Pięknych. Był twórcą licznych pomników, m.in. Stefana Wyszyńskiego w Częstochowie, Jana Kochanowskiego w Radomiu, Cyryla Ratajskiego w Poznaniu oraz Fryderyka Chopina we Wrocławiu.

::news{"type":"see-also","item":"64823"}

::event{"type":"vertical","item":"5816"}

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}