Kalendarium ciekawostek z foto-zagadką: 16 września

16 września to dzień wielkich bitew, przełomów politycznych i niezwykłych polskich sukcesów sportowych oraz lotniczych. Tego dnia rozpoczęły się walki pod Cecorą, podpisano ugodę hadziacką, rozegrano „polskie Termopile” pod Dytiatynem, a we wrześniu 1939 roku trwały dramatyczne walki pod Brześciem, Jaworowem i Lubaczowem.

📸 Rozpoznajesz to miejsce? Każde wydanie naszego kalendarium ilustrujemy starym zdjęciem Inowrocławia. Spróbujcie odgadnąć, co przedstawia fotografia, gdzie została wykonana i z jakiego okresu może pochodzić. Piszcie w komentarzach, dzielcie się wspomnieniami i uzupełniajcie historię tego miejsca. Może ktoś z Was wie o nim coś, czego nie znajdziemy w żadnej kronice?

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}

Co wydarzyło się 16 września?

1620 – Pod Cecorą rozpoczęły się walki wojsk Rzeczypospolitej dowodzonych przez hetmana Stanisława Żółkiewskiego z armią osmańsko-tatarską. Polska wyprawa do Mołdawii miała powstrzymać wzrost wpływów tureckich oraz zabezpieczyć południowo-wschodnie granice Rzeczypospolitej. Wojska Stanisława Żółkiewskiego znalazły się jednak w trudnym położeniu wobec liczniejszego przeciwnika i rozpoczęły później odwrót w kierunku Dniestru. Hetman poległ dopiero w nocy z 6 na 7 października, gdy szyk polskiego taboru został rozerwany.

1658 – W Hadziaczu zawarto ugodę pomiędzy Rzecząpospolitą a hetmanem kozackim Iwanem Wyhowskim. Porozumienie zakładało utworzenie obok Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego Księstwa Ruskiego, obejmującego województwa kijowskie, bracławskie i czernihowskie. Projekt federacji trzech równoprawnych członów nie został jednak w pełni zrealizowany.

1668 – Król Jan II Kazimierz Waza abdykował. Panował od 1648 roku, czyli przez jeden z najbardziej dramatycznych okresów w dziejach Rzeczypospolitej, obejmujący powstanie Bohdana Chmielnickiego, wojnę z Rosją, potop szwedzki i najazdy siedmiogrodzkie. Po zrzeczeniu się korony wyjechał do Francji, a jego abdykacja oznaczała również koniec panowania dynastii Wazów w Polsce.

1745 – Urodził się Michaił Kutuzow, późniejszy rosyjski feldmarszałek. Największą sławę zdobył podczas wojny z Napoleonem Bonapartem w 1812 roku, dowodząc armią rosyjską m.in. podczas bitwy pod Borodino i odwrotu spod Moskwy.

1810 – W Meksyku rozpoczęło się powstanie przeciwko panowaniu hiszpańskiemu, które dało początek wojnie o niepodległość. Na czele pierwszego zrywu stanął ksiądz Miguel Hidalgo y Costilla, a jego wezwanie do walki – „Grito de Dolores” – stało się symbolem narodzin niepodległego Meksyku. Dlatego właśnie 16 września obchodzony jest tam Dzień Niepodległości.

1825 – Zmarł Franciszek Karpiński, jeden z najwybitniejszych poetów polskiego sentymentalizmu. Napisał słowa pieśni „Bóg się rodzi”, a także „Kiedy ranne wstają zorze” i „Wszystkie nasze dzienne sprawy”.

1831 – Francuski minister spraw zagranicznych Horace Sébastiani wystąpił przed Izbą Deputowanych, informując o zajęciu Warszawy przez Rosjan. Jego wypowiedź została później sprowadzona do słynnej formuły „L’ordre règne à Varsovie” – „Porządek panuje w Warszawie”, która stała się symbolem obojętności europejskich mocarstw wobec tragedii pokonanej Polski.

1863 – Podczas powstania styczniowego rozegrano II bitwę pod Małogoszczem. Oddział powstańczy dowodzony przez Władysława Sokołowskiego „Iskrę” został rozbity przez przeważające siły rosyjskie.

1874 – Zmarł Maksymilian Gierymski, jeden z najwybitniejszych polskich malarzy XIX wieku i przedstawiciel szkoły monachijskiej. Tworzył przede wszystkim pejzaże, sceny powstańcze i obrazy przedstawiające życie polskiej prowincji. Zmarł na gruźlicę, mając zaledwie 27 lat.

1874 – W Warszawie urodził się Edward Puchalski, reżyser i scenarzysta, jeden z pionierów polskiego kina. Realizował filmy jeszcze w epoce kina niemego, a później pracował przy takich produkcjach jak „Trędowata”, „Pod Twoją obronę” i „Przeor Kordecki – obrońca Częstochowy”.

1895 – Urodził się Franciszek Żwirko, jeden z najsłynniejszych polskich pilotów okresu międzywojennego. W 1932 roku wraz ze Stanisławem Wigurą wygrał prestiżowe międzynarodowe zawody Challenge w Berlinie, lecąc samolotem RWD-6. Kilkanaście dni później obaj zginęli w katastrofie pod Cierlickiem na Zaolziu.

1897 – W Łańcucie urodził się Wacław Kuchar, jedna z najbardziej wszechstronnych postaci w historii polskiego sportu. Uprawiał m.in. piłkę nożną, lekkoatletykę, łyżwiarstwo szybkie i hokej na lodzie, był reprezentantem Polski, olimpijczykiem i żołnierzem.

1920 – Pod Dytiatynem w Galicji Wschodniej rozegrała się jedna z najbardziej dramatycznych bitew końcowego okresu wojny polsko-bolszewickiej. Liczące około 600 żołnierzy polskie zgrupowanie zostało zaatakowane przez wielokrotnie liczniejsze siły sowieckie i przez wiele godzin broniło pozycji. Ze względu na ogromną dysproporcję sił i postawę obrońców bitwa pod Dytiatynem została nazwana „polskimi Termopilami”.

1924 – W Nowym Jorku urodziła się Lauren Bacall, jedna z ikon złotej epoki Hollywood. Popularność zdobyła dzięki rolom u boku Humphreya Bogarta, którego później poślubiła. Wspólnie wystąpili m.in. w filmach „Mieć i nie mieć”, „Wielki sen” i „Mroczne przejście”.

1925 – Urodził się B.B. King, właściwie Riley B. King, jeden z najważniejszych gitarzystów w historii bluesa. Jego charakterystyczny sposób podciągania strun i vibrato wpłynął na całe pokolenia gitarzystów bluesowych i rockowych, a swoją gitarę nazywał Lucille.

1927 – W Nowym Jorku urodził się Peter Falk, aktor, którego światową popularność przyniosła rola porucznika Columbo. Charakterystyczny prochowiec, cygaro i pozornie roztargniony sposób prowadzenia śledztwa stały się znakami rozpoznawczymi jednej z najbardziej znanych postaci w historii telewizyjnych kryminałów.

1928 – W Warszawie zakończył się pierwszy w historii wyścig kolarski dookoła Polski, późniejszy Tour de Pologne. Pierwszym zwycięzcą został Feliks Więcek, zawodnik Bydgoskiego Klubu Kolarskiego.

1929 – W Inowrocławiu zmarł Stanisław Brzeski, ziemianin z Cieślina i jeden z ważnych działaczy społecznych oraz gospodarczych Kujaw. Był współzałożycielem Wydawnictwa i Drukarni „Dziennika Kujawskiego” w Inowrocławiu, działał w organizacjach rolniczych, Banku Ludowym i Powiatowej Radzie Ludowej w okresie powstania wielkopolskiego.

1930 – W Galicji Wschodniej władze II Rzeczypospolitej rozpoczęły szeroką akcję policyjno-wojskową określaną jako pacyfikacja Małopolski Wschodniej. Była reakcją na serię sabotaży i zamachów prowadzonych przez ukraińskie środowiska nacjonalistyczne, lecz podczas akcji dochodziło także do bicia mieszkańców, niszczenia mienia i stosowania odpowiedzialności zbiorowej.

1931 – Urodził się abp Tadeusz Gocłowski, późniejszy metropolita gdański. W latach 80. należał do duchownych zaangażowanych w kontakty pomiędzy Kościołem, „Solidarnością” i władzami PRL.

1934 – Na warszawskim lotnisku mokotowskim zakończyły się Międzynarodowe Zawody Samolotów Turystycznych Challenge 1934. Zwyciężyła polska załoga: pilot Jerzy Bajan i mechanik Gustaw Pokrzywka, lecący samolotem RWD-9. Drugie miejsce również zajęli Polacy – Stanisław Płonczyński i Stanisław Zientek.

1935 – Polska została ponownie wybrana do Rady Ligi Narodów, poprzedniczki Organizacji Narodów Zjednoczonych.

1937 – Odbyła się premiera filmu „Znachor” w reżyserii Michała Waszyńskiego. Była to pierwsza ekranizacja powieści Tadeusza Dołęgi-Mostowicza, a w rolę profesora Rafała Wilczura wcielił się Kazimierz Junosza-Stępowski.

1939 – Niemcy przeprowadzili kolejny szturm na twierdzę Brześć nad Bugiem. Obrona pod dowództwem gen. Konstantego Plisowskiego była coraz trudniejsza z powodu braku amunicji, dlatego nocą polskie oddziały wycofały się w kierunku Terespola.

1939 – Sztab Naczelnego Wodza z marszałkiem Edwardem Śmigłym-Rydzem przeniósł się do Kołomyi, próbując organizować dalszą obronę w oparciu o tzw. przedmoście rumuńskie.

1939 – W rejonie Jaworowa oddziały Armii „Małopolska” dowodzone przez gen. Kazimierza Sosnkowskiego przeprowadziły skuteczne uderzenie na niemieckie jednostki. Szczególnie ciężkie straty poniósł pułk SS „Germania”, a bitwa należała do największych polskich sukcesów taktycznych końcowej fazy kampanii wrześniowej na południowym wschodzie kraju.

1939 – Pod Koziejówką w okolicach Lubaczowa poległ gen. Józef Kustroń, dowódca 21. Dywizji Piechoty Górskiej. Osobiście prowadził swoich żołnierzy do ataku na bagnety i był pierwszym polskim generałem poległym w II wojnie światowej.

1939 – Do 16 września funkcję burmistrza Inowrocławia, powierzoną mu trzy dni wcześniej przez niemieckie władze wojskowe, pełnił Marian Hozakowski. Był wieloletnim dyrektorem miejscowej Szkoły Rolniczej i według lokalnych przekazów mógł odegrać rolę w uchronieniu przed zniszczeniem kościoła Zwiastowania Najświętszej Maryi Pannie.

1944 – W nocy z 15 na 16 września na lewy brzeg Wisły przeprawili się pierwsi żołnierze 3. Dywizji Piechoty 1. Armii Wojska Polskiego, próbując wesprzeć Powstanie Warszawskie. Około 300 żołnierzy wylądowało w rejonie Solca i ul. Wilanowskiej na Czerniakowie, gdzie połączyli się z powstańcami.

1949 – Urodził się Janusz Rewiński, aktor i satyryk. Widzowie zapamiętali go m.in. z Kabaretu Olgi Lipińskiej, programu „Ale plama” oraz filmów „Kiler” i „Kiler-ów 2-óch” Juliusza Machulskiego. Na początku lat 90. założył Polską Partię Przyjaciół Piwa i został posłem.

1957 – Przed Sądem Wojewódzkim w Warszawie rozpoczął się proces byłych wysokich funkcjonariuszy komunistycznego aparatu bezpieczeństwa: Romana Romkowskiego, Józefa Różańskiego i Anatola Fejgina. Odpowiadali za brutalne śledztwa, tortury i bezprawne działania wobec więźniów politycznych w okresie stalinowskim.

1968 – Urodził się Marc Anthony, amerykański wokalista pochodzenia portorykańskiego i jedna z największych gwiazd muzyki latynoskiej.

1978 – W Warszawie odsłonięto pomnik Ignacego Jana Paderewskiego, upamiętniający światowej sławy pianistę, kompozytora, polityka i premiera Polski.

1987 – W Montrealu przyjęto Protokół montrealski w sprawie substancji zubożających warstwę ozonową. Porozumienie jest uważane za jedno z najbardziej udanych międzynarodowych przedsięwzięć ekologicznych w historii.

1988 – W ośrodku MSW w podwarszawskiej Magdalence rozpoczęły się rozmowy przedstawicieli władz PRL, opozycji solidarnościowej i Kościoła. Były one ważnym etapem procesu prowadzącego do Okrągłego Stołu i wyborów 4 czerwca 1989 roku.

1988 – Tego samego dnia Polska nawiązała stosunki dyplomatyczne z Europejską Wspólnotą Gospodarczą, rozpoczynając proces politycznego i gospodarczego zbliżenia ze strukturami zachodnioeuropejskimi.

1992 – Parlament Europejski wyraził zgodę na Układ Europejski ustanawiający stowarzyszenie Polski ze Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi. Był to jeden z fundamentalnych etapów na drodze do późniejszego członkostwa Polski w Unii Europejskiej.

1993 – Utworzono Park Narodowy Gór Stołowych, obejmujący m.in. Szczeliniec Wielki i Błędne Skały.

1998 – W Warszawie zmarł Andrzej Trzaskowski, pianista, kompozytor i jedna z najważniejszych postaci polskiego jazzu. Należał do muzyków, którzy w latach 50. i 60. budowali pozycję polskiego jazzu w Europie.

2016 – Zmarł Kazimierz Mieczysław Ujazdowski, adwokat znany m.in. z obrony osób oskarżanych w procesach politycznych w okresie PRL.

::news{"type":"see-also","item":"65105"}

::event{"type":"vertical","item":"5767"}

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}