Kalendarium ciekawostek z foto-zagadką: 17 września

17 września jest jedną z najbardziej tragicznych dat w historii Polski. W 1939 roku, gdy kraj od ponad dwóch tygodni walczył z Niemcami, od wschodu zaatakował Związek Sowiecki. Ale tego dnia zapisały się również ważne wydarzenia w historii Inowrocławia – ukazał się okazowy numer „Dziennika Kujawskiego”, rozpoczął się strajk szkolny, a wiele lat później zainaugurowano pierwsze Dni Inowrocławia.

📸 Rozpoznajesz to miejsce? Każde wydanie naszego kalendarium ilustrujemy starym zdjęciem Inowrocławia. Spróbujcie odgadnąć, co przedstawia fotografia, gdzie została wykonana i z jakiego okresu może pochodzić. Piszcie w komentarzach, dzielcie się wspomnieniami i uzupełniajcie historię tego miejsca. Może ktoś z Was wie o nim coś, czego nie znajdziemy w żadnej kronice?

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}

Co wydarzyło się 17 września?

1374 – W Koszycach król Ludwik Węgierski ogłosił pierwszy przywilej generalny dla polskiej szlachty. W zamian za zgodę szlachty na dziedziczenie polskiej korony przez jedną ze swoich córek monarcha znacząco ograniczył jej zobowiązania wobec państwa. Najważniejszym elementem przywileju było obniżenie podatku gruntowego do dwóch groszy od łanu chłopskiego. Przywilej koszycki stał się jednym z pierwszych wielkich kroków w procesie budowania politycznej potęgi polskiego stanu szlacheckiego.

1462 – Pod Świecinem na Pomorzu wojska polskie dowodzone przez Piotra Dunina pokonały armię zakonu krzyżackiego. Bitwa była jednym z najważniejszych starć wojny trzynastoletniej. Siły polskie były mniej liczne, ale umiejętne wykorzystanie piechoty, jazdy i umocnień polowych pozwoliło rozbić wojska zakonne. Zwycięstwo zmieniło sytuację militarną na Pomorzu i było jednym z wydarzeń prowadzących do ostatecznej klęski Krzyżaków.

1787 – W Filadelfii podpisano Konstytucję Stanów Zjednoczonych. Dokument podpisało 39 delegatów uczestniczących w Konwencji Konstytucyjnej. Konstytucja stworzyła system władz oparty na podziale na władzę ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą oraz mechanizmie wzajemnego równoważenia ich kompetencji. Po ratyfikacji weszła w życie w 1789 roku i wraz z późniejszymi poprawkami obowiązuje do dziś.

1857 – Urodził się Konstanty Ciołkowski, jeden z pionierów astronautyki i teorii lotów rakietowych. Jego ojcem był Polak Edward Ciołkowski. Konstanty Ciołkowski prowadził obliczenia dotyczące lotów poza atmosferę, rakiet wielostopniowych i stacji kosmicznych, a sformułowane przez niego równanie ruchu rakiety pozostaje jednym z fundamentów astronautyki.

1863 – W Dreźnie zmarł Józef Korzeniowski, poeta, dramaturg i powieściopisarz. Był związany z Liceum Krzemienieckim, gdzie najpierw się uczył, a później wykładał. Należał do popularnych polskich pisarzy XIX wieku i był autorem m.in. powieści „Kollokacja”.

1889 – Urodził się Tadeusz Hołówko, działacz PPS, publicysta i współpracownik Józefa Piłsudskiego. Należał później do współtwórców BBWR i był zwolennikiem porozumienia polsko-ukraińskiego. W 1931 roku został zastrzelony przez ukraińskich nacjonalistów.

1893 – W Inowrocławiu ukazał się numer okazowy „Dziennika Kujawskiego”. Gazeta miała być polskim głosem mieszkańców Kujaw w okresie zaboru pruskiego. Jej redaktorem odpowiedzialnym był Józef Chociszewski, a redakcja deklarowała obronę języka polskiego, polskiej tożsamości i interesów miejscowej społeczności. Właściwy pierwszy numer regularnego wydania ukazał się 1 października 1893 roku. „Dziennik Kujawski” przetrwał aż do wybuchu II wojny światowej i przez dziesięciolecia był jedną z najważniejszych instytucji polskiego życia społecznego w Inowrocławiu.

1895 – W Krakowie zmarł abp Zygmunt Szczęsny Feliński, metropolita warszawski i późniejszy święty Kościoła katolickiego. Arcybiskupem warszawskim został w 1862 roku, a po wybuchu powstania styczniowego protestował przeciwko represjom rosyjskim. W 1863 roku został zesłany do Jarosławia nad Wołgą, gdzie spędził około 20 lat. W 2009 roku papież Benedykt XVI dokonał jego kanonizacji.

1902 – W Warszawie urodził się Adam Aston, jeden z najpopularniejszych polskich wokalistów okresu międzywojennego. Śpiewał m.in. „Ach, jak przyjemnie”, „Jak trudno zapomnieć” i „Warszawo, moja Warszawo”, stając się jednym z najbardziej charakterystycznych głosów polskiej muzyki lat 30.

1906 – Marian Kasprzak, uczeń I Szkoły Miejskiej w Inowrocławiu, dał początek strajkowi szkolnemu w obronie języka polskiego. Uczniowie sprzeciwiali się prowadzeniu nauki religii w języku niemieckim. Protest był częścią wielkiej fali strajków szkolnych obejmujących ziemie zaboru pruskiego i stał się jednym z ważnych przejawów oporu miejscowej społeczności wobec germanizacji.

1912 – W Warszawie urodziła się Irena Kwiatkowska, jedna z największych osobowości polskiego teatru, kabaretu, filmu i telewizji. Występowała w Kabarecie Starszych Panów i kabarecie Dudek, a widzowie pamiętają ją przede wszystkim z seriali „Wojna domowa” i „Czterdziestolatek”, gdzie stworzyła kultową postać „kobiety pracującej”.

1920 – Urodził się Janusz Brochwicz-Lewiński „Gryf”, żołnierz Armii Krajowej i uczestnik Powstania Warszawskiego. Walczył w batalionie „Parasol”, a podczas obrony pałacyku Michla na Woli dowodził jednym z najbardziej znanych punktów oporu powstańczego. W 2008 roku został awansowany do stopnia generała brygady.

1924 – Rozkazy Sztabu Generalnego Wojska Polskiego określiły strukturę i zadania Korpusu Ochrony Pogranicza. KOP miał chronić przede wszystkim wschodnią granicę II Rzeczypospolitej przed dywersją, napadami i przemytem. Pierwszym dowódcą Korpusu został gen. Henryk Minkiewicz. Piętnaście lat później, 17 września 1939 roku, to właśnie strażnice i oddziały KOP znalazły się jako pierwsze na drodze wkraczającej Armii Czerwonej.

1938 – W Związku Sowieckim został rozstrzelany Bruno Jasieński, poeta i jeden z najważniejszych przedstawicieli polskiego futuryzmu. Był związany z ruchem komunistycznym, jednak w okresie wielkiego terroru został aresztowany przez NKWD, oskarżony o działalność kontrrewolucyjną i skazany na śmierć.

1939 – Nad ranem Związek Sowiecki zaatakował Polskę od wschodu. Armia Czerwona przekroczyła granicę bez wypowiedzenia wojny, gdy Wojsko Polskie od ponad dwóch tygodni prowadziło ciężkie walki przeciwko Niemcom. Agresja była konsekwencją tajnego protokołu do paktu Ribbentrop-Mołotow, zawartego 23 sierpnia przez III Rzeszę i ZSRR. Szczególnie ciężkie walki z Armią Czerwoną prowadziły później oddziały KOP oraz obrońcy Grodna. W kolejnych tygodniach setki tysięcy polskich żołnierzy i funkcjonariuszy dostały się do niewoli sowieckiej, a część oficerów została później zamordowana w ramach zbrodni katyńskiej.

1939 – Naczelny Wódz marszałek Edward Śmigły-Rydz wydał dyrektywę dotyczącą postępowania wobec Armii Czerwonej. Nakazał wojskom wycofywanie się najkrótszymi drogami w kierunku Rumunii i Węgier oraz unikanie walk z Sowietami, chyba że zaatakują polskie oddziały lub spróbują je rozbroić. Rozkaz, wydany w warunkach chaosu i zerwanej łączności, nie dotarł do wszystkich jednostek.

1939 – Prezydent Ignacy Mościcki, premier Felicjan Sławoj Składkowski, Naczelny Wódz Edward Śmigły-Rydz i członkowie rządu rozpoczęli opuszczanie Polski przez granicę rumuńską w Kutach. Polscy politycy zakładali, że przez Rumunię przedostaną się do Francji i będą kontynuowali działalność państwową, jednak władze rumuńskie zdecydowały o ich internowaniu.

1939 – Wehrmacht zajął Brześć nad Bugiem i Lublin. Brześć został kilka dni później przekazany Armii Czerwonej zgodnie z niemiecko-sowieckimi ustaleniami dotyczącymi podziału okupowanych ziem polskich.

1939 – Podczas niemieckiego bombardowania i ostrzału artyleryjskiego Warszawy wybuchł pożar Zamku Królewskiego. Pracownicy zamku, strażacy i mieszkańcy ratowali dzieła sztuki, elementy wyposażenia oraz dokumenty. Po kapitulacji miasta Niemcy rozpoczęli systematyczne grabienie obiektu, a w 1944 roku wysadzili jego ruiny.

1940 – W Palmirach Niemcy rozstrzelali 200 więźniów Pawiaka. Egzekucja była kolejną z masowych zbrodni dokonywanych w podwarszawskich lasach, a Palmiry stały się jednym z najważniejszych symboli niemieckiego terroru wobec polskiej inteligencji i działaczy społecznych.

1942 – Jan Piekałkiewicz objął funkcję Delegata Rządu RP na Kraj. Reprezentował w okupowanej Polsce legalny rząd RP działający na emigracji i był jednym z najważniejszych cywilnych przedstawicieli Polskiego Państwa Podziemnego. W 1943 roku został aresztowany przez Gestapo i zmarł po brutalnym śledztwie.

1942 – W Tczewie urodziła się Teresa Budzisz-Krzyżanowska, wybitna aktorka teatralna i filmowa. Była związana m.in. ze Starym Teatrem w Krakowie oraz Teatrem Narodowym w Warszawie i występowała w filmach najważniejszych polskich reżyserów.

1944 – Rozpoczęła się aliancka operacja „Market Garden”, jedna z największych operacji powietrznodesantowych II wojny światowej. Plan zakładał opanowanie szeregu mostów w Holandii i szybkie stworzenie drogi prowadzącej przez Ren w kierunku Niemiec. W operacji uczestniczyła także 1. Samodzielna Brygada Spadochronowa gen. Stanisława Sosabowskiego, której główny desant nastąpił 21 września w rejonie Driel.

1944 – Urodził się Reinhold Messner, włoski himalaista i jeden z najwybitniejszych wspinaczy w historii. W 1978 roku razem z Peterem Habelerem jako pierwszy zdobył Mount Everest bez dodatkowego tlenu, a później został pierwszym człowiekiem, który wszedł na wszystkie 14 ośmiotysięczników świata.

1952 – W Szczecinie urodził się Krzysztof Kołbasiuk, aktor teatralny, filmowy i radiowy. Dużą popularność przyniosła mu rola Łukasza Zbożnego w serialu „Dom”.

1952 – W Warszawie urodził się Tomasz Borkowy, aktor znany przede wszystkim jako Andrzej Talar z serialu „Dom”.

1962 – Urodził się Baz Luhrmann, australijski reżyser filmowy, twórca widowiskowych produkcji takich jak „Romeo + Julia”, „Moulin Rouge!”, „Wielki Gatsby” i „Elvis”.

1968 – Urodziła się Anastacia, amerykańska wokalistka o charakterystycznym mocnym głosie, znana m.in. z utworów „I’m Outta Love”, „Paid My Dues” i „Left Outside Alone”.

1969 – Urodził się Keith Flint, wokalista i tancerz zespołu The Prodigy. Jego głos można usłyszeć m.in. w przebojach „Firestarter” i „Breathe”.

1971 – Więzienia opuścili Jacek Kuroń, Karol Modzelewski i Maciej Kozłowski, skazani przez władze PRL w związku z działalnością opozycyjną i wydarzeniami Marca 1968.

1971 – W Poznaniu odbył się pierwszy występ kabaretu TEY, z którym związani byli przede wszystkim Zenon Laskowik i Krzysztof Jaślar. W kolejnych latach TEY stał się jednym z najpopularniejszych polskich kabaretów.

1973 – W Stanach Zjednoczonych zmarł prof. Oskar Halecki, wybitny historyk i badacz dziejów Europy Środkowo-Wschodniej. Przed wojną był profesorem Uniwersytetu Warszawskiego, a na emigracji współtworzył Polski Instytut Naukowy w Nowym Jorku.

1977 – Zainaugurowano pierwsze Dni Inowrocławia. Wydarzenie rozpoczęło miejski cykl imprez kulturalnych i rozrywkowych mających integrować mieszkańców oraz prezentować dorobek miasta. Dni Inowrocławia na stałe wpisały się później w kalendarz miejskich wydarzeń.

1978 – Telewizja Polska wyemitowała pierwszy odcinek serialu „Lalka” w reżyserii Ryszarda Bera. W rolę Stanisława Wokulskiego wcielił się Jerzy Kamas, a Izabelę Łęcką zagrała Małgorzata Braunek.

1980 – W Gdańsku przedstawiciele niezależnych struktur związkowych z całej Polski zdecydowali o powołaniu jednego ogólnokrajowego związku zawodowego pod nazwą Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”. Utworzono również Krajową Komisję Porozumiewawczą, na której czele stanął Lech Wałęsa.

1983 – Vanessa Williams została pierwszą czarnoskórą kobietą w historii, która zdobyła tytuł Miss America. Później zbudowała udaną karierę jako wokalistka i aktorka.

1991 – Udostępniona została pierwsza wersja jądra systemu Linux 0.01, stworzonego przez Linusa Torvaldsa. Projekt z czasem stał się jednym z fundamentów współczesnej informatyki i jest dziś wykorzystywany m.in. na serwerach, superkomputerach i urządzeniach mobilnych.

1993 – Prezydent Lech Wałęsa przyjął od gen. Leonida Kowalowa meldunek o zakończeniu wycofywania rosyjskich wojsk z Polski. Był to symboliczny finał obecności wojsk sowieckich i rosyjskich, która rozpoczęła się jeszcze podczas II wojny światowej. Ostatni rosyjscy żołnierze opuścili Polskę następnego dnia.

1993 – Prochy gen. Władysława Sikorskiego zostały uroczyście złożone w krypcie św. Leonarda na Wawelu. Generał zginął 4 lipca 1943 roku w katastrofie lotniczej pod Gibraltarem i przez pół wieku spoczywał na cmentarzu polskich lotników w Newark w Wielkiej Brytanii.

1995 – W Warszawie odsłonięto Pomnik Poległym i Pomordowanym na Wschodzie. Monument upamiętnia Polaków deportowanych, więzionych i mordowanych przez władze sowieckie.

2007 – W Warszawie odbyła się uroczysta premiera filmu „Katyń” w reżyserii Andrzeja Wajdy. Data 17 września została wybrana nieprzypadkowo. Dla reżysera temat miał również osobisty wymiar – jego ojciec, kpt. Jakub Wajda, był jedną z ofiar zbrodni katyńskiej.

2011 – Zmarła Magda Teresa Wójcik, aktorka i reżyserka, współzałożycielka Teatru Adekwatnego, znana m.in. z roli Łucji w filmie „Matka Królów” Janusza Zaorskiego.

2011 – W Warszawie zmarł Tomasz Zygadło, reżyser filmowy i teatralny, twórca m.in. filmów „Ćma”, „Odwet” oraz „Sceny dziecięce z życia prowincji”.

2021 – Zmarł Alfred Miodowicz, wieloletni działacz związkowy i pierwszy przewodniczący Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych.

2022 – Otwarto kanał żeglugowy przez Mierzeję Wiślaną. Nowa droga wodna połączyła Zalew Wiślany z Zatoką Gdańską bez konieczności korzystania z kontrolowanej przez Rosję Cieśniny Piławskiej. Datę otwarcia wyznaczono symbolicznie na rocznicę sowieckiej agresji na Polskę.

::news{"type":"see-also","item":"65108"}

::event{"type":"vertical","item":"5811"}

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}