Kalendarium ciekawostek z foto-zagadką: 18 września

18 września to data wielkich bitew, dramatycznych wydarzeń wojennych i wyjątkowych polskich osiągnięć. Tego dnia wojska polskie poniosły klęskę pod Chojnicami, załoga ORP „Orzeł” uciekła z Tallinna, a Jerzy Kukuczka jako drugi człowiek w historii zdobył wszystkie 14 ośmiotysięczników. W kalendarium nie zabraknie też historii z Kujaw i Inowrocławia.

📸 Rozpoznajesz to miejsce? Każde wydanie naszego kalendarium ilustrujemy starym zdjęciem Inowrocławia. Spróbujcie odgadnąć, co przedstawia fotografia, gdzie została wykonana i z jakiego okresu może pochodzić. Piszcie w komentarzach, dzielcie się wspomnieniami i uzupełniajcie historię tego miejsca. Może ktoś z Was wie o nim coś, czego nie znajdziemy w żadnej kronice?

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}

Co wydarzyło się 18 września?

1454 – Pod Chojnicami rozegrała się największa bitwa wojny trzynastoletniej. Wojska polskie pod dowództwem króla Kazimierza IV Jagiellończyka starły się z armią zakonu krzyżackiego. Polacy dysponowali licznym pospolitym ruszeniem, ale brak doświadczenia, słabe dowodzenie i problemy z utrzymaniem szyku doprowadziły do klęski. Król Kazimierz IV Jagiellończyk został zmuszony do opuszczenia pola bitwy, a porażka pokazała ograniczoną wartość bojową pospolitego ruszenia.

1565 – Podczas synodu w Liszkowie na Kujawach przedstawiciele braci czeskich i kalwinistów podpisali akt wspólnego wyznania wiary. Było to jedno z wydarzeń pokazujących znaczenie Kujaw w historii polskiej reformacji.

1703 – Podczas wielkiej wojny północnej wojska szwedzkie zajęły Poznań. Na miasto nałożono wysoką kontrybucję, a okupacja szwedzka trwała przez kolejne lata.

1773 – Delegacja Sejmu Rozbiorowego podpisała traktaty sankcjonujące I rozbiór Rzeczypospolitej. Polska znajdowała się pod ogromną presją Rosji, Prus i Austrii, których wojska wcześniej zajęły część jej terytorium. Obrady odbywały się w atmosferze zastraszania i korupcji, a pełna ratyfikacja traktatów przez Sejm nastąpiła 30 września 1773 roku.

1807 – W Wilnie zmarł Franciszek Smuglewicz, malarz i rysownik, jeden z najważniejszych przedstawicieli polskiego klasycyzmu. Tworzył obrazy historyczne, religijne i portrety, dokumentował zabytki dawnej Rzeczypospolitej i był profesorem Uniwersytetu Wileńskiego.

1857 – W Warszawie zmarł Karol Kurpiński, kompozytor, dyrygent i pedagog. Przez wiele lat kierował warszawską operą, był założycielem „Tygodnika Muzycznego” i skomponował muzykę do pieśni „Warszawianka 1831 roku”.

1883 – W Warszawie urodził się Ludomir Różycki, kompozytor, dyrygent i pedagog, należący do grupy kompozytorów Młodej Polski. Napisał m.in. balet „Pan Twardowski”.

1900 – W Łąkocinie urodziła się Aniela Dietl z domu Znaniecka, ziemianka, nauczycielka i działaczka społeczna. Była związana z kujawskim środowiskiem ziemiańskim i angażowała się w działalność charytatywną oraz oświatową.

1905 – W Sztokholmie urodziła się Greta Garbo, jedna z największych gwiazd światowego kina pierwszej połowy XX wieku. Zagrała m.in. w filmach „Anna Karenina”, „Dama kameliowa”, „Ninoczka” i „Królowa Krystyna”, a w wieku zaledwie 36 lat wycofała się z kina.

1915 – Podczas I wojny światowej wojska niemieckie zajęły Wilno. Miasto znalazło się pod okupacją niemiecką trwającą do końcowego okresu wojny.

1933 – W Radomiu urodził się Jerzy Połomski, jeden z najpopularniejszych polskich wokalistów estradowych lat 60. i 70. Do jego największych przebojów należą „Cała sala śpiewa z nami”, „Bo z dziewczynami”, „Daj” i „Kodeks”.

1934 – W Grudziądzu zmarł dr Józef Ulatowski, chemik, dziennikarz i działacz społeczny pochodzący z kujawskiej wsi Sukowy. Pracował m.in. jako redaktor „Dziennika Kujawskiego” w Inowrocławiu oraz „Gazety Grudziądzkiej”, wspierając poprzez działalność prasową i społeczną polską kulturę i świadomość narodową pod zaborem pruskim.

1938 – Prezydent Ignacy Mościcki rozwiązał Sejm i Senat IV kadencji, otwierając drogę do przedterminowych wyborów parlamentarnych przeprowadzonych w listopadzie 1938 roku.

1939 – Rząd Rumunii zdecydował o internowaniu polskich władz państwowych, które po agresji Związku Sowieckiego przekroczyły granicę tego kraju. Polscy przywódcy zakładali, że przez Rumunię przedostaną się do Francji, ale pod naciskiem Niemiec i ZSRR władze rumuńskie uniemożliwiły im swobodne opuszczenie kraju.

1939 – Załoga ORP „Orzeł” dokonała brawurowej ucieczki z Tallinna. Polski okręt podwodny został wcześniej internowany przez władze estońskie i częściowo rozbrojony, jednak w nocy z 17 na 18 września załoga pod dowództwem kpt. mar. Jana Grudzińskiego obezwładniła wartowników i wyprowadziła jednostkę z portu. Mimo braku pełnego uzbrojenia i map okręt zdołał przedrzeć się do Wielkiej Brytanii.

1939 – Polski okręt podwodny ORP „Ryś” wpłynął do szwedzkiego portu Stavsnäs. Jednostka była uszkodzona, a dalsza walka na Bałtyku stawała się praktycznie niemożliwa. Okręt został internowany przez neutralną Szwecję i pozostał tam do końca wojny.

1939 – Armia Czerwona zajęła Lidę i Nowogródek, szybko posuwając się na zachód po rozpoczętej dzień wcześniej agresji na Polskę.

1939 – W rejonie Tomaszowa Lubelskiego rozpoczęła się zasadnicza faza pierwszej bitwy pod Tomaszowem Lubelskim. Połączone oddziały Armii „Kraków” i Armii „Lublin”, dowodzone przez gen. Tadeusza Piskora, próbowały przebić się w kierunku Lwowa i granicy rumuńskiej. W walkach uczestniczyła m.in. Warszawska Brygada Pancerno-Motorowa płk. Stefana Roweckiego.

1939 – Gen. Franciszek Wład, dowódca 14. Wielkopolskiej Dywizji Piechoty, zmarł wskutek ran odniesionych podczas walk nad Bzurą. Jego dywizja należała do głównych jednostek Armii „Poznań” uczestniczących w największej bitwie kampanii wrześniowej.

1939 – Pierwsze oddziały Armii „Poznań” i „Pomorze” przedarły się przez Puszczę Kampinoską do Warszawy. Były to resztki formacji, które wydostały się z niemieckiego okrążenia po bitwie nad Bzurą i wzmocniły obronę stolicy.

1939 – W Sławentynie w województwie tarnopolskim doszło do zbrodni na polskiej ludności. Sprawcami byli członkowie i sympatycy Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, a w zależności od źródeł liczba zabitych oceniana jest na około 50–85 osób.

1939 – W Jeziorach na Polesiu popełnił samobójstwo Stanisław Ignacy Witkiewicz – Witkacy. Był malarzem, pisarzem, dramaturgiem, fotografem i filozofem, jednym z najbardziej oryginalnych polskich twórców XX wieku. Informacja o sowieckim wkroczeniu do Polski miała dla niego szczególnie dramatyczne znaczenie, ponieważ dobrze pamiętał rewolucję rosyjską, której był świadkiem.

1944 – Do operacji „Market Garden” wszedł pierwszy rzut 1. Samodzielnej Brygady Spadochronowej gen. Stanisława Sosabowskiego. Z powodu fatalnej pogody główny polski desant spadochronowy został jednak opóźniony i zasadnicze siły brygady wylądowały dopiero 21 września w rejonie Driel. Polacy próbowali następnie przeprawić się przez Ren, aby wesprzeć wykrwawione oddziały brytyjskie pod Arnhem.

1944 – Nad walczącą Warszawą pojawiła się ogromna formacja amerykańskich bombowców B-17 Flying Fortress. Była to operacja Frantic VII, największy aliancki zrzut zaopatrzenia dla Powstania Warszawskiego. Do Warszawy dotarło ponad sto bombowców eskortowanych przez myśliwce P-51 Mustang, a z samolotów zrzucono ponad tysiąc zasobników z bronią, amunicją, żywnością i materiałami medycznymi. Znaczna część ładunku została jednak zniesiona przez wiatr na tereny kontrolowane przez Niemców.

1946 – W Krakowie został aresztowany Stanisław Mierzwa, sekretarz generalny Polskiego Stronnictwa Ludowego. Aresztowanie było elementem nasilającej się presji komunistycznych władz na legalną opozycję przed wyborami parlamentarnymi zaplanowanymi na 1947 rok.

1946 – W ruinach budynku przy ul. Nowolipki 68 w Warszawie odnaleziono pierwszą część Podziemnego Archiwum Getta Warszawskiego, znanego dziś jako Archiwum Ringelbluma. Powstało ono z inicjatywy historyka Emanuela Ringelbluma i grupy Oneg Szabat, która dokumentowała życie codzienne, głód, represje, deportacje i Zagładę Żydów. Archiwum jest dziś jednym z najważniejszych źródeł dokumentujących Zagładę europejskich Żydów.

1951 – Izba Reprezentantów Stanów Zjednoczonych powołała specjalną komisję do zbadania zbrodni katyńskiej. Przeszła ona do historii jako Komisja Maddena, od nazwiska jej przewodniczącego Raya Maddena, i w raporcie końcowym jednoznacznie wskazała odpowiedzialność Związku Sowieckiego.

1957 – W Gdańsku zmarł kontradmirał Włodzimierz Steyer. Podczas kampanii wrześniowej dowodził Rejonem Umocnionym Hel, który bronił się do 2 października 1939 roku, a po wojnie był dowódcą Marynarki Wojennej.

1958 – W klubie studentów Politechniki Warszawskiej „Stodoła” rozpoczął się pierwszy festiwal Jazz Jamboree. Impreza szybko stała się jednym z najważniejszych festiwali jazzowych w Europie.

1961 – Urodził się James Gandolfini, amerykański aktor, któremu światową sławę przyniosła rola Tony’ego Soprano w serialu „Rodzina Soprano”.

1963 – Na Stadionie Śląskim w Chorzowie rozegrano mecz Pucharu Europy pomiędzy Górnikiem Zabrze a Austrią Wiedeń. Górnik wygrał 1:0, a według podawanych wówczas danych spotkanie oglądało nawet około 120 tys. widzów, co jest uznawane za rekord frekwencji tego obiektu.

1976 – Urodził się Ronaldo Luís Nazário de Lima, jeden z najwybitniejszych napastników w historii futbolu. Brazylijczyk zdobył dwa mistrzostwa świata, dwukrotnie otrzymał Złotą Piłkę i grał m.in. w FC Barcelonie, Interze Mediolan i Realu Madryt.

1987 – Jerzy Kukuczka wraz z Arturem Hajzerem zdobył Shisha Pangmę. Był to czternasty ośmiotysięcznik Jerzego Kukuczki, dzięki czemu Polak został drugim człowiekiem w historii po Reinholdzie Messnerze, który zdobył wszystkie 14 najwyższych gór świata. Dokonał tego w niespełna osiem lat, często wybierając nowe, bardzo trudne drogi i realizując wejścia zimowe.

1989 – W Warszawie zmarła Aleksandra Śląska, aktorka teatralna i filmowa oraz wieloletnia pedagog warszawskiej PWST. Wystąpiła m.in. w filmach „Ostatni etap” i „Pasażerka”, a ogromną popularność przyniosła jej rola królowej Bony Sforzy w serialu „Królowa Bona”.

1993 – Ostatni rosyjscy żołnierze opuścili Polskę. Transport odjechał z warszawskiego Dworca Wschodniego w kierunku Rosji, symbolicznie zamykając blisko pół wieku obecności wojsk sowieckich i rosyjskich na terytorium Polski.

1999 – W Szczecinie rozpoczął działalność Wielonarodowy Korpus Północno-Wschodni NATO. Pierwotnie tworzyły go Polska, Niemcy i Dania, a jego powstanie było jednym z konkretnych efektów wejścia Polski do NATO.

2009 – W kopalni „Wujek” – Ruch Śląsk doszło do tragicznego zapalenia metanu. Zginęło 20 górników, 25 zostało ciężko rannych, a 9 odniosło lżejsze obrażenia. Była to jedna z najtragiczniejszych katastrof w polskim górnictwie po 1989 roku.

2009 – W Olsztynie zmarła prof. Barbara Skarga, filozofka, historyczka filozofii i jedna z najważniejszych polskich humanistek XX wieku. W czasie II wojny światowej działała w Armii Krajowej, a po wojnie została aresztowana przez NKWD i przez wiele lat była więziona w sowieckich łagrach.

2013 – We Frankfurcie nad Menem zmarł Marcel Reich-Ranicki, jeden z najbardziej wpływowych niemieckich krytyków literackich drugiej połowy XX wieku. Podczas okupacji został zamknięty w getcie warszawskim, skąd udało mu się uciec, a później przeżył wojnę dzięki pomocy polskiej rodziny.

2020 – W Stanach Zjednoczonych zmarł Andrzej Pityński, polski rzeźbiarz tworzący monumentalne dzieła o tematyce patriotycznej i martyrologicznej. Był autorem m.in. Pomnika Katyńskiego w Jersey City.

2024 – Zmarł Jerzy Wuttke, plastyk, działacz społeczny i polityk. Był jednym z założycieli Związku Górnośląskiego, a po wyborach w 1989 roku został posłem Obywatelskiego Klubu Parlamentarnego.

::news{"type":"see-also","item":"65111"}

::event{"type":"vertical","item":"5730"}

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}