Kalendarium ciekawostek z foto-zagadką: 21 września

21 września łączy historię Inowrocławia z wydarzeniami, które zmieniały Polskę i świat. Tego dnia zakończyła się bohaterska obrona Grodna, Stefan Żeromski postawił ostatnią kropkę w „Przedwiośniu”, ukazał się „Hobbit”, a wiele lat później polscy siatkarze sięgnęli po mistrzostwo świata. W lokalnym kalendarium pojawia się z kolei początek kolejnego etapu niemieckiej okupacji miasta.

📸 Rozpoznajesz to miejsce? Każde wydanie naszego kalendarium ilustrujemy starym zdjęciem Inowrocławia. Spróbujcie odgadnąć, co przedstawia fotografia, gdzie została wykonana i z jakiego okresu może pochodzić. Piszcie w komentarzach, dzielcie się wspomnieniami i uzupełniajcie historię tego miejsca. Może ktoś z Was wie o nim coś, czego nie znajdziemy w żadnej kronice?

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}

Co wydarzyło się 21 września?

1461 – W Krakowie zmarła Zofia Holszańska, czwarta i ostatnia żona króla Władysława II Jagiełły. Była matką królów Władysława III Warneńczyka i Kazimierza IV Jagiellończyka, a jej potomkowie stworzyli później potężną linię dynastii Jagiellonów, która przez kolejne pokolenia odgrywała kluczową rolę w Europie Środkowej.

1558 – W klasztorze Yuste w Hiszpanii zmarł Karol V Habsburg, jeden z najpotężniejszych europejskich monarchów XVI wieku, cesarz rzymsko-niemiecki i król Hiszpanii. W okresie jego panowania imperium Habsburgów obejmowało ogromne obszary Europy oraz posiadłości zamorskie, a sam władca prowadził długotrwałe wojny z Francją, Imperium Osmańskim i książętami protestanckimi.

1792 – Francuski Konwent Narodowy ogłosił zniesienie monarchii. Był to jeden z kluczowych momentów rewolucji francuskiej i początek republikańskiego ustroju państwa. Kilka miesięcy później były król Ludwik XVI został skazany na śmierć i zgilotynowany.

1832 – W Abbotsford w Szkocji zmarł Walter Scott, poeta i pisarz uważany za jednego z twórców nowoczesnej powieści historycznej. Napisał m.in. „Ivanhoe”, „Rob Roya” i „Waverleya”, a jego twórczość wywarła ogromny wpływ na europejską literaturę XIX wieku.

1845 – W Passy pod Paryżem zmarła Klementyna Hoffmanowa, pisarka, pedagog i jedna z pierwszych Polek utrzymujących się z pracy literackiej. Tworzyła książki dla dzieci i młodzieży, zajmowała się edukacją kobiet oraz należała do ważnych postaci polskiej emigracji po powstaniu listopadowym.

1860 – We Frankfurcie nad Menem zmarł Arthur Schopenhauer, niemiecki filozof urodzony w Gdańsku. Najważniejszym jego dziełem był „Świat jako wola i przedstawienie”, a jego pesymistyczna filozofia wywarła później wpływ na wielu pisarzy, filozofów i artystów.

1866 – W Bromley pod Londynem urodził się Herbert George Wells, jeden z pionierów literatury science fiction. Napisał m.in. „Wojnę światów”, „Wehikuł czasu”, „Niewidzialnego człowieka” i „Wyspę doktora Moreau”. W swoich książkach łączył fantastykę naukową z refleksją społeczną i polityczną.

1881 – W warszawskiej Dolinie Szwajcarskiej otwarto Pierwszą Ogólną Wystawę Ogrodniczą. Prezentowano rośliny ozdobne, owoce, warzywa oraz osiągnięcia polskiego ogrodnictwa, a wydarzenie przyciągnęło licznych mieszkańców Warszawy.

1904 – W Bogusławiu na Wołyniu urodził się Stefan Maria Kuczyński, historyk i mediewista specjalizujący się m.in. w dziejach państwa krzyżackiego i stosunków polsko-litewskich. Pisał również powieści historyczne, w tym „Zawiszę Czarnego”.

1920 – W Rydze rozpoczęła się konferencja pokojowa pomiędzy Polską a Rosją Sowiecką i Ukrainą Sowiecką. Rozmowy toczyły się jeszcze w czasie wojny polsko-bolszewickiej i doprowadziły ostatecznie do podpisania w marcu 1921 roku traktatu ryskiego, który ustalił wschodnią granicę II Rzeczypospolitej.

1924 – Stefan Żeromski zakończył pracę nad powieścią „Przedwiośnie”. Książka opowiadająca o losach młodego człowieka obserwującego rewolucję i pierwsze lata niepodległej Polski stała się jednym z najważniejszych utworów polskiej literatury XX wieku. Powieść ukazała się jeszcze w 1924 roku, choć na stronie tytułowej znalazła się data 1925.

1934 – W Montrealu urodził się Leonard Cohen, poeta, pisarz i jeden z najbardziej charakterystycznych autorów piosenek XX wieku. Jego twórczość łączyła poezję, folk i melancholijną muzykę, a do najbardziej znanych utworów należą „Hallelujah”, „Suzanne”, „Bird on the Wire”, „Famous Blue Raincoat” i „I’m Your Man”.

1937 – W Wielkiej Brytanii ukazało się pierwsze wydanie „Hobbita” Johna Ronalda Reuela Tolkiena. Historia wyprawy Bilba Bagginsa, krasnoludów i czarodzieja Gandalfa początkowo była książką przeznaczoną głównie dla młodszych czytelników, ale jej sukces otworzył drogę do powstania „Władcy Pierścieni” i całego literackiego świata Śródziemia.

1939 – W okupowanym Inowrocławiu stanowisko komisarycznego nadburmistrza objął Hans Hubenett, poseł do niemieckiego Reichstagu. Był to kolejny etap przejmowania miejskiej administracji przez niemieckie władze okupacyjne po zajęciu Inowrocławia we wrześniu 1939 roku.

1939 – Po dwóch dniach dramatycznych walk zakończyła się obrona Grodna przed Armią Czerwoną. Miasta bronili nie tylko żołnierze, lecz także policjanci, harcerze i mieszkańcy. Sowieckie oddziały używały czołgów, a obrońcy niszczyli część z nich m.in. za pomocą butelek z łatwopalną mieszanką. Po zajęciu miasta doszło do mordów na polskich jeńcach i cywilach.

1939 – Armia Czerwona zajęła również Kowel, kontynuując rozpoczętą 17 września agresję na Polskę. W ciągu kolejnych dni wojska sowieckie zajmowały następne miasta wschodnich województw II Rzeczypospolitej.

1942 – Niemcy zakończyli wielką akcję likwidacyjną w getcie warszawskim, rozpoczętą 22 lipca. Z Umschlagplatzu odszedł ostatni transport do obozu zagłady w Treblince. W ciągu dwóch miesięcy Niemcy deportowali z warszawskiego getta ponad ćwierć miliona Żydów, z których ogromna większość została zamordowana w komorach gazowych. Po zakończeniu akcji w znacznie zmniejszonym getcie pozostało około 60 tys. osób, w tym tysiące ukrywających się bez oficjalnego zezwolenia.

1942 – Tego samego dnia Niemcy deportowali około 4,5 tys. Żydów z Suchedniowa do obozu zagłady w Treblince. Deportacje z mniejszych miejscowości były elementem prowadzonej przez okupanta niemieckiego akcji systematycznej zagłady ludności żydowskiej.

1946 – Krajowa Rada Narodowa przyjęła uchwałę dotyczącą Trzyletniego Planu Odbudowy Gospodarczej. Program obejmował lata 1947–1949 i zakładał odbudowę kraju ze zniszczeń wojennych, wzrost produkcji oraz poprawę warunków życia ludności.

1947 – W Portland w stanie Maine urodził się Stephen King, jeden z najbardziej popularnych pisarzy współczesnej literatury grozy. Jest autorem m.in. „Carrie”, „Lśnienia”, „To”, „Misery”, „Cmętarza zwieżąt”, „Zielonej mili” i cyklu „Mroczna Wieża”. Dziesiątki jego powieści i opowiadań zostały przeniesione na ekran.

1950 – W stanie Illinois urodził się Bill Murray, amerykański aktor i komik. Popularność zdobył dzięki filmom „Pogromcy duchów”, „Dzień świstaka”, „W krzywym zwierciadle”, „Rushmore” i „Między słowami”.

1964 – Malta uzyskała niepodległość od Wielkiej Brytanii. Po ponad 150 latach brytyjskiego panowania wyspa stała się suwerennym państwem, pozostając początkowo monarchią z brytyjską królową jako głową państwa. Republiką została w 1974 roku.

1967 – Urodziła się Faith Hill, amerykańska wokalistka country i pop. Światową popularność przyniosły jej m.in. utwory „This Kiss”, „Breathe” i „The Way You Love Me”. Wspólnie z Timem McGrawem stworzyła również jeden z najbardziej znanych muzycznych duetów amerykańskiego country.

1971 – Przed sądem w Warszawie rozpoczął się proces członków opozycyjnej organizacji „Ruch”, w tym Stefana Niesiołowskiego, Benedykta Czumy i Andrzeja Czumy. Działacze byli oskarżeni o działania wymierzone w ustrój PRL. Wcześniej członkowie organizacji zrzucili z Rysów tablicę poświęconą Włodzimierzowi Leninowi i planowali akcję przeciwko Muzeum Lenina w Poroninie.

1972 – W Manchesterze urodził się Liam Gallagher, wokalista i współtwórca zespołu Oasis, jednej z najważniejszych grup brytyjskiego rocka lat 90. Charakterystyczny głos Liama Gallaghera można usłyszeć m.in. w utworach „Wonderwall”, „Live Forever”, „Champagne Supernova” i „Don’t Look Back in Anger”.

1975 – W Warszawie wybuchł wielki pożar Centralnego Domu Dziecka, późniejszego Smyka. Ogień rozpoczął się na szóstym piętrze i szybko objął kolejne kondygnacje. Płomienie były widoczne z odległych części miasta, a wnętrze budynku zostało niemal całkowicie zniszczone. Ocalała żelbetowa konstrukcja, dzięki czemu obiekt można było później odbudować.

1978 – Odbyła się premiera filmu „Spirala” w reżyserii Krzysztofa Zanussiego. Główną rolę zagrał Jan Nowicki, wcielający się w tajemniczego mężczyznę przyjeżdżającego do górskiego schroniska. Film podejmował temat śmierci, wolności i granic ludzkiej decyzji.

1980 – Polskie Radio przeprowadziło z warszawskiego kościoła Świętego Krzyża pierwszą od 1949 roku transmisję niedzielnej mszy świętej. Był to jeden z efektów Porozumień Sierpniowych. Transmisje radiowe mszy stały się od tego czasu stałym elementem programu i miały szczególne znaczenie dla osób starszych, chorych i niemogących uczestniczyć w nabożeństwach osobiście.

1981 – Belize uzyskało niepodległość od Wielkiej Brytanii. Dawna kolonia Honduras Brytyjski stała się samodzielnym państwem w Ameryce Środkowej.

1991 – W Armenii przeprowadzono referendum niepodległościowe, w którym zdecydowana większość głosujących opowiedziała się za wystąpieniem ze Związku Sowieckiego i utworzeniem niepodległego państwa. Dwa dni później parlament formalnie potwierdził niepodległość Armenii.

1997 – W Polsce odbyły się wybory parlamentarne. Najwięcej głosów w wyborach do Sejmu otrzymała Akcja Wyborcza Solidarność – 33,83 proc., przed Sojuszem Lewicy Demokratycznej – 27,13 proc. i Unią Wolności – 13,37 proc. Frekwencja wyniosła 47,93 proc. Po wyborach powstała koalicja AWS-UW.

2002 – W Warszawie zmarł Andrzej Miłosz, reżyser filmów dokumentalnych, dziennikarz i tłumacz, młodszy brat Czesława Miłosza. Podczas okupacji działał w ZWZ-AK i pomagał Żydom, za co został później uhonorowany tytułem Sprawiedliwego wśród Narodów Świata.

2011 – Amerykański zespół R.E.M. ogłosił zakończenie działalności po ponad 30 latach wspólnego grania. Grupa należała do najważniejszych zespołów alternatywnego rocka, a jej największymi przebojami były m.in. „Losing My Religion”, „Everybody Hurts”, „The One I Love” i „Man on the Moon”.

2014 – W katowickim Spodku reprezentacja Polski w siatkówce pokonała Brazylię 3:1 i zdobyła mistrzostwo świata. Drużyna prowadzona przez Stéphane’a Antigę przegrała pierwszego seta, ale wygrała trzy kolejne. Kapitanem zespołu był Michał Winiarski, a jednym z liderów turnieju Mariusz Wlazły. Polska odzyskała tytuł mistrza świata dokładnie 40 lat po triumfie drużyny Huberta Wagnera z 1974 roku.

2022 – Zmarł Tomasz Wołek, dziennikarz, publicysta i komentator sportowy. W okresie PRL działał w środowiskach opozycyjnych i publikował w prasie podziemnej, a po 1989 roku był m.in. redaktorem naczelnym „Życia Warszawy” i „Życia”.

::news{"type":"see-also","item":"65120"}

::event{"type":"vertical","item":"5771"}

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}