Kalendarium ciekawostek z foto-zagadką: 22 września

22 września przynosi wyjątkowo dużo wydarzeń związanych z Polską, nauką i kulturą. Tego dnia skapitulował Lwów, powstał Komitet Obrony Robotników, urodził się genialny Michael Faraday, a telewidzowie po raz pierwszy poznali bohaterów serialu „Przyjaciele”. Dla Kujaw szczególne znaczenie ma postać Zbigniewa Przybyszewskiego – urodzonego pod Inowrocławiem bohaterskiego obrońcy Helu.

📸 Rozpoznajesz to miejsce? Każde wydanie naszego kalendarium ilustrujemy starym zdjęciem Inowrocławia. Spróbujcie odgadnąć, co przedstawia fotografia, gdzie została wykonana i z jakiego okresu może pochodzić. Piszcie w komentarzach, dzielcie się wspomnieniami i uzupełniajcie historię tego miejsca. Może ktoś z Was wie o nim coś, czego nie znajdziemy w żadnej kronice?

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}

Co wydarzyło się 22 września?

1236 – Pod Szawlami, na terenie dzisiejszej Litwy, Żmudzini rozbili armię kawalerów mieczowych. Klęska była dla zakonu tak dotkliwa, że wkrótce został on włączony do zakonu krzyżackiego jako jego inflancka gałąź. Bitwa pod Szawlami należy do najważniejszych średniowiecznych starć w historii ludów bałtyckich.

1499 – Podpisano pokój w Bazylei, kończący wojnę szwabską pomiędzy Związkiem Szwajcarskim a Habsburgami i ich sojusznikami. W praktyce traktat znacznie wzmocnił niezależność Konfederacji Szwajcarskiej od Świętego Cesarstwa Rzymskiego i stał się jednym z ważnych etapów kształtowania samodzielnej Szwajcarii.

1791 – W Newington pod Londynem urodził się Michael Faraday, jeden z najwybitniejszych fizyków eksperymentalnych w historii. Pochodził z ubogiej rodziny i nie otrzymał rozbudowanego formalnego wykształcenia, a mimo to dokonał fundamentalnych odkryć dotyczących elektromagnetyzmu i indukcji elektromagnetycznej. Jego badania stworzyły podstawy działania silników elektrycznych, generatorów i transformatorów, a jednostkę pojemności elektrycznej – farad – nazwano właśnie na jego cześć.

1862 – Prezydent Stanów Zjednoczonych Abraham Lincoln ogłosił wstępną Proklamację Emancypacji. Zapowiedział, że od 1 stycznia 1863 roku osoby przetrzymywane jako niewolnicy na terenach stanów pozostających w rebelii przeciwko Unii zostaną uznane za wolne. Dokument był jednym z przełomowych momentów wojny secesyjnej i ważnym krokiem na drodze do likwidacji niewolnictwa w Stanach Zjednoczonych.

1888 – Ukazał się pierwszy numer magazynu „National Geographic”. Początkowo było to skromne czasopismo naukowe przeznaczone dla członków National Geographic Society. Z czasem magazyn stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych czasopism na świecie, słynącym z reportaży podróżniczych, naukowych i przyrodniczych oraz wyjątkowej fotografii.

1907 – W Giżewie w powiecie inowrocławskim urodził się Zbigniew Józef Przybyszewski, późniejszy komandor porucznik Marynarki Wojennej i jeden z bohaterów obrony Helu. Ukończył gimnazjum w Inowrocławiu, a następnie Oficerską Szkołę Marynarki Wojennej. We wrześniu 1939 roku dowodził 31. Baterią Artylerii Nadbrzeżnej im. Heliodora Laskowskiego, tzw. baterią cyplową, która przez ponad miesiąc ostrzeliwała niemieckie jednostki i odpierała ataki na Hel. Po wojnie Zbigniew Przybyszewski wrócił do służby, jednak w 1950 roku został aresztowany przez Informację Wojskową pod fałszywym zarzutem szpiegostwa. W 1952 roku skazano go na śmierć i zamordowano w więzieniu przy ul. Rakowieckiej w Warszawie. Został pośmiertnie zrehabilitowany, a jego szczątki odnaleziono wiele lat później na warszawskiej „Łączce”.

1914 – Niemiecki okręt podwodny U-9 w ciągu niewiele ponad godziny zatopił na Morzu Północnym trzy brytyjskie krążowniki pancerne: „Aboukir”, „Hogue” i „Cressy”. Atak pokazał, jak wielkim zagrożeniem dla dużych okrętów mogą być nowoczesne okręty podwodne i był jednym z wydarzeń, które zmieniły sposób prowadzenia wojny na morzu.

1937 – W przedwojennej Warszawie odbyła się premiera filmu „Piętro wyżej” w reżyserii Leona Trystana. Jedną z głównych ról zagrał Eugeniusz Bodo, który wykonał słynną piosenkę „Sex appeal”. Komedia stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych filmów polskiego kina lat 30.

1939 – Załoga broniąca Lwowa pod dowództwem gen. Władysława Langnera skapitulowała przed Armią Czerwoną. Sowieci zagwarantowali polskim oficerom osobistą wolność i możliwość wyjazdu, lecz warunki kapitulacji szybko złamali. Wielu obrońców trafiło do sowieckiej niewoli, a liczni oficerowie zostali później osadzeni w Starobielsku i zamordowani przez NKWD w Charkowie wiosną 1940 roku.

1939 – W Brześciu nad Bugiem odbyło się przekazanie miasta i twierdzy przez wojska niemieckie Armii Czerwonej. W uroczystości uczestniczyły oddziały obu armii, a ich dowódcami byli gen. Heinz Guderian oraz kombryg Siemion Kriwoszein. Wydarzenie stało się jednym z najbardziej wymownych symboli współpracy III Rzeszy i Związku Sowieckiego podczas rozbioru terytorium Polski we wrześniu 1939 roku.

1939 – Niemcy przekazali również stronie sowieckiej Białystok, zgodnie z ustaleniami dotyczącymi podziału okupowanych ziem II Rzeczypospolitej.

1939 – Rozpoczęła się druga bitwa pod Tomaszowem Lubelskim. Wojska Frontu Północnego dowodzonego przez gen. Emila Krukowicza-Przedrzymirskiego podjęły próbę przebicia się przez niemieckie pozycje w kierunku południowym. Walki należały do największych starć końcowej fazy kampanii wrześniowej i zakończyły się kilka dni później kapitulacją wyczerpanych polskich oddziałów.

1939 – W bitwie pod Łomiankami Górnymi poległ gen. Mikołaj Bołtuć, dowódca Grupy Operacyjnej „Wschód”. Generał osobiście prowadził żołnierzy do ataku na bagnety podczas próby przebicia się do broniącej się Warszawy.

1939 – Pod Sopoćkiniami w pobliżu Grodna żołnierze sowieccy zamordowali gen. Józefa Olszynę-Wilczyńskiego, dowódcę Okręgu Korpusu nr III w Grodnie. Generał został zatrzymany przez żołnierzy Armii Czerwonej, oddzielony od pozostałych osób i rozstrzelany.

1939 – Pod Warszawą zginął gen. Werner von Fritsch, były naczelny dowódca niemieckich wojsk lądowych. Był najwyższym rangą niemieckim oficerem, który poniósł śmierć podczas kampanii w Polsce.

1939 – W nocy z 21 na 22 września Armia Czerwona ostatecznie zajęła Grodno, którego żołnierze, policjanci, harcerze i mieszkańcy przez dwa dni bronili przed sowieckimi czołgami. Po zajęciu miasta rozpoczęły się represje wobec jego obrońców.

1939 – Urodził się Marian Kasprzyk, jeden z najwybitniejszych polskich bokserów. Zdobył brązowy medal igrzysk olimpijskich w Rzymie w 1960 roku, a cztery lata później w Tokio został mistrzem olimpijskim w wadze półśredniej. Co ciekawe, mimo wielkich sukcesów międzynarodowych nigdy nie został indywidualnym mistrzem Polski. Marian Kasprzyk zmarł w lutym 2026 roku.

1944 – Na warszawskim Czerniakowie trwały dramatyczne walki powstańców oraz żołnierzy 1. Armii Wojska Polskiego próbujących utrzymać przyczółek nad Wisłą. Niemieckie oddziały stopniowo spychały obrońców na coraz mniejszy teren, odcinając możliwości dostaw i ewakuacji.

1957 – W australijskim Warracknabeal urodził się Nick Cave, wokalista, kompozytor, poeta i lider zespołu Nick Cave and the Bad Seeds. Do jego najbardziej znanych utworów należą „Where the Wild Roses Grow”, „Into My Arms” i „Red Right Hand”.

1958 – W Lajatico we Włoszech urodził się Andrea Bocelli, tenor łączący repertuar operowy z muzyką popularną. Światową sławę przyniosły mu m.in. „Con te partirò” i jego anglojęzyczna wersja „Time to Say Goodbye”, wykonywana wspólnie z Sarah Brightman.

1958 – Tego samego dnia w Filadelfii urodziła się Joan Jett, wokalistka i gitarzystka związana początkowo z zespołem The Runaways, a później liderka Joan Jett & the Blackhearts. Jednym z jej największych przebojów stał się „I Love Rock ’n’ Roll”.

1976 – W Warszawie zapadła decyzja o utworzeniu Komitetu Obrony Robotników. Organizacja powstała w odpowiedzi na represje wobec uczestników protestów robotniczych w Radomiu i Ursusie. Wśród jej założycieli znaleźli się m.in. Jerzy Andrzejewski, Stanisław Barańczak, Jacek Kuroń, Jan Józef Lipski, Antoni Macierewicz, Piotr Naimski, Antoni Pajdak, Józef Rybicki, Aniela Steinsbergowa, Adam Szczypiorski, Jan Zieja i Wojciech Ziembiński. KOR organizował pomoc prawną, finansową i medyczną dla represjonowanych i stał się jednym z najważniejszych środowisk demokratycznej opozycji w PRL.

1980 – Krajowa Komisja Porozumiewawcza zatwierdziła statut NSZZ „Solidarność”. Dokument określał strukturę i zasady działania powstającego ogólnopolskiego związku zawodowego. Kilka dni później rozpoczęła się formalna procedura jego rejestracji.

1980 – Przedstawiciele środowisk akademickich złożyli w warszawskim sądzie wniosek o rejestrację Niezależnego Zrzeszenia Studentów. Organizacja miała stać się studenckim odpowiednikiem „Solidarności”. Władze długo odmawiały jej legalizacji, a NZS został ostatecznie zarejestrowany w lutym 1981 roku.

1980 – Irak rozpoczął szeroko zakrojony atak na Iran, rozpoczynając wojnę iracko-irańską. Konflikt trwał prawie osiem lat i należał do najbardziej krwawych wojen drugiej połowy XX wieku. Walki pozycyjne, ostrzały miast i użycie broni chemicznej pochłonęły setki tysięcy ofiar po obu stronach.

1981 – Zmarła Krystyna Ziemska, urodzona w 1913 roku wieloletnia nauczycielka geografii w I Liceum Ogólnokształcącym im. Jana Kasprowicza w Inowrocławiu. Należała do grona pedagogów związanych z jedną z najstarszych i najważniejszych szkół średnich miasta.

1985 – W nowojorskim Plaza Hotel ministrowie finansów i szefowie banków centralnych Stanów Zjednoczonych, Japonii, RFN, Francji i Wielkiej Brytanii zawarli porozumienie znane jako Plaza Accord. Państwa uzgodniły działania mające doprowadzić do osłabienia bardzo silnego dolara wobec najważniejszych światowych walut. Porozumienie wywarło znaczący wpływ na światową gospodarkę drugiej połowy lat 80.

1987 – W Londynie urodził się Tom Felton, brytyjski aktor najbardziej znany z roli Draco Malfoya w serii filmów o Harrym Potterze.

1994 – Amerykańska telewizja NBC wyemitowała pierwszy odcinek serialu „Przyjaciele”. Bohaterami zostali Rachel, Monica, Phoebe, Joey, Chandler i Ross, grani przez Jennifer Aniston, Courteney Cox, Lisę Kudrow, Matta LeBlanca, Matthew Perry’ego i Davida Schwimmera. Serial doczekał się dziesięciu sezonów i 236 odcinków, stając się jednym z największych fenomenów w historii telewizji.

2004 – Amerykańska stacja ABC wyemitowała pierwszy odcinek serialu „Zagubieni” („Lost”). Produkcja o pasażerach samolotu rozbitego na tajemniczej wyspie szybko stała się światowym fenomenem i jednym z seriali, które przyspieszyły rozwój internetowych dyskusji, teorii fanowskich i nowego sposobu śledzenia telewizyjnych historii.

::news{"type":"see-also","item":"65408"}

::event{"type":"vertical","item":"5768"}

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}