Kalendarium ciekawostek z foto-zagadką: 24 września

24 września ma wyjątkowo bogaty inowrocławski rozdział. Tego dnia rozpoczęła się budowa państwowej kopalni soli, otwarto miejskie lotnisko, a podczas okupacji Niemcy zamordowali trzech młodych konspiratorów z Inowrocławia. Poza lokalną historią znajdziemy tu Chocim, Norwida, Powstanie Warszawskie, Camp Nou, narodziny „Solidarności” i muzyczną rewolucję Nirvany.

📸 Rozpoznajesz to miejsce? Każde wydanie naszego kalendarium ilustrujemy starym zdjęciem Inowrocławia. Spróbujcie odgadnąć, co przedstawia fotografia, gdzie została wykonana i z jakiego okresu może pochodzić. Piszcie w komentarzach, dzielcie się wspomnieniami i uzupełniajcie historię tego miejsca. Może ktoś z Was wie o nim coś, czego nie znajdziemy w żadnej kronice?

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}

Co wydarzyło się 24 września?

1331 – Pod Koninem doszło do starcia wojsk polskich z armią zakonu krzyżackiego podczas kolejnej fazy wojny polsko-krzyżackiej. Bitwa nie przyniosła rozstrzygnięcia, a kilka dni później, 27 września, doszło do znacznie bardziej znanej bitwy pod Płowcami, w której wojska króla Władysława Łokietka starły się z Krzyżakami wracającymi z wyprawy łupieżczej.

1464 – Podczas wojny trzynastoletniej wojska gdańskie zdobyły po kilkumiesięcznym oblężeniu Puck, znajdujący się wcześniej pod kontrolą zakonu krzyżackiego. Sukces był kolejnym etapem stopniowego wypierania Krzyżaków z Pomorza i osłabiania ich pozycji przed zakończeniem wojny w 1466 roku.

1621 – W obozie pod Chocimiem zmarł hetman wielki litewski Jan Karol Chodkiewicz, jeden z najwybitniejszych dowódców wojskowych Rzeczypospolitej. Wcześniej wsławił się m.in. spektakularnym zwycięstwem nad Szwedami pod Kircholmem w 1605 roku. Pod Chocimiem dowodził obroną armii Rzeczypospolitej przed ogromnymi siłami osmańskimi sułtana Osmana II. Mimo choroby i pogarszającego się stanu zdrowia kierował walkami aż do ostatnich dni życia. Oblężenie zakończyło się później porozumieniem, które zahamowało turecką ofensywę.

1676 – Pod Wojniłowem wojska króla Jana III Sobieskiego pokonały oddziały tatarskie podczas wojny polsko-tureckiej. Kampania zakończyła się wkrótce rozejmem w Żurawnie, który poprawiał niekorzystne dla Rzeczypospolitej warunki wcześniejszego traktatu w Buczaczu.

1793 – W nocy z 23 na 24 września obradujący w Grodnie Sejm został zmuszony do zaakceptowania traktatu rozbiorowego z Prusami. Posłowie milczeli, a marszałek Stanisław Bieliński uznał brak sprzeciwu za zgodę. Prusy otrzymały m.in. Gdańsk, Toruń oraz województwa poznańskie, gnieźnieńskie, kaliskie, sieradzkie, płockie, brzeskokujawskie i inowrocławskie. Dla Kujaw oznaczało to utratę kolejnych ziem Rzeczypospolitej w wyniku II rozbioru Polski.

1821 – W Laskowie-Głuchach na Mazowszu urodził się Cyprian Kamil Norwid, poeta, dramatopisarz, prozaik, rysownik i rzeźbiarz. Dziś zaliczany jest do najwybitniejszych twórców polskiego romantyzmu, choć za życia jego twórczość pozostawała w dużej mierze niezrozumiana i niedoceniana. Jest autorem m.in. „Bema pamięci żałobnego rapsodu”, „Fortepianu Szopena”, „Mojej piosnki II” i „Promethidiona”. Ostatnie lata życia spędził w biedzie w Paryżu.

1884 – W Inowrocławiu rozpoczęto budowę państwowej kopalni soli „Kronprinz”. Był to kolejny ważny etap rozwoju przemysłu solnego, który w drugiej połowie XIX wieku całkowicie zmienił gospodarcze znaczenie miasta. Eksploatacja ogromnych złóż soli wpłynęła nie tylko na rozwój przemysłu, ale także na powstanie uzdrowiska i późniejszy rozwój Solanek. Górnicza historia Inowrocławia trwała przez kolejne dziesięciolecia i pozostawiła trwały ślad w dziejach miasta.

1896 – W Saint Paul w stanie Minnesota urodził się Francis Scott Fitzgerald, jeden z najważniejszych amerykańskich pisarzy XX wieku i przedstawiciel tzw. straconego pokolenia. Największą sławę przyniosła mu powieść „Wielki Gatsby”, będąca opowieścią o bogactwie, ambicji i rozczarowaniu amerykańskim snem. Napisał również „Po tej stronie raju” oraz „Czuła jest noc”.

1906 – Prezydent Stanów Zjednoczonych Theodore Roosevelt ustanowił Devils Tower w stanie Wyoming pierwszym narodowym pomnikiem Stanów Zjednoczonych. Charakterystyczna skalna wieża wznosząca się ponad otaczający krajobraz jest miejscem o szczególnym znaczeniu również dla rdzennych ludów Ameryki Północnej.

1914 – W Warszawie urodził się Andrzej Panufnik, kompozytor i dyrygent należący do najważniejszych polskich twórców muzyki współczesnej XX wieku. Podczas okupacji komponował i występował razem z Witoldem Lutosławskim. W 1954 roku opuścił PRL i zamieszkał w Wielkiej Brytanii, gdzie stworzył znaczną część swojego późniejszego dorobku.

1929 – Amerykański pilot James Harold Doolittle dokonał przełomowego lotu, startując, lecąc i lądując bez obserwowania otoczenia, wyłącznie na podstawie wskazań przyrządów pokładowych i nawigacji radiowej. Pilot znajdował się pod specjalną osłoną uniemożliwiającą widzenie świata poza kabiną. Udowodnił tym samym, że samolot może być bezpiecznie prowadzony w chmurach i przy bardzo ograniczonej widoczności, co miało ogromne znaczenie dla rozwoju współczesnego lotnictwa.

1933 – Uroczyście otwarto i poświęcono lotnisko w Inowrocławiu, któremu nadano imię Pierwszego Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego. W przedsięwzięcie zaangażowały się Liga Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej, władze miejskie, wojsko, powiat oraz mieszkańcy Kujaw. Otwarcia dokonał prezydent Inowrocławia Apolinary Jankowski. Podkreślano wówczas również, że było to pierwsze lotnisko w Polsce powstałe w miejscowości uzdrowiskowej. Obiekt miał znaczenie zarówno komunikacyjne, jak i dla obronności zachodnich terenów państwa.

::news{"type":"see-also","item":"31346"}

1936 – W Greenville w stanie Missisipi urodził się Jim Henson, amerykański lalkarz, reżyser i producent, który stworzył Muppety. Był twórcą takich postaci jak Kermit, Miss Piggy, Gonzo czy Fozzie i miał ogromny wpływ na rozwój telewizyjnej rozrywki dla dzieci i dorosłych. Jego bohaterowie pojawili się m.in. w „The Muppet Show” i „Ulicy Sezamkowej”.

1939 – Niemiecka artyleria prowadziła bardzo silny ostrzał oblężonej Warszawy. Zniszczenia objęły budynki mieszkalne, urzędy i zabytki, a wskutek uszkodzeń infrastruktury przestały działać elektrownia i filtry. Mieszkańcy coraz dotkliwiej odczuwali brak wody, energii i żywności, jednak stolica nadal się broniła.

1941 – W Londynie przedstawiciele państw walczących z III Rzeszą zadeklarowali poparcie dla zasad Karty Atlantyckiej, wcześniej ogłoszonej przez Winstona Churchilla i Franklina Delano Roosevelta. Dokument mówił m.in. o prawie narodów do samostanowienia i wyboru własnej formy rządów, stając się jednym z politycznych fundamentów późniejszej koalicji Narodów Zjednoczonych.

1943 – Oddział Armii Krajowej przeprowadził udaną akcję na więzienie w Biłgoraju, uwalniając dziesiątki osób przetrzymywanych przez Niemców. Operacja została przygotowana przy współdziałaniu polskiego podziemia, a uwolnieni więźniowie uniknęli wywózek i egzekucji.

1944 – Niemcy złamali ostatnią zorganizowaną obronę Czerniakowa w Powstaniu Warszawskim. Przez wiele dni powstańcy oraz żołnierze 1. Armii Wojska Polskiego bronili niewielkiego przyczółka przy Wiśle w nadziei na skuteczną pomoc ze wschodniego brzegu. Po zajęciu terenu Niemcy zamordowali około 200 rannych powstańców i żołnierzy. Upadek Czerniakowa oznaczał ostateczne załamanie próby utworzenia trwałego połączenia pomiędzy walczącą Warszawą a jednostkami znajdującymi się po drugiej stronie Wisły.

1944 – W niemieckim obozie karno-śledczym w Żabikowie pod Poznaniem zamordowano trzech członków inowrocławskich Szarych Szeregów: komendanta miejscowego roju Władysława Marciniaka oraz drużynowych Czesława Głodka i Maksymiliana Łożyńskiego. Byli częścią rozbudowanej konspiracji harcerskiej działającej podczas okupacji w Inowrocławiu. Gestapo rozbiło organizację wiosną i latem 1944 roku, a wielu młodych harcerzy trafiło do więzień i obozów koncentracyjnych. Władysław Marciniak, Czesław Głodek i Maksymilian Łożyński zostali skazani na śmierć i straceni 24 września.

1948 – W Japonii powstała Honda Motor Company, założona przez Soichiro Hondę i Takeo Fujisawę. Początkowo przedsiębiorstwo koncentrowało się na niewielkich motocyklach, ale z czasem rozrosło się do jednego z największych światowych producentów motocykli, samochodów i silników.

1957 – W Barcelonie oficjalnie otwarto Camp Nou, nowy stadion FC Barcelona. W inauguracyjnym meczu gospodarze zagrali z reprezentacją Warszawy i wygrali 4:2. Obiekt przez dziesięciolecia stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych stadionów świata i symbolem katalońskiego klubu.

1958 – I sekretarz KC PZPR Władysław Gomułka ogłosił program „Tysiąc szkół na Tysiąclecie Państwa Polskiego”. Wielka akcja budowlana miała odpowiedzieć na gwałtowny wzrost liczby dzieci w powojennej Polsce i jednocześnie stać się elementem obchodów tysiąclecia państwa. W kolejnych latach powstało znacznie ponad tysiąc charakterystycznych budynków szkolnych, nazywanych potocznie „tysiąclatkami”.

1959 – W Poznaniu zmarł ks. Franciszek Marlewski, duchowny, wikariusz generalny archidiecezji poznańskiej, autor prac o tematyce teologicznej i społecznej. W latach 20. był związany z Inowrocławiem, gdzie uczył religii i języków obcych w miejscowych gimnazjach. Był także założycielem i moderatorem Sodalicji Mariańskiej w Gimnazjum im. Marii Konopnickiej.

1971 – Odbyła się premiera filmu „Życie rodzinne” w reżyserii Krzysztofa Zanussiego. W głównych rolach wystąpili m.in. Daniel Olbrychski, Maja Komorowska, Jan Kreczmar i Jan Nowicki. Film przedstawiał trudną konfrontację młodego człowieka z własną rodziną i należał do najważniejszych psychologicznych dzieł polskiego kina początku lat 70.

1980 – Delegacja powstającego NSZZ „Solidarność” złożyła w Sądzie Wojewódzkim w Warszawie wniosek o rejestrację ogólnopolskiego związku wraz ze statutem. Był to kolejny krok po decyzji z 17 września o stworzeniu jednej ogólnokrajowej organizacji. Komunistyczne władze próbowały później wymusić zmiany w statucie, a spór zakończył się 10 listopada, kiedy Sąd Najwyższy zarejestrował „Solidarność” bez najważniejszych ingerencji dokonanych wcześniej przez sąd wojewódzki.

1980 – W Warszawie odbyło się także pierwsze od 1967 roku posiedzenie Komisji Wspólnej przedstawicieli Rządu PRL i Episkopatu Polski. Wznowienie formalnego dialogu było jednym ze skutków przemian politycznych rozpoczętych przez falę strajków i Porozumienia Sierpniowe.

1991 – Ukazał się album „Nevermind” zespołu Nirvana, jedna z najważniejszych płyt w historii rocka. Album wyprodukowany przez Butcha Viga zawierał m.in. „Smells Like Teen Spirit”, „Come as You Are”, „Lithium” i „In Bloom”. Niespodziewany sukces płyty wyniósł Kurta Cobaina, Krista Novoselica i Dave’a Grohla do światowej sławy, a grunge z lokalnej sceny Seattle stał się jednym z dominujących zjawisk muzycznych początku lat 90.

1993 – W Kambodży weszła w życie nowa konstytucja, przywracająca monarchię konstytucyjną po dekadach wojen, dyktatury Czerwonych Khmerów i konfliktów wewnętrznych. Na tron powrócił król Norodom Sihanouk.

2007 – W amerykańskiej telewizji wyemitowano pierwszy odcinek serialu „Teoria wielkiego podrywu”. Produkcja opowiadająca o grupie naukowców i ich przyjaciołach była emitowana przez 12 sezonów i stała się jednym z najpopularniejszych sitcomów XXI wieku. Szczególną popularność zdobyła postać Sheldona Coopera grana przez Jima Parsonsa.

2013 – W Skolimowie zmarła Teresa Szmigielówna, aktorka teatralna i filmowa. Wystąpiła m.in. w „Celulozie”, „Pętli”, „Eroice”, „Pociągu” oraz filmie „Wszyscy święci”, tworząc przez dziesięciolecia liczne role charakterystyczne.

2014 – Indyjska sonda Mars Orbiter Mission – Mangalyaan weszła na orbitę Marsa. Indie zostały pierwszym państwem azjatyckim, które dotarło na orbitę Czerwonej Planety, oraz pierwszym krajem, któremu udało się to już przy pierwszej próbie. Indyjska agencja ISRO stała się czwartą agencją kosmiczną, która umieściła sondę na orbicie Marsa. Misja była szczególnie imponująca ze względu na stosunkowo niski koszt i znacznie dłuższą od planowanej działalność sondy.

2016 – W Krościenku nad Dunajcem zmarł Adam Skarbiński, konstruktor szybowcowy i uczestnik Powstania Warszawskiego. Jako młody żołnierz walczył w pułku „Baszta”, a po wojnie należał do czołowych polskich konstruktorów lotniczych.

::news{"type":"see-also","item":"65414"}

::event{"type":"vertical","item":"5835"}

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}