Kalendarium ciekawostek z foto-zagadką: 26 września

26 września ma wyjątkowo mocny inowrocławski akcent. Tego dnia urodziła się Irena Dubiska, zmarł jej pierwszy nauczyciel Oskar Wojciech Anderlik, a wcześniej wieloletni burmistrz miasta Gustaw Wilhelm Treinies. Poza Kujawami data prowadzi od wielkich wojen Rzeczypospolitej i akcji Józefa Piłsudskiego po „West Side Story”, „Abbey Road” i legendy światowego sportu.

📸 Rozpoznajesz to miejsce? Każde wydanie naszego kalendarium ilustrujemy starym zdjęciem Inowrocławia. Spróbujcie odgadnąć, co przedstawia fotografia, gdzie została wykonana i z jakiego okresu może pochodzić. Piszcie w komentarzach, dzielcie się wspomnieniami i uzupełniajcie historię tego miejsca. Może ktoś z Was wie o nim coś, czego nie znajdziemy w żadnej kronice?

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}

Co wydarzyło się 26 września?

1580 – Angielski żeglarz Francis Drake powrócił do Plymouth na pokładzie „Golden Hind”, kończąc trwającą prawie trzy lata wyprawę dookoła świata. Była to druga udana podróż dookoła globu po ekspedycji rozpoczętej przez Ferdynanda Magellana i zakończonej przez Juana Sebastiána Elcano, a Francis Drake został pierwszym dowódcą, który osobiście poprowadził taką wyprawę od początku do końca. Ekspedycja miała charakter zarówno odkrywczy, jak i korsarski – Anglicy atakowali po drodze hiszpańskie statki i posiadłości.

1629 – W Altmarku, czyli dzisiejszym Starym Targu, podpisano rozejm kończący kolejny etap wojny polsko-szwedzkiej. Rzeczpospolita zgodziła się pozostawić w rękach Szwecji znaczną część Inflant oraz część zdobytych przez nią portów pruskich. Szwedzi uzyskali również dochody z ceł pobieranych od handlu morskiego. Układ był niekorzystny dla Rzeczypospolitej i wzmacniał pozycję Szwecji nad Bałtykiem.

1815 – W Paryżu cesarz Rosji Aleksander I, cesarz Austrii Franciszek I i król Prus Fryderyk Wilhelm III podpisali akt Świętego Przymierza. Porozumienie miało pomagać w utrzymaniu porządku politycznego ustanowionego po wojnach napoleońskich i przeciwdziałać rewolucjom oraz ruchom narodowym w Europie.

1836 – We Wrześni urodził się Edward Likowski, duchowny, historyk Kościoła i działacz społeczny. W 1914 roku został arcybiskupem gnieźnieńskim i poznańskim oraz prymasem Polski, jednak urząd sprawował zaledwie kilka miesięcy – zmarł w lutym 1915 roku.

1878 – Przy ulicy Tłomackie w Warszawie uroczyście otwarto Wielką Synagogę, jeden z najbardziej reprezentacyjnych obiektów żydowskiej Warszawy. Budynek zaprojektował Leandro Marconi, a świątynia stała się symbolem zasymilowanej części stołecznej społeczności żydowskiej. 16 maja 1943 roku, po stłumieniu powstania w getcie warszawskim, Niemcy wysadzili synagogę na rozkaz Jürgena Stroopa.

1888 – W Saint Louis urodził się Thomas Stearns Eliot, poeta, dramaturg i eseista, jeden z najważniejszych twórców literatury XX wieku. Napisał m.in. „Ziemię jałową”, „Pieśń miłosną J. Alfreda Prufrocka” i „Cztery kwartety”. W 1948 roku otrzymał Literacką Nagrodę Nobla.

1897 – W Concesio we Włoszech urodził się Giovanni Battista Montini, późniejszy papież Paweł VI. W 1923 roku przez kilka miesięcy pracował w nuncjaturze apostolskiej w Warszawie. Papieżem został w 1963 roku, doprowadził do zakończenia Soboru Watykańskiego II i kierował Kościołem do 1978 roku.

1898 – W Nowym Jorku urodził się George Gershwin, kompozytor, który połączył muzykę klasyczną z jazzem i amerykańską muzyką popularną. Stworzył m.in. „Błękitną rapsodię”, „Amerykanina w Paryżu” oraz operę „Porgy and Bess”. Zmarł bardzo młodo, mając zaledwie 38 lat.

1899 – W Inowrocławiu urodziła się Irena Dubiska, jedna z najwybitniejszych polskich skrzypaczek XX wieku. Naukę gry rozpoczęła jako pięcioletnie dziecko, a już w 1912 roku ukończyła berlińskie Konserwatorium Sterna ze złotym medalem. Kształciła się później u Bronisława Hubermana, koncertowała w wielu krajach Europy i współpracowała z Karolem Szymanowskim. Przez dziesięciolecia była również cenioną pedagog, wychowując kolejne pokolenia polskich skrzypków. Jej imię nosi dziś sala koncertowa w Inowrocławiu.

1908 – Na stacji kolejowej w Bezdanach pod Wilnem Organizacja Bojowa PPS przeprowadziła jedną z najsłynniejszych akcji ekspropriacyjnych polskiego podziemia. Operacją dowodził Józef Piłsudski, a bojowcy napadli na rosyjski wagon pocztowy przewożący pieniądze do Petersburga. Zdobyto ponad 200 tys. rubli, które przeznaczono na działalność niepodległościową. Akcję nazwano później „skokiem czterech premierów”, ponieważ uczestniczyli w niej przyszli szefowie polskich rządów: Józef Piłsudski, Walery Sławek, Aleksander Prystor i Tomasz Arciszewski.

1915 – Zmarł Gustaw Wilhelm Treinies, urodzony w 1865 roku wieloletni burmistrz Inowrocławia. Urząd objął w 1900 roku i kierował miastem przez 15 lat, w okresie intensywnego rozwoju infrastruktury i uzdrowiska. Za jego czasów Inowrocław znajdował się pod zaborem pruskim i funkcjonował pod narzuconą niemiecką nazwą Hohensalza.

1918 – Na froncie zachodnim rozpoczęła się ofensywa Meuse-Argonne, jedna z największych operacji armii amerykańskiej w historii I wojny światowej. W walkach przeciwko Niemcom uczestniczyły setki tysięcy żołnierzy, a operacja trwała aż do zawieszenia broni 11 listopada. Była częścią alianckiej ofensywy, która doprowadziła do załamania niemieckiego frontu.

1920 – Zakończyła się zwycięska bitwa nad Niemnem, ostatnia wielka operacja wojny polsko-bolszewickiej. Wojska polskie dowodzone przez Józefa Piłsudskiego, z armiami Edwarda Rydza-Śmigłego i Leonarda Skierskiego, rozbiły siły sowieckiego Frontu Zachodniego Michaiła Tuchaczewskiego. Armia Czerwona rozpoczęła generalny odwrót, a zwycięstwo odebrało bolszewikom realną możliwość ponownego uderzenia na zachód i przyspieszyło rozmowy pokojowe.

1923 – W Nowym Sączu urodził się Stanisław Zaczyk, aktor teatralny, filmowy i telewizyjny. Występował m.in. w serialach „Stawka większa niż życie”, „Polskie drogi” i „Dom”, a przez wiele lat związany był z najważniejszymi scenami teatralnymi Krakowa i Warszawy.

1936 – Zmarł Oskar Wojciech Anderlik, muzyk i pedagog urodzony w 1870 roku. Prowadził w Inowrocławiu własne konserwatorium i należał do ważnych postaci miejscowego życia muzycznego. Był pierwszym nauczycielem Ireny Dubiskiej, która – niezwykłym zbiegiem dat – urodziła się również 26 września, 37 lat wcześniej.

1939 – W Warszawie trwał generalny szturm niemiecki na stolicę. Polscy obrońcy odpierali ataki, jednak po wcześniejszych potężnych bombardowaniach miasto znajdowało się w katastrofalnej sytuacji – brakowało wody, energii elektrycznej, lekarstw i żywności. Wobec zniszczenia infrastruktury niezbędnej do dalszej obrony podjęto decyzję o rozpoczęciu rozmów w sprawie rozejmu i kapitulacji.

1939 – Naczelny Wódz marszałek Edward Śmigły-Rydz, przebywający już poza krajem, skierował ostatni rozkaz do dowódcy Armii „Warszawa” gen. Juliusza Rómmla. Dziękował żołnierzom za bohaterską walkę i nakazywał bronić stolicy tak długo, jak pozwolą zapasy amunicji oraz żywności. Wiadomość przekazywana drogą radiową przez Paryż nie dotarła do adresata.

1939 – Kapitulacja oddziałów Frontu Północnego zakończyła drugą bitwę pod Tomaszowem Lubelskim. Wojska dowodzone przez gen. Emila Krukowicza-Przedrzymirskiego i gen. Stefana Dąba-Biernackiego próbowały przedrzeć się na południe, ale zostały otoczone i po wyczerpaniu możliwości dalszej walki złożyły broń. Było to jedno z ostatnich dużych starć kampanii wrześniowej.

1939 – Armia Czerwona zajęła Zamość, kontynuując marsz na zachód po agresji Związku Sowieckiego na Polskę z 17 września.

1944 – Podczas Powstania Warszawskiego rozpoczęła się ewakuacja części oddziałów Mokotowa kanałami do Śródmieścia. Rozkaz wydał ppłk Józef Rokicki „Karol”, nie wiedząc, że gen. Antoni Chruściel „Monter” nakazał dalszą obronę dzielnicy. Przeprawa kanałami odbywała się w dramatycznych warunkach – Niemcy wrzucali do włazów granaty, chemikalia i worki z piaskiem oraz podnosili poziom wody. Tego dnia przy ul. Chocimskiej Niemcy rozstrzelali 98 powstańców wychodzących z kanału.

1946 – Komunistyczna Rada Ministrów pozbawiła obywatelstwa polskiego ponad 70 oficerów Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, którzy przystąpili do Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia. Wśród nich znalazł się m.in. gen. Władysław Anders. Decyzje te były elementem represyjnej polityki nowych władz wobec części emigracyjnych elit wojskowych.

1948 – W Cambridge w Wielkiej Brytanii urodziła się Olivia Newton-John, australijska wokalistka i aktorka. Ogromną popularność przyniosła jej rola Sandy w musicalu filmowym „Grease” u boku Johna Travolty. Do jej największych przebojów należą również „Physical” i „I Honestly Love You”.

1957 – W Winter Garden Theatre na Broadwayu odbyła się premiera musicalu „West Side Story”. Muzykę skomponował Leonard Bernstein, teksty piosenek napisał Stephen Sondheim, libretto Arthur Laurents, a koncepcję i choreografię stworzył Jerome Robbins. Historia inspirowana „Romeem i Julią” Williama Shakespeare’a przeniosła konflikt zwaśnionych rodzin na ulice Nowego Jorku i stała się jednym z najważniejszych musicali XX wieku.

1958 – W Krakowie zmarł Kazimierz Nitsch, wybitny językoznawca, dialektolog i slawista. Był profesorem Uniwersytetu Jagiellońskiego, współtwórcą nowoczesnych badań nad polskimi gwarami oraz ostatnim prezesem Polskiej Akademii Umiejętności przed jej faktyczną likwidacją przez władze PRL.

1960 – W Stanach Zjednoczonych odbyła się pierwsza z debat telewizyjnych pomiędzy kandydatami na prezydenta Johnem F. Kennedym i Richardem Nixonem. Była to pierwsza w historii amerykańskich wyborów prezydenckich debata transmitowana na tak wielką skalę przez telewizję i stała się symbolem rosnącego znaczenia wizerunku polityków w mediach.

1969 – W Wielkiej Brytanii ukazał się album „Abbey Road” zespołu The Beatles. Była to ostatnia płyta nagrana wspólnie przez Johna Lennona, Paula McCartneya, George’a Harrisona i Ringo Starra, choć później wydano jeszcze wcześniej nagrane „Let It Be”. Na albumie znalazły się m.in. „Come Together”, „Something”, „Here Comes the Sun”, „Because” oraz słynna suita zajmująca znaczną część drugiej strony płyty. Okładka przedstawiająca muzyków przechodzących przez pasy przed studiem Abbey Road stała się jedną z najbardziej rozpoznawalnych fotografii w historii muzyki.

1978 – W Warszawie zmarł Jan Parandowski, pisarz, eseista, tłumacz i wybitny znawca kultury antycznej. Największą popularność przyniosła mu „Mitologia”, która przez pokolenia pozostawała jedną z podstawowych polskich książek przybliżających świat greckich i rzymskich bogów oraz bohaterów.

1981 – W gdańskiej hali Olivia rozpoczęła się druga tura I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”. Obrady trwały do 7 października. Delegaci wybrali krajowe władze związku, przyjęli program „Samorządna Rzeczpospolita”, a przewodniczącym „Solidarności” został Lech Wałęsa.

1981 – W Saginaw w stanie Michigan urodziła się Serena Williams, jedna z najwybitniejszych tenisistek w historii. Zdobyła 23 tytuły wielkoszlemowe w grze pojedynczej, cztery złote medale olimpijskie i przez wiele lat zajmowała pierwsze miejsce w światowym rankingu. W deblu stworzyła niezwykle utytułowany duet ze swoją siostrą Venus Williams.

1983 – Jacht Australia II pokonał amerykański „Liberty” i zdobył Puchar Ameryki, najstarsze międzynarodowe trofeum sportowe. Był to historyczny przełom – po raz pierwszy od rozpoczęcia rywalizacji w 1851 roku trofeum przestało należeć do zespołu reprezentującego Stany Zjednoczone.

2008 – W Westport w stanie Connecticut zmarł Paul Newman, jeden z największych aktorów amerykańskiego kina. Zagrał m.in. w „Kotce na gorącym blaszanym dachu”, „Żądle”, „Butchu Cassidym i Sundance Kidzie”, „Kolorze pieniędzy” i „Drodze do zatracenia”. Był także kierowcą wyścigowym i filantropem, a dochody z założonej przez siebie marki produktów spożywczych przeznaczał na działalność charytatywną.

::news{"type":"see-also","item":"65420"}

::event{"type":"vertical","item":"5744"}

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}