Kalendarium ciekawostek z foto-zagadką: 27 września

27 września prowadzi od średniowiecznych bitew na Kujawach i wielkiego triumfu husarii po narodziny Polskiego Państwa Podziemnego, przełomowe odkrycia naukowe i historię współczesnej kultury. Lokalnie tego dnia wróciły do Polski kujawskie miejscowości, rozpoczął się trudny okres dla klasztoru reformatów w Pakości, a w Inowrocławiu urodził się Michał Misiorny.

📸 Rozpoznajesz to miejsce? Każde wydanie naszego kalendarium ilustrujemy starym zdjęciem Inowrocławia. Spróbujcie odgadnąć, co przedstawia fotografia, gdzie została wykonana i z jakiego okresu może pochodzić. Piszcie w komentarzach, dzielcie się wspomnieniami i uzupełniajcie historię tego miejsca. Może ktoś z Was wie o nim coś, czego nie znajdziemy w żadnej kronice?

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}

Co wydarzyło się 27 września?

1331 – Pod Płowcami na Kujawach wojska króla Władysława Łokietka starły się z armią zakonu krzyżackiego. Pierwsza faza walk przyniosła Polakom znaczący sukces i wzięcie wielu jeńców, jednak późniejsze starcie nie doprowadziło do całkowitego rozbicia sił zakonnych. Dlatego współcześni historycy różnie oceniają militarny wynik bitwy, ale jej znaczenie polityczne i propagandowe było ogromne. Pokazała, że odrodzone Królestwo Polskie jest zdolne skutecznie przeciwstawić się potężnemu zakonowi. Bitwa pod Płowcami stała się jednym z symboli panowania Władysława Łokietka.

1422 – Nad jeziorem Melno Polska i Wielkie Księstwo Litewskie zawarły pokój z zakonem krzyżackim, kończący wojnę golubską. Dla Kujaw porozumienie miało bardzo konkretne znaczenie – do Polski wróciły Nieszawa, Orłowo, Murzynno i Nowa Wieś, a zakon utracił część terenów wykorzystywanych wcześniej jako punkty wypadowe przeciw Kujawom inowrocławskim. Litwa uzyskała trwałe potwierdzenie swoich praw do Żmudzi. Wyznaczona wówczas część granicy prusko-litewskiej przetrwała przez niemal pięć stuleci.

1533 – W siedmiogrodzkim zamku Somlyó urodził się Stefan Batory, późniejszy książę Siedmiogrodu i król Polski. Na polski tron został wybrany w 1575 roku, a jego panowanie zapisało się przede wszystkim reformami wojskowymi oraz zwycięskimi kampaniami przeciwko państwu moskiewskiemu. Stefan Batory utworzył m.in. piechotę wybraniecką i rozbudował system sądownictwa.

1540 – Papież Paweł III zatwierdził bullą Regimini militantis Ecclesiae Towarzystwo Jezusowe, czyli zakon jezuitów. Jego współtwórcą i pierwszym przełożonym był Ignacy Loyola. Jezuici odegrali ogromną rolę w kontrreformacji, edukacji i rozwoju szkolnictwa. W Rzeczypospolitej prowadzili liczne kolegia, które należały do najważniejszych placówek oświatowych swojej epoki.

1605 – Pod Kircholmem w Inflantach wojska Rzeczypospolitej dowodzone przez hetmana Jana Karola Chodkiewicza odniosły jedno z największych zwycięstw w historii polsko-litewskiego oręża. Około 3,5 tys. żołnierzy stanęło naprzeciw liczącej około 11 tys. ludzi armii szwedzkiego króla Karola IX. O wyniku starcia zdecydowała znakomicie przeprowadzona szarża husarii. Szwedzi ponieśli ogromne straty, a zwycięstwo rozsławiło husarię w całej Europie.

1816 – Pruskie władze wydały rozporządzenie zakazujące reformatom w Pakości przyjmowania nowych zakonników. Nie oznaczało ono natychmiastowego zamknięcia klasztoru ani prowadzonej przez zakonników szkoły, ale rozpoczęło proces stopniowego wygaszania konwentu. Reformacka szkoła działała jeszcze do 1822 roku, a sam klasztor został ostatecznie zlikwidowany w 1837 roku. Zabudowania oraz kaplice słynnej Kalwarii Pakoskiej przejęła później miejscowa wspólnota katolicka.

1822 – Francuski uczony Jean-François Champollion przedstawił wyniki prac, które pozwoliły odczytać egipskie hieroglify. Kluczowe znaczenie miała analiza Kamienia z Rosetty, zawierającego ten sam tekst zapisany hieroglifami, pismem demotycznym i po grecku. Odkrycie otworzyło naukowcom dostęp do ogromnej liczby egipskich inskrypcji i dało początek nowoczesnej egiptologii.

1905 – Do redakcji niemieckiego czasopisma „Annalen der Physik” wpłynęła praca Alberta Einsteina zatytułowana „Czy bezwładność ciała zależy od zawartej w nim energii?”. Fizyk wykazał w niej związek pomiędzy masą a energią, który przeszedł do historii w postaci słynnej zależności E=mc². Artykuł był jednym z kilku przełomowych tekstów opublikowanych przez Alberta Einsteina w jego niezwykłym „roku cudów” 1905.

1933 – W Inowrocławiu urodził się Michał Misiorny, późniejszy dziennikarz, pisarz, tłumacz oraz jeden z cenionych polskich krytyków teatralnych. Studiował filologię niemiecką na Uniwersytecie Poznańskim, przez wiele lat zajmował się publicystyką kulturalną i literaturą, a także tłumaczył z języka niemieckiego. Publikował również pod pseudonimami Michał Struczyński i „MIM”.

1939 – Po blisko czterech tygodniach bohaterskiej obrony zakończyły się regularne walki w Warszawie. Gen. Walerian Czuma wydał rozkaz zaprzestania działań, a gen. Tadeusz Kutrzeba rozpoczął rozmowy z dowódcą niemieckiej 8. Armii gen. Johannesem Blaskowitzem w sprawie warunków kapitulacji. Formalny akt kapitulacji Warszawy podpisano następnego dnia. Miasto było wówczas zrujnowane bombardowaniami i ostrzałem, a mieszkańcy cierpieli z powodu braku wody, energii, żywności i lekarstw.

1939 – Jeszcze przed formalną kapitulacją stolicy w Warszawie powstała Służba Zwycięstwu Polski, pierwsza ogólnokrajowa organizacja konspiracyjna tworzona do dalszej walki z okupantami. Na jej czele stanął gen. Michał Karaszewicz-Tokarzewski. SZP została później przekształcona w Związek Walki Zbrojnej, a następnie Armię Krajową. Wydarzenie z 27 września uznawane jest za początek Polskiego Państwa Podziemnego, dlatego właśnie tego dnia obchodzony jest jego państwowy dzień pamięci.

1939 – Konspiracyjną działalność rozpoczęło również podziemne harcerstwo, które przyjęło później kryptonim Szare Szeregi. Organizacja podporządkowana Armii Krajowej prowadziła tajne nauczanie, mały sabotaż, wywiad, łączność oraz działania bojowe. W jej szeregach znalazło się kilkanaście tysięcy młodych ludzi, a najbardziej znanymi akcjami harcerskiego podziemia były m.in. operacja pod Arsenałem oraz udział batalionów „Zośka” i „Parasol” w Powstaniu Warszawskim.

1940 – W Berlinie Niemcy, Włochy i Japonia podpisały pakt trzech, formalizujący sojusz państw Osi. Dokument podpisali przedstawiciele Adolfa Hitlera, Benito Mussoliniego i cesarskiej Japonii. Porozumienie przewidywało wzajemną pomoc w razie zaatakowania któregoś z sygnatariuszy przez państwo nieuczestniczące jeszcze w wojnie i było w znacznym stopniu wymierzone w Stany Zjednoczone.

1944 – Po dwóch miesiącach Powstania Warszawskiego skapitulował Mokotów. Około 2 tys. powstańców trafiło do niewoli. Niemcy, mimo deklaracji przestrzegania konwencji genewskiej, zamordowali przy ul. Dworkowej około 120–140 powstańców, którzy po dramatycznej wędrówce kanałami wyszli ponownie na terenie dzielnicy. Upadek Mokotowa oznaczał likwidację jednego z ostatnich dużych ośrodków powstańczego oporu w Warszawie.

1962 – Ukazała się książka „Silent Spring” („Milcząca wiosna”) Rachel Carson. Autorka opisała zagrożenia wynikające z masowego i niekontrolowanego stosowania pestycydów, szczególnie DDT, pokazując ich wpływ na ptaki, zwierzęta i całe ekosystemy. Książka wywołała ogromną debatę społeczną i jest uznawana za jedno z dzieł, które zapoczątkowały współczesny ruch ochrony środowiska.

1971 – W Szczecinie urodziła się Agata Kulesza, aktorka teatralna i filmowa. Stworzyła wybitne kreacje m.in. w „Róży”, „Idzie”, „Drogówce”, „Zimnej wojnie”, „25 latach niewinności” i „Zielonej granicy”. Za role w „Róży” i „Idzie” otrzymała Polskie Nagrody Filmowe Orły.

1972 – W Los Angeles urodziła się Gwyneth Paltrow, amerykańska aktorka znana m.in. z filmów „Siedem”, „Utalentowany pan Ripley” oraz serii Marvela o Iron Manie. Za rolę w filmie „Zakochany Szekspir” otrzymała Oscara dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej.

1976 – W Rzymie urodził się Francesco Totti, jeden z największych symboli włoskiego futbolu. Całą seniorską karierę klubową spędził w AS Roma, dla której rozegrał ponad 600 meczów ligowych i zdobył 250 bramek w Serie A. W 2001 roku został z klubem mistrzem Włoch, a w 2006 roku z reprezentacją Italii zdobył mistrzostwo świata.

1983 – Programista Richard Stallman opublikował pierwsze ogłoszenie projektu GNU, zapowiadając stworzenie kompletnego systemu operacyjnego zgodnego z Uniksem, który użytkownicy będą mogli swobodnie wykorzystywać i rozwijać. Projekt stał się jednym z fundamentów ruchu wolnego oprogramowania. Narzędzia GNU wraz z jądrem Linux stworzyły później podstawę wielu współczesnych systemów operacyjnych.

1984 – W Belleville w kanadyjskim Ontario urodziła się Avril Lavigne, wokalistka i autorka piosenek, która na początku XXI wieku stała się jedną z najbardziej rozpoznawalnych artystek nurtu pop-punk. Jej debiutancki album „Let Go” przyniósł przeboje „Complicated”, „Sk8er Boi” i „I’m with You”.

2008 – Chiński astronauta Zhai Zhigang opuścił statek Shenzhou 7 i przeprowadził pierwszy w historii chiński spacer kosmiczny. Spędził poza statkiem około 20 minut. Chiny stały się tym samym trzecim państwem po Związku Sowieckim i Stanach Zjednoczonych, którego obywatel wykonał spacer w przestrzeni kosmicznej.

::news{"type":"see-also","item":"65423"}

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}

::event{"type":"vertical","item":"5837"}