Kalendarium ciekawostek z foto-zagadką: 1 października

1 października przyniósł wydarzenia ważne dla polskiej kultury, nauki, wojska i polityki. Tego dnia Polacy dotarli do Jamestown, zwodowano ORP „Błyskawica”, a w Norymberdze ogłoszono wyroki w procesie najważniejszych przywódców III Rzeszy.

W lokalnym kalendarium również nie brakuje ciekawych dat. W Inowrocławiu Stefan Knast otworzył księgarnię, a pochodząca z miasta Maria Ciesielska rozpoczęła studia aktorskie; 1 października urodził się też związany z regionem Edmund Boniewicz.

📸 FOTO-ZAGADKA. Jakie miejsce lub obiekt w Inowrocławiu pokazuje nasze archiwalne zdjęcie i z jakiego okresu może ono pochodzić? Przyjrzyjcie się uważnie szczegółom i spróbujcie rozpoznać fragment miasta. Na odpowiedzi czekamy w komentarzach.

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}

Co wydarzyło się 1 października?

1326 – Doradca króla Władysława Łokietka, Jan Grot, został mianowany biskupem krakowskim. Należał do ważnych postaci polskiego Kościoła pierwszej połowy XIV wieku.

1608 – Na pokładzie statku „Mary and Margaret” do kolonii Jamestown w Wirginii przybyło pięciu pierwszych polskich imigrantów do Ameryki Północnej. Byli to rzemieślnicy, których umiejętności miały pomóc w rozwoju młodej angielskiej osady.

1798 – W Warszawie założono tajne Towarzystwo Republikanów Polskich. Jego członkowie za swojego przywódcę uznawali Tadeusza Kościuszkę i opowiadali się za odbudową niepodległego państwa polskiego.

1808 – W Warszawie została założona Szkoła Prawa Księstwa Warszawskiego. W 1816 roku placówkę włączono do powstającego Uniwersytetu Warszawskiego.

1810 – Rodzina Fryderyka Chopina przeprowadziła się z Żelazowej Woli do Warszawy. Przyszły kompozytor miał wówczas zaledwie kilka miesięcy.

1817 – Na Uniwersytecie Wileńskim powstało tajne Towarzystwo Filomatów. Wśród jego założycieli znaleźli się m.in. Józef Jeżowski, Tomasz Zan, Adam Mickiewicz i Jan Czeczot.

1859 – W Warszawie ukazał się pierwszy numer „Tygodnika Ilustrowanego”. Pismo przez dziesięciolecia należało do najważniejszych polskich czasopism poświęconych kulturze, literaturze i historii.

1869 – Urodziła się Stefania Sempołowska, działaczka społeczna i oświatowa, pedagog, publicystka oraz pisarka. Angażowała się m.in. w tajne nauczanie i walkę o dostęp do edukacji.

1901 – Urodziła się Stanisława Przybyszewska, pisarka i malarka, autorka dramatów historycznych poświęconych rewolucji francuskiej. Jej najbardziej znanym dziełem pozostaje „Sprawa Dantona”.

::video{"type":"onnetwork","item":"8404","variant":"0"}

1904 – Stefan Knast otworzył w Inowrocławiu przy ulicy Fryderykowskiej, obecnie Królowej Jadwigi, księgarnię. Placówka stała się jedną z polskich instytucji kulturalnych działających w mieście w okresie zaboru pruskiego.

1919 – W Murzynnie w obecnym powiecie inowrocławskim urodził się Edmund Boniewicz, późniejszy ksiądz pallotyn, rekolekcjonista i promotor kultu Miłosierdzia Bożego. Przez wiele lat był również spowiednikiem i kierownikiem duchowym kardynała Stefana Wyszyńskiego.

1928 – W Warszawie zmarł Stanisław Noakowski, architekt, malarz, historyk sztuki i profesor Politechniki Warszawskiej. Zasłynął przede wszystkim jako wybitny rysownik architektury.

1936 – W stoczni J. Samuel White & Co. w Cowes w Anglii zwodowano niszczyciel ORP „Błyskawica”. Matką chrzestną okrętu została Cecylia Raczyńska, żona ambasadora RP w Londynie Edwarda Raczyńskiego.

1938 – W następstwie układu monachijskiego wojska niemieckie rozpoczęły zajmowanie należącego do Czechosłowacji Kraju Sudeckiego. Był to jeden z kluczowych etapów rozbijania państwa czechosłowackiego przez III Rzeszę.

1938 – Rząd Czechosłowacji przyjął polskie ultimatum dotyczące odstąpienia części Śląska Cieszyńskiego, nazywanej Zaolziem. Dzień później na ten teren zaczęły wkraczać polskie oddziały.

1938 – Urodził się Andrzej Paczkowski, historyk specjalizujący się w najnowszych dziejach Polski. Był m.in. członkiem Kolegium i przewodniczącym Rady IPN, a wcześniej wieloletnim prezesem Polskiego Związku Alpinizmu.

1939 – Kmdr Marian Majewski i kpt. Antoni Kasztelan podpisali akt kapitulacji Rejonu Umocnionego Hel. Obrona Helu należała do najdłuższych epizodów polskiego oporu podczas kampanii wrześniowej.

1939 – Zgrupowanie Korpusu Ochrony Pogranicza dowodzone przez gen. Wilhelma Orlika-Rückemanna zostało rozbite przez oddziały Armii Czerwonej w bitwie pod Wytycznem. Starcie było jednym z największych bojów polskich oddziałów z wojskami sowieckimi po agresji ZSRR na Polskę.

1941 – W Wilnie Niemcy rozpoczęli akcję eksterminacyjną ludności żydowskiej, która trwała do grudnia 1942 roku. W tym okresie zamordowano około 33,5 tys. Żydów.

1942 – Niemieckie władze okupacyjne otworzyły w gmachu warszawskiej Zachęty Dom Niemieckiej Kultury. Instytucja miała służyć niemieckiej propagandzie i polityce kulturalnej prowadzonej na okupowanych ziemiach polskich.

1943 – Oddział dywersji bojowej Armii Krajowej „Agat” przeprowadził w Warszawie udany zamach na Ernsta Weffelsa, funkcjonariusza znanego z brutalnego traktowania więźniarek Pawiaka.

1945 – Urodził się Wiesław Wójcik, aktor znany m.in. z filmów „Człowiek z marmuru”, „Party przy świecach” i „Kornblumenblau” oraz serialu „Z biegiem lat, z biegiem dni…”.

1946 – Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze ogłosił wyroki w procesie najważniejszych przywódców III Rzeszy. Oskarżonym zarzucano m.in. zbrodnie przeciwko pokojowi, zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości.

1946 – W Warszawie urodziła się Anna Bojarska, pisarka, eseistka i autorka utworów poświęconych m.in. historii najnowszej.

1947 – Wprowadzono dekret Rady Ministrów o planowej gospodarce narodowej. Był to jeden z elementów podporządkowywania polskiej gospodarki systemowi centralnego planowania.

1951 – Inowrocławianka Maria Ciesielska rozpoczęła studia w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej im. Ludwika Solskiego w Krakowie. W kolejnych latach została cenioną aktorką teatralną, filmową i telewizyjną.

1951 – Izba Reprezentantów Kongresu Stanów Zjednoczonych powołała specjalną komisję do zbadania okoliczności zbrodni katyńskiej. Jej prace odegrały ważną rolę w nagłaśnianiu odpowiedzialności Związku Sowieckiego za mord na polskich jeńcach.

1951 – W Wojskowej Akademii Technicznej w Warszawie odbyła się inauguracja pierwszego roku akademickiego. Uczelnia stała się jednym z najważniejszych ośrodków kształcenia wojskowych kadr technicznych w Polsce.

1978 – W Londynie zmarł Adam Ciołkosz, publicysta i jeden z najważniejszych działaczy Polskiej Partii Socjalistycznej. Po II wojnie światowej pozostawał aktywnym przedstawicielem polskiej emigracji politycznej.

1989 – W Warszawie zmarł Witold Rowicki, wybitny dyrygent i pedagog, przez wiele lat związany z Filharmonią Narodową. Należał do najważniejszych polskich dyrygentów XX wieku.

2003 – W Warszawie zmarł Zbigniew Lengren, rysownik, satyryk i karykaturzysta. Przez ponad pół wieku publikował w „Przekroju” przygody stworzonego przez siebie Profesora Filutka.

2006 – Rozpoczęły działalność Służba Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służba Wywiadu Wojskowego. Nowe instytucje przejęły część zadań zlikwidowanych Wojskowych Służb Informacyjnych.

2010 – W Poznaniu zmarł prof. Gerard Labuda, jeden z najwybitniejszych polskich mediewistów. Był rektorem Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza oraz członkiem Polskiej Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Nauk.

2013 – W Jerozolimie zmarł Israel Gutman, członek Żydowskiej Organizacji Bojowej i uczestnik powstania w getcie warszawskim. Po wojnie został wybitnym historykiem Holokaustu i był świadkiem w procesie Adolfa Eichmanna.

2015 – Zmarł Stanisław Kociołek, były wicepremier i członek Biura Politycznego KC PZPR, należący do najwyższych władz państwowych podczas krwawo stłumionych protestów robotniczych na Wybrzeżu w grudniu 1970 roku. Po 1989 roku był sądzony w procesie dotyczącym tych wydarzeń i został uniewinniony.

2016 – W miejsce Akademii Obrony Narodowej utworzono Akademię Sztuki Wojennej. Uczelnia kontynuuje kształcenie oraz badania dotyczące bezpieczeństwa, obronności i sztuki wojennej.

2019 – W Krakowie zmarł Karol Tendera, były więzień niemieckiego obozu koncentracyjnego KL Auschwitz-Birkenau. Przez lata walczył przeciwko używaniu fałszywego określenia „polskie obozy koncentracyjne”.

::news{"type":"see-also","item":"65729"}

::event{"type":"vertical","item":"5860"}

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}