Kalendarium ciekawostek z foto-zagadką: 3 października

3 października to dzień ważnych rocznic w historii, kulturze i nauce. Urodzili się m.in. św. Kazimierz i Karol Szymanowski, premierę miał „Popiół i diament”, a Wisława Szymborska została laureatką literackiej Nagrody Nobla.

W lokalnym kalendarium warto przypomnieć Gerharda Pająkowskiego, żołnierza związanego z odzyskaniem przez Polskę Gniewkowa, oraz wydarzenie z 1922 roku, kiedy utworzono parafię św. Józefa w Inowrocławiu. Obie historie są ważnymi fragmentami dziejów Inowrocławia i regionu.

📸 FOTO-ZAGADKA. Jakie miejsce lub obiekt w Inowrocławiu pokazuje nasze archiwalne zdjęcie i z jakiego okresu może ono pochodzić? Przyjrzyjcie się uważnie szczegółom i spróbujcie rozpoznać fragment miasta. Na odpowiedzi czekamy w komentarzach.

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}

Co wydarzyło się 3 października?

1458 – W Krakowie urodził się Kazimierz Jagiellończyk, syn króla Kazimierza IV Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki. Królewicz już za życia był znany z głębokiej religijności, działalności dobroczynnej i surowego trybu życia. Zmarł bardzo młodo, w wieku 25 lat. Z czasem stał się jednym z najważniejszych polskich świętych, a jego kult szczególnie mocno rozwinął się na Litwie i w Polsce. Jest patronem Litwy oraz jednym z historycznych patronów Rzeczypospolitej.

1882 – W Tymoszówce na terenie dzisiejszej Ukrainy urodził się Karol Szymanowski, kompozytor, pianista i krytyk muzyczny, jeden z najwybitniejszych twórców w historii polskiej muzyki. W swojej twórczości przechodził od inspiracji późnym romantyzmem do nowoczesnego języka muzycznego, czerpiąc m.in. z impresjonizmu, muzyki Orientu i folkloru podhalańskiego. Do jego najbardziej znanych dzieł należą opera „Król Roger”, balet „Harnasie”, „Stabat Mater” oraz koncerty skrzypcowe. Obok Fryderyka Chopina jest zaliczany do najważniejszych polskich kompozytorów, których twórczość zdobyła międzynarodowe uznanie.

1894 – W Brzoziu urodził się Gerhard Pająkowski, uczestnik powstania wielkopolskiego i żołnierz Wojska Polskiego. Po zakończeniu I wojny światowej wstąpił do polskich formacji wojskowych, a w styczniu 1920 roku wraz z oddziałem wyruszył z Inowrocławia w kierunku Torunia podczas przejmowania Pomorza przez odrodzone państwo polskie. 17 stycznia 1920 roku zginął w Lipiu niedaleko Gniewkowa, stając się jedną z symbolicznych postaci powrotu tych ziem do Polski. Jego pamięć jest do dziś pielęgnowana w Gniewkowie.

1896 – Urodził się Stanisław Tatar, generał Wojska Polskiego, przed wojną oficer Sztabu Głównego, a podczas okupacji jeden z najważniejszych oficerów Komendy Głównej ZWZ-AK. Kierował Oddziałem III Operacyjnym, a następnie został zastępcą Komendanta Głównego Armii Krajowej. Po wojnie wrócił do Polski, gdzie w 1950 roku został aresztowany. Rok później należał do głównych oskarżonych w tzw. procesie generałów – jednym z najbardziej znanych procesów pokazowych okresu stalinowskiego. Skazano go na dożywotnie więzienie; wyszedł na wolność w 1956 roku, a następnie został zrehabilitowany.

1905 – Urodził się Władysław Czapliński, historyk specjalizujący się przede wszystkim w dziejach Rzeczypospolitej XVII wieku. Przez wiele lat był profesorem Uniwersytetu Wrocławskiego i wychowawcą kolejnych pokoleń historyków. Zajmował się m.in. dziejami parlamentaryzmu, dyplomacji oraz stosunków polsko-skandynawskich.

::video{"type":"onnetwork","item":"8404","variant":"0"}

1910 – We Lwowie powołano tajną organizację wojskową Armia Polska, która powstała z inicjatywy środowiska Organizacji Młodzieży Niepodległościowej „Zarzewie”. Jej celem było przygotowanie kadr wojskowych na wypadek przyszłej walki o odzyskanie niepodległości. Organizacja prowadziła tajne szkolenie wojskowe i należała do nurtu polskiego ruchu niepodległościowego rozwijającego się przed wybuchem I wojny światowej.

1921 – W Warszawie zmarł gen. Józef Leśniewski, oficer Wojska Polskiego i jeden z pierwszych ministrów spraw wojskowych odrodzonej Rzeczypospolitej. Wcześniej dowodził 3. Dywizją Strzelców I Korpusu Polskiego w Rosji. W latach 1919–1920 jako minister uczestniczył w organizowaniu struktur polskiej armii w niezwykle trudnym okresie walk o granice niepodległego państwa.

1922 – Prymas Polski kard. Edmund Dalbor wydał akt erygujący parafię pw. św. Józefa Oblubieńca Najświętszej Maryi Panny w Inowrocławiu. Jej teren wydzielono z istniejących już parafii św. Mikołaja i Zwiastowania Najświętszej Maryi Pannie. Początkowo parafia liczyła około 5 tysięcy wiernych. Miejsce pod przyszły kościół zostało poświęcone w 1936 roku przez ks. Stanisława Kubskiego, późniejszego błogosławionego męczennika II wojny światowej.

1923 – We Lwowie urodził się Stanisław Skrowaczewski, dyrygent i kompozytor, którego kariera nabrała międzynarodowego rozmachu po wyjeździe ze Stanów Zjednoczonych. Przez wiele lat kierował Minnesota Orchestra i współpracował z najważniejszymi orkiestrami świata. Szczególne uznanie zdobyły jego interpretacje muzyki Antona Brucknera, ale regularnie promował także twórczość polskich kompozytorów.

1924 – W Kórniku zmarł Władysław Zamoyski, działacz społeczny i właściciel rozległych dóbr w Wielkopolsce oraz Zakopanem. Odegrał ogromną rolę w ochronie tatrzańskiej przyrody – wykupił dobra zakopiańskie i prowadził odbudowę wyniszczonych lasów. Zaangażował się też w wieloletni spór o przynależność Morskiego Oka, zakończony w 1902 roku korzystnym dla strony polskiej wyrokiem sądu arbitrażowego. Swój ogromny majątek, obejmujący m.in. dobra kórnickie i zakopiańskie, przeznaczył na cele społeczne i narodowe.

1957 – W Warszawie rozpoczęły się kilkudniowe manifestacje przeciwko decyzji władz o zamknięciu tygodnika „Po prostu”. Pismo było jednym z najważniejszych symboli przemian związanych z polskim Październikiem 1956 roku, dlatego decyzję o jego likwidacji odebrano jako sygnał wycofywania się władz z wcześniejszej liberalizacji. 3 października protestujący zgromadzili się m.in. na placu Narutowicza, a demonstracje przerodziły się w starcia z milicją. Protesty trwały przez kolejne dni, a wielu uczestników zatrzymano.

1958 – Odbyła się premiera filmu „Popiół i diament” w reżyserii Andrzeja Wajdy, zrealizowanego na podstawie powieści Jerzego Andrzejewskiego. Główną rolę Maćka Chełmickiego zagrał Zbigniew Cybulski, którego kreacja stała się jedną z ikon polskiego kina. Akcja filmu rozgrywa się w ostatnich godzinach II wojny światowej i pokazuje dramatyczne wybory młodego żołnierza podziemia. Produkcja stała się jednym z najważniejszych dzieł polskiej szkoły filmowej, a rok później zdobyła nagrodę FIPRESCI na festiwalu w Wenecji.

1980 – W wielu zakładach pracy w Polsce odbył się godzinny strajk ostrzegawczy zorganizowany przez „Solidarność”. Protest rozpoczął się o godz. 12.00 i był odpowiedzią m.in. na problemy z realizacją postanowień zawartych w porozumieniach sierpniowych, kwestię dostępu związku do mediów oraz trudności związane z jego działalnością i rejestracją. W wielu miastach zatrzymały się zakłady pracy, przed bramami pojawiły się biało-czerwone flagi i transparenty. Była to pierwsza tak szeroko zakrojona ogólnopolska akcja protestacyjna młodego związku.

1980 – W Warszawie zmarł Jerzy Żurawlew, pianista i pedagog, który przeszedł do historii jako inicjator Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina. Pomysł stworzenia konkursu poświęconego wyłącznie muzyce Chopina narodził się w latach 20. XX wieku, a pierwszą edycję zorganizowano w 1927 roku. Żurawlew zmarł w czasie trwania jubileuszowego X Konkursu Chopinowskiego, który rozpoczął się dwa dni wcześniej.

1981 – W Warszawie zmarł prof. Tadeusz Kotarbiński, jeden z najważniejszych polskich filozofów XX wieku, logik i etyk. Był twórcą rozwiniętej koncepcji prakseologii, czyli nauki o sprawnym i skutecznym działaniu, oraz etyki „opiekuna spolegliwego”. Po II wojnie światowej współtworzył Uniwersytet Łódzki i został jego pierwszym rektorem. W latach 1957–1962 pełnił funkcję prezesa Polskiej Akademii Nauk.

1982 – Telewizja Polska wyemitowała pierwszy odcinek serialu „Jan Serce” w reżyserii Radosława Piwowarskiego. Tytułowego bohatera zagrał Kazimierz Kaczor. Serial opowiadał historię wrażliwego, samotnego warszawskiego hydraulika poszukującego miłości i szybko zdobył dużą popularność wśród widzów.

1996 – Wisława Szymborska została ogłoszona laureatką Literackiej Nagrody Nobla. Akademia Szwedzka doceniła jej poezję, w której zwięzłość i pozorna prostota łączyły się z filozoficzną refleksją, ironią i niezwykłą precyzją języka. Wiadomość o przyznaniu nagrody 3 października 1996 roku stała się jednym z najważniejszych wydarzeń w powojennej historii polskiej literatury. Poetka odebrała medal i dyplom podczas uroczystości w Sztokholmie 10 grudnia.

2000 – W Łodzi zmarł Wojciech Jerzy Has, jeden z najbardziej oryginalnych polskich reżyserów filmowych. Był twórcą takich obrazów jak „Pętla”, „Jak być kochaną”, „Lalka”, „Rękopis znaleziony w Saragossie” czy „Sanatorium pod Klepsydrą”. Jego kino wyróżniało się rozbudowaną scenografią, oniryczną atmosferą i swobodnym operowaniem czasem oraz pamięcią. Filmy Hasa zdobyły międzynarodową renomę i wywarły wpływ także na twórców światowego kina.

2007 – W Bagdadzie doszło do zamachu na konwój, którym podróżował ambasador RP w Iraku Edward Pietrzyk. W dzielnicy Karrada eksplodowały trzy ładunki wybuchowe. Śmierć poniósł funkcjonariusz Biura Ochrony Rządu Bartosz Orzechowski, który mimo odniesionych ran umożliwił ewakuację ambasadora z uszkodzonego pojazdu. Pietrzyk oraz inni funkcjonariusze BOR zostali ranni. Orzechowski został pośmiertnie awansowany i odznaczony Orderem Krzyża Wojskowego.

2015 – W Gdyni zmarł Franciszek Walicki, dziennikarz muzyczny, publicysta, autor tekstów piosenek i jedna z najważniejszych postaci w historii polskiej muzyki rozrywkowej. Był popularyzatorem jazzu i rock and rolla, wspierał rozwój pierwszych polskich zespołów rockowych i współpracował m.in. z Czerwono-Czarnymi, Niebiesko-Czarnymi oraz Breakout. Bywa nazywany jednym z ojców polskiego rocka.

2022 – W Piasecznie zmarł Jerzy Urban, dziennikarz i publicysta, w latach 1981–1989 rzecznik prasowy rządu PRL. Wcześniej pracował m.in. w „Po prostu” i „Polityce”. Jako rzecznik rządu był jedną z najbardziej rozpoznawalnych twarzy władz PRL w okresie stanu wojennego i ostatniej dekadzie systemu komunistycznego. Po 1989 roku założył tygodnik „Nie” i przez wiele lat był jego redaktorem naczelnym.

::news{"type":"see-also","item":"65735"}

::event{"type":"vertical","item":"5839"}

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}