Kalendarium ciekawostek z foto-zagadką: 7 października

7 października łączy wielkie wydarzenia polskiej historii z nauką, kulturą i lokalnymi dziejami Kujaw. Tego dnia poległ Stanisław Żółkiewski, Rada Regencyjna ogłosiła niepodległość Polski, powstało pierwsze na ziemiach polskich Muzeum Narodowe, a w KL Auschwitz-Birkenau wybuchł największy bunt więźniów w historii obozu. Kujawski ślad prowadzi m.in. do Łąkocina, Kruszwicy i Pakości.

📸 Rozpoznajesz to miejsce? Każde wydanie naszego kalendarium ilustrujemy starym zdjęciem Inowrocławia. Spróbujcie odgadnąć, co przedstawia fotografia, gdzie została wykonana i z jakiego okresu może pochodzić. Piszcie w komentarzach, dzielcie się wspomnieniami i uzupełniajcie historię tego miejsca. Może ktoś z Was wie o nim coś, czego nie znajdziemy w żadnej kronice?

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}

Co wydarzyło się 7 października?

1620 – W nocy z 6 na 7 października, podczas odwrotu polskiego wojska spod Cecory, poległ hetman wielki koronny Stanisław Żółkiewski. Po wcześniejszych walkach z armią osmańsko-tatarską Polacy próbowali w zwartym taborze dotrzeć do Dniestru, jednak niedaleko granicy szyk został rozerwany. 73-letni hetman odmówił ucieczki i zginął w walce. Jego odciętą głowę wysłano do Konstantynopola, a ciało zostało później wykupione przez rodzinę. Klęska wyprawy mołdawskiej doprowadziła rok później do kolejnej wielkiej konfrontacji Rzeczypospolitej z Imperium Osmańskim pod Chocimiem.

1672 – Rozpoczęła się dwudniowa bitwa pod Niemirowem, jeden z najważniejszych epizodów wyprawy hetmana Jana Sobieskiego przeciwko tatarskim czambułom pustoszącym ziemie Rzeczypospolitej. Polskie oddziały uderzyły na siły dowodzone przez Dżiambet-Gireja-Sołtana, rozbijając tatarski kosz i kolejne wracające z łupami grupy. Zwycięstwo pozwoliło uwolnić tysiące ludzi uprowadzonych w jasyr i było jednym z serii sukcesów Jana Sobieskiego podczas jesiennej kampanii 1672 roku.

1797 – Urodził się Bruno Kiciński, publicysta, poeta i wydawca, jeden z pionierów nowoczesnej polskiej prasy. Założył m.in. „Pamiętnik Lwowski” oraz „Kurier Warszawski”, który z czasem stał się jednym z najważniejszych dzienników polskich. Próby łączenia kilku tytułów prasowych pod wspólnym zarządem sprawiły, że Bruno Kiciński bywa określany jako twórca pierwszego polskiego koncernu prasowego.

1805 – W Paryżu urodził się Wincenty Norblin, przemysłowiec i filantrop, wnuk malarza Jana Piotra Norblina. Rozwinął w Warszawie przedsiębiorstwo produkujące wyroby metalowe i platerowane, które z czasem stało się jedną z najbardziej znanych fabryk stolicy. Tradycję firmy kontynuowały później zakłady Norblin, Bracia Buch i T. Werner.

1849 – W Baltimore zmarł Edgar Allan Poe, amerykański poeta, prozaik i autor opowiadań grozy. Twórca „Kruka”, „Zagłady domu Usherów”, „Czarnego kota” i „Zabójstwa przy Rue Morgue” miał ogromny wpływ na rozwój literatury grozy, opowieści detektywistycznej i fantastyki. Okoliczności jego śmierci w wieku zaledwie 40 lat pozostają do dziś przedmiotem sporów.

1879 – Rada Miejska Krakowa powołała do życia Muzeum Narodowe w Krakowie, pierwszą instytucję tej rangi na ziemiach polskich. Zaczątkiem zbiorów stał się podarowany przez Henryka Siemiradzkiego obraz „Pochodnie Nerona”. Pierwszą stałą siedzibą muzeum zostały Sukiennice, a kolekcja szybko powiększała się dzięki darom artystów, kolekcjonerów i mieszkańców.

1882 – Jan Matejko ofiarował narodowi polskiemu monumentalny obraz „Hołd pruski”, przedstawiający wydarzenia z 1525 roku, kiedy wielki mistrz zakonu krzyżackiego Albrecht Hohenzollern złożył hołd lenny królowi Zygmuntowi I Staremu. Artysta przeznaczył dzieło dla Zamku Królewskiego na Wawelu, jednak wobec trwającej restauracji zamku obraz został powierzony Muzeum Narodowemu w Krakowie.

1884 – W Brandenburgu urodził się Józef Unrug, późniejszy kontradmirał i jeden z najważniejszych dowódców polskiej Marynarki Wojennej. Choć pochodził z rodziny o niemieckich tradycjach wojskowych i wcześniej służył w cesarskiej marynarce, po odzyskaniu przez Polskę niepodległości związał swoją służbę z odrodzonym państwem. We wrześniu 1939 roku dowodził Obroną Wybrzeża i skapitulował na Helu dopiero 2 października. W niemieckiej niewoli konsekwentnie odmawiał posługiwania się językiem niemieckim, podkreślając, że zapomniał go 1 września 1939 roku.

1885 – W Kopenhadze urodził się Niels Bohr, jeden z najwybitniejszych fizyków XX wieku i współtwórca nowoczesnej teorii atomu. Zaproponował model atomu, w którym elektrony mogą znajdować się na określonych poziomach energetycznych, a jego prace odegrały fundamentalną rolę w rozwoju mechaniki kwantowej. W 1922 roku otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki.

1894 – W Łąkocinie w dzisiejszej gminie Inowrocław urodził się Józef Znaniecki, ziemianin i działacz organizacji rolniczych. Prowadził majątek w Jarontach, był prezesem Kółka Rolniczego w Szymborzu, wiceprezesem Wielkopolskiego Towarzystwa Kółek Rolniczych oraz członkiem Rady Nadzorczej Spółdzielni „Rolnik”. Po rozpoczęciu niemieckiej okupacji został aresztowany i 5 listopada 1939 roku rozstrzelany w lasach w okolicach Gniewkowa.

1897 – W Wilnie powstał Powszechny Żydowski Związek Robotniczy na Litwie, w Polsce i Rosji – Bund. Organizacja reprezentowała żydowskich robotników, łącząc postulaty socjalistyczne z obroną świeckiej kultury żydowskiej i języka jidysz. W II Rzeczypospolitej Bund stał się jednym z najważniejszych żydowskich ugrupowań politycznych.

1900 – Zmarł Władysław Małachowski, polski wynalazca, fotograf i konstruktor związany przez wiele lat z Paryżem. Zajmował się udoskonalaniem urządzeń fotograficznych i należał do pionierów techniki fotograficznej drugiej połowy XIX wieku.

1905 – W krakowskiej cukierni Jana Michalika rozpoczął działalność kabaret Zielony Balonik. Był pierwszym polskim kabaretem literackim i szybko stał się jednym z symboli artystycznego Krakowa epoki Młodej Polski. Z jego działalnością związani byli m.in. Tadeusz Boy-Żeleński, Jan August Kisielewski, Karol Frycz i Stanisław Sierakowski.

1910 – W Krakowie urodził się Juliusz Żuławski, poeta, prozaik, tłumacz i późniejszy wieloletni działacz polskiego PEN Clubu. Był synem pisarza Jerzego Żuławskiego, twórcy słynnej „Trylogii księżycowej”.

1912 – W Poznaniu przy dzisiejszym placu Wolności otwarto Dom Brandtów, jeden z pierwszych nowoczesnych domów towarowych w mieście. Obiekt należał do charakterystycznych przykładów rozwoju wielkomiejskiego handlu i architektury Poznania początku XX wieku.

1912 – W Warszawie przy ul. Krochmalnej 92 otwarto Dom Sierot prowadzony przez Towarzystwo „Pomoc dla Sierot”. Dyrektorem placówki został Janusz Korczak, a naczelną wychowawczynią Stefania Wilczyńska. Oboje stworzyli nowatorski system wychowawczy oparty na szacunku dla dziecka, jego prawach, samorządzie i odpowiedzialności. W 1942 roku wraz z podopiecznymi zostali deportowani z getta warszawskiego do Treblinki i zamordowani.

1914 – W Otaslavicach na Morawach urodził się Josef František, czeski pilot, który podczas II wojny światowej walczył w polskich siłach powietrznych. Jako pilot Dywizjonu 303 podczas Bitwy o Anglię stał się jednym z najskuteczniejszych alianckich myśliwców. Zginął w wypadku lotniczym 8 października 1940 roku.

1916 – Legiony Polskie po ponad roku walk na froncie wołyńskim zostały wycofane z rejonu Styru i Stochodu i skierowane do Baranowicz, a następnie rozmieszczone w kilku garnizonach na ziemiach Królestwa Polskiego. Był to okres coraz większych napięć między polskim ruchem niepodległościowym a władzami państw centralnych.

1918 – Rada Regencyjna ogłosiła odezwę „Do Narodu Polskiego”, w której proklamowała powstanie niepodległego państwa polskiego obejmującego wszystkie ziemie polskie z dostępem do morza. Akt z 7 października był jednym z najważniejszych etapów procesu odzyskiwania niepodległości, który trwał przez kolejne tygodnie i doprowadził do ostatecznego rozpadu okupacyjnego systemu stworzonego przez państwa centralne.

1920 – W Suwałkach Polska i Litwa podpisały umowę suwalską, regulującą m.in. przebieg linii demarkacyjnej między wojskami obu państw. Porozumienie miało wejść w życie 10 października, jednak już 9 października oddziały gen. Lucjana Żeligowskiego, formalnie występujące jako zbuntowane, zajęły Wilno.

1922 – W Wyszecinie na Pomorzu urodził się Ryszard Pietruski, aktor, reżyser i scenarzysta. Widzowie znają go m.in. z „Rejsu”, „Prawa i pięści”, „Czarnych chmur”, „Wakacji z duchami” i „Czterdziestolatka”. W latach 1978–1988 kierował Operetką Warszawską.

1932 – W Lądku urodził się Leonard Pyszkowski, późniejszy inowrocławski malarz i fotografik. Studiował na Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, a po studiach rozpoczął pracę jako nauczyciel wychowania plastycznego w Liceum Pedagogicznym w Inowrocławiu. Później poświęcił się całkowicie działalności artystycznej, prezentując swoje prace na licznych wystawach w Polsce i za granicą.

1942 – W nocy z 7 na 8 października oddziały dywersyjne Armii Krajowej przeprowadziły Akcję „Wieniec”, jedną z pierwszych dużych operacji kolejowych polskiego podziemia. W kilku miejscach wokół Warszawy wysadzono tory i przerwano linie kolejowe wykorzystywane przez Niemców do transportowania ludzi, broni i zaopatrzenia na front wschodni.

1943 – W sowieckim obozie w Kotłasie zmarł z głodu i wycieńczenia Eugeniusz Bodo, jedna z największych gwiazd polskiego kina okresu międzywojennego. Był aktorem, piosenkarzem, producentem i reżyserem, a publiczność znała go m.in. z „Piętra wyżej”, „Pawła i Gawła”, „Czy Lucyna to dziewczyna?” i „Pieśniarza Warszawy”. Wylansował piosenki „Umówiłem się z nią na dziewiątą”, „Już taki jestem zimny drań” i „Ach, śpij kochanie”. W 1941 roku został aresztowany przez NKWD pod zarzutem szpiegostwa i nigdy nie odzyskał wolności.

1944 – W KL Auschwitz II-Birkenau wybuchł największy bunt w historii obozu, zorganizowany przez żydowskich więźniów Sonderkommando, których Niemcy zmuszali do pracy przy komorach gazowych i krematoriach. Więźniowie zaatakowali esesmanów, podpalili i poważnie uszkodzili krematorium IV, a część próbowała wydostać się z obozu. Około 250 osób zginęło podczas walki i pościgu, a Niemcy zamordowali następnie około 200 kolejnych więźniów Sonderkommando. Materiały wybuchowe wykorzystane podczas buntu były potajemnie dostarczane przez więźniarki pracujące w fabryce Union.

1944 – Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego wydał dekret o utworzeniu Milicji Obywatelskiej, która przez następne dziesięciolecia pełniła w PRL funkcję podstawowej formacji porządkowej. Jej pierwszym komendantem głównym został Franciszek Jóźwiak.

1944 – Tego samego dnia PKWN powołał Państwowy Urząd Repatriacyjny, którego zadaniem było organizowanie przesiedleń ludności, przede wszystkim związanych ze zmianą powojennych granic Polski.

1944 – Pięcioosobowa grupa żołnierzy Armii Krajowej zaatakowała więzienie w Zamościu wykorzystywane przez komunistyczny aparat bezpieczeństwa. W wyniku akcji udało się uwolnić 34 więźniów.

1945 – W więzieniu w Bydgoszczy zmarł Henryk Makowski, przedsiębiorca i twórca Kujawskiej Wytwórni Win w Kruszwicy. Zakład założony przez niego w 1920 roku stał się jednym z najbardziej znanych producentów win owocowych w Polsce i zdobywał nagrody na wystawach krajowych i zagranicznych. Po wojnie Henryk Makowski został zatrzymany przez aparat bezpieczeństwa, gdy próbował wrócić do swojej firmy. Według regionalnych przekazów był podczas aresztowania pobity.

1951 – Pakość została włączona do powiatu inowrocławskiego. Miasto, silnie związane gospodarczo i komunikacyjnie z Inowrocławiem, znalazło się od tego momentu w strukturze administracyjnej powiatu, z którym pozostaje związane także współcześnie.

1955 – W Paryżu urodził się Yo-Yo Ma, amerykański wiolonczelista chińskiego pochodzenia, jeden z najbardziej znanych muzyków klasycznych przełomu XX i XXI wieku. Występował z najważniejszymi orkiestrami świata i wielokrotnie zdobywał nagrody Grammy, sięgając również po muzykę ludową i projekty łączące różne tradycje kulturowe.

1966 – W Warszawie rozpoczął się Kongres Kultury Polskiej, zorganizowany jako część oficjalnych obchodów Tysiąclecia Państwa Polskiego. W wydarzeniu uczestniczyli twórcy, naukowcy i przedstawiciele instytucji kulturalnych, a obrady odbywały się w realiach silnej kontroli życia kulturalnego przez władze PRL.

1968 – W Wellingborough w Anglii urodził się Thom Yorke, wokalista, gitarzysta i główny autor piosenek zespołu Radiohead. Grupa zyskała światową sławę dzięki płytom „The Bends”, „OK Computer”, „Kid A” i „In Rainbows”, należącym do najbardziej wpływowych albumów rockowych ostatnich dekad.

1969 – Odbyła się premiera filmu „Zbrodniarz, który ukradł zbrodnię” w reżyserii Janusza Majewskiego, według scenariusza napisanego wspólnie z Krzysztofem Kąkolewskim. W głównej roli wystąpił Zygmunt Hübner, a film należy do klasyki polskiego kina kryminalnego.

1974 – I sekretarz KC PZPR Edward Gierek rozpoczął oficjalną wizytę w Stanach Zjednoczonych. Podczas pobytu spotkał się w Białym Domu z prezydentem Geraldem Fordem. Wizyta była jednym z najbardziej widocznych przejawów prowadzonej w pierwszej połowie lat 70. polityki otwarcia PRL na Zachód.

1976 – Do Warszawy przyjechała ABBA. Była to jedyna wizyta słynnego szwedzkiego zespołu w Polsce. Agnetha Fältskog, Björn Ulvaeus, Benny Andersson i Anni-Frid Lyngstad nagrali w telewizyjnym Studiu 2 program z największymi przebojami, m.in. „Dancing Queen”, „Fernando” i „Money, Money, Money”. Dla widzów w PRL możliwość zobaczenia jednej z największych światowych gwiazd popu była prawdziwą sensacją.

1979 – W Warszawie zmarł Jerzy Petersburski, pianista i kompozytor, autor wielu przedwojennych przebojów. Stworzył m.in. „Tango Milonga” i słynną „Ostatnią niedzielę”, która stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych polskich tang okresu międzywojennego.

1981 – W gdańskiej hali Olivia zakończyła się druga tura I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”. Delegaci przyjęli program „Samorządna Rzeczpospolita”, wybrali władze związku oraz ponownie powierzyli funkcję przewodniczącego Lechowi Wałęsie. Zjazd był jednym z najważniejszych wydarzeń w historii pierwszej „Solidarności”.

1986 – Zmarł Jerzy Łojek, historyk specjalizujący się m.in. w epoce stanisławowskiej, Sejmie Czteroletnim i powstaniu listopadowym. W drugim obiegu publikował także opracowania dotyczące zbrodni katyńskiej i agresji Związku Sowieckiego na Polskę we wrześniu 1939 roku.

1991 – W wypadku samochodowym w pobliżu Radomska zginął Walerian Pańko, prezes Najwyższej Izby Kontroli, prawnik i były działacz opozycji demokratycznej. W okresie „Solidarności” był doradcą związku, a po wyborach 1989 roku został posłem.

1994 – W wypadku samochodowym koło Rabki zginęli posłowie Maria Trzcińska-Fajfrowska, Halina Licnerska, Wanda Sokołowska i Marian Korczak oraz kierowca samochodu. Parlamentarzyści jechali na posiedzenie wyjazdowe komisji sejmowej.

1996 – W Warszawie zmarł Wiesław Górnicki, dziennikarz, reportażysta i publicysta. W latach 80. był doradcą i współpracownikiem gen. Wojciecha Jaruzelskiego.

1999 – Sejm uchwalił ustawę o języku polskim, wskazując język polski jako podstawowy element narodowej tożsamości i dobro kultury narodowej. Ustawa określiła zasady jego ochrony oraz używania m.in. w działalności publicznej i obrocie prawnym na terytorium Polski.

2005 – Odbyła się premiera filmu „Komornik” w reżyserii Feliksa Falka. Główną rolę bezwzględnego komornika Lucjana Bohmego zagrał Andrzej Chyra. Film zdobył Złote Lwy na festiwalu w Gdyni i kilka Polskich Nagród Filmowych Orły.

2013 – W Warszawie zmarła Joanna Chmielewska, jedna z najpopularniejszych polskich pisarek powojennych. Łączyła kryminał, komedię i powieść obyczajową, tworząc charakterystyczny styl pełen absurdu i ironii. Do jej najbardziej znanych książek należą „Lesio”, „Wszystko czerwone”, „Całe zdanie nieboszczyka” i „Romans wszechczasów”.

2019 – Zmarł Janusz Kondratiuk, reżyser i scenarzysta. Szczególne miejsce w jego dorobku zajmują „Dziewczyny do wzięcia”, „Czy jest tu panna na wydaniu?”, „Klakier” i „Jak pies z kotem”. W swoich filmach często z humorem i bez upiększeń obserwował codzienne życie oraz relacje między ludźmi.

::news{"type":"see-also","item":"66027"}

::event{"type":"vertical","item":"5886"}

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}