Kalendarium ciekawostek z foto-zagadką: 8 października

8 października ma mocny inowrocławski akcent – od XVI-wiecznych krawców po wybitnego badacza historii farmacji i dramatyczny początek niemieckiej administracji okupacyjnej. Poza lokalną historią tego dnia płonęło Chicago, powstało pierwsze getto w okupowanej Europie, zatonął ORP „Orkan”, a sport doczekał się jednego z najbardziej niezwykłych meczów w swoich dziejach.

📸 Rozpoznajesz to miejsce? Każde wydanie naszego kalendarium ilustrujemy starym zdjęciem Inowrocławia. Spróbujcie odgadnąć, co przedstawia fotografia, gdzie została wykonana i z jakiego okresu może pochodzić. Piszcie w komentarzach, dzielcie się wspomnieniami i uzupełniajcie historię tego miejsca. Może ktoś z Was wie o nim coś, czego nie znajdziemy w żadnej kronice?

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}

Co wydarzyło się 8 października?

1414 – Pod Brodnicą Polska i Litwa zawarły z zakonem krzyżackim rozejm kończący tzw. wojnę głodową. Krzyżacy unikali otwartej bitwy, zamykając się w zamkach i ufortyfikowanych miastach, a wojska Władysława II Jagiełły pustoszyły zaplecze gospodarcze państwa zakonnego. Kampania nie przyniosła rozstrzygnięcia, dlatego konflikt skierowano na forum międzynarodowe, m.in. przed trwający sobór w Konstancji.

1582 – Król Stefan Batory zatwierdził statut krawców inowrocławskich. Dokument regulował funkcjonowanie miejscowego cechu, a więc m.in. zasady wykonywania zawodu, kształcenia czeladników i uczniów oraz organizację życia rzemieślniczego. Wpis pokazuje, jak silną pozycję miały w XVI-wiecznym Inowrocławiu organizacje skupiające miejskich rzemieślników.

1656 – Pod Prostkami wojska litewskie hetmana Wincentego Gosiewskiego, wspierane przez oddziały tatarskie, rozbiły siły brandenbursko-pruskie i szwedzkie. Do niewoli dostał się Bogusław Radziwiłł, magnat związany w czasie potopu z obozem szwedzkim. Bitwa była jednym z większych sukcesów wojsk Rzeczypospolitej w końcowej fazie zmagań ze szwedzkim najazdem.

1715 – Pod Radgoszczą oddziały szlacheckie występujące przeciwko stacjonującym w Rzeczypospolitej wojskom saskim rozbiły regiment kirasjerów. Starcie było jednym z pierwszych epizodów zbrojnych konfliktu, który doprowadził do utworzenia konfederacji tarnogrodzkiej wymierzonej przeciwko polityce króla Augusta II Mocnego i obecności saskiego wojska.

1766 – W Warszawie zmarł Franciszek Bieliński, marszałek wielki koronny i jedna z najważniejszych postaci związanych z modernizacją XVIII-wiecznej Warszawy. Kierował Komisją Brukową, która zajmowała się m.in. brukowaniem ulic, porządkowaniem przestrzeni miejskiej i poprawą infrastruktury. Od jego urzędu wywodzi się nazwa ulicy Marszałkowskiej.

1812 – Zmarł gen. Józef Łazowski, polski oficer służący w armii francuskiej. Brał udział m.in. w wyprawie Napoleona Bonapartego do Egiptu oraz kampaniach napoleońskich. Jego nazwisko znalazło się na paryskim Łuku Triumfalnym wśród nazwisk dowódców związanych z armią francuską.

1834 – Urodził się Bronisław Szwarce, inżynier i działacz niepodległościowy związany z przygotowaniami do powstania styczniowego. Należał do Komitetu Centralnego Narodowego, lecz został aresztowany jeszcze przed wybuchem walk. W carskich więzieniach i na zesłaniu spędził około 30 lat.

1858 – Urodził się Tadeusz Błotnicki, rzeźbiarz i pedagog, autor licznych pomników, nagrobków i popiersi. Jego prace można odnaleźć m.in. na krakowskich Plantach, Cmentarzu Rakowickim i w dekoracji Teatru im. Juliusza Słowackiego.

1869 – Zmarła Zofia Węgierska, pisarka, felietonistka i publicystka. Po wyjeździe do Paryża współpracowała z polską prasą, przesyłając korespondencje poświęcone francuskiemu życiu kulturalnemu i literackiemu.

1871 – W Chicago wybuchł Wielki Pożar, który przez ponad dwa dni pustoszył miasto. Ogień zniszczył około 17 tys. budynków, pozbawił dachu nad głową ponad 100 tys. mieszkańców i spowodował śmierć około 300 osób. Katastrofa stała się później impulsem do gruntownej przebudowy Chicago i rozwoju nowych technologii przeciwpożarowych oraz budowlanych.

1891 – We Lwowie urodził się Jan Fryling, pisarz, prawnik i dyplomata. Podczas II wojny światowej i po jej zakończeniu reprezentował polskie władze na uchodźstwie m.in. w Chinach i Indiach, a później współpracował z Radiem Wolna Europa oraz londyńskimi „Wiadomościami”.

1901 – Sopot otrzymał prawa miejskie. Miejscowość już wcześniej rozwijała się jako popularny kurort nad Bałtykiem, a status miasta przyspieszył rozbudowę infrastruktury i powstawanie reprezentacyjnej zabudowy uzdrowiskowej.

1909 – W Inowrocławiu urodził się Witold Włodzimierz Głowacki, farmaceuta i jeden z najwybitniejszych polskich badaczy historii farmacji. Ukończył miejscowe gimnazjum klasyczne, a następnie studiował farmację i historię w Poznaniu. W 1949 roku obronił pierwszą w Polsce pracę doktorską z historii farmacji. Napisał dziesięć książek, około 120 prac naukowych i setki innych publikacji poświęconych dziejom aptekarstwa i nauk farmaceutycznych.

1910 – We Lwowie zmarła Maria Konopnicka, poetka, nowelistka i publicystka, jedna z najważniejszych polskich pisarek przełomu XIX i XX wieku. Była autorką m.in. „Roty”, „Naszej szkapy”, „Mendla Gdańskiego” i „O krasnoludkach i sierotce Marysi”. Angażowała się również w walkę z germanizacją, pomoc więźniom politycznym i działania na rzecz praw kobiet.

1919 – W Montreux zmarł Leandro Marconi, architekt wywodzący się z rodziny o włoskich korzeniach, przez wiele lat działający w Warszawie. Zaprojektował m.in. monumentalną Wielką Synagogę na Tłomackiem, wysadzoną przez Niemców w 1943 roku.

1922 – Urodziła się Stefania Woytowicz, wybitna polska sopranistka. Specjalizowała się w muzyce oratoryjnej i współczesnej, wykonując dzieła m.in. Karola Szymanowskiego, Krzysztofa Pendereckiego, Witolda Lutosławskiego i Henryka Mikołaja Góreckiego.

1926 – W Poznaniu urodził się Krzysztof Skubiszewski, prawnik i specjalista prawa międzynarodowego, który po przemianach 1989 roku został ministrem spraw zagranicznych. Kierował polską dyplomacją w czterech kolejnych rządach do 1993 roku. W tym okresie Polska zawarła m.in. traktaty potwierdzające granicę z Niemcami i rozpoczęła zasadniczą przebudowę swojej polityki zagranicznej po zakończeniu zimnej wojny.

1929 – W Krakowie zmarł Jacek Malczewski, jeden z najwybitniejszych polskich malarzy i głównych przedstawicieli symbolizmu. W jego obrazach często powracały motywy patriotyczne, mitologiczne i autobiograficzne. Do najbardziej znanych dzieł należą „Melancholia”, „Błędne koło” i liczne autoportrety.

1939 – Adolf Hitler podpisał dekret o bezprawnym wcieleniu części okupowanych ziem polskich bezpośrednio do III Rzeszy. Aneksja objęła m.in. Wielkopolskę, Pomorze, część Śląska, Kujawy i inne zachodnie oraz północne obszary II Rzeczypospolitej. Na terenach tych rozpoczęto brutalną politykę germanizacji, wysiedleń i terroru wobec ludności polskiej.

1939 – W następstwie niemieckiej reorganizacji administracyjnej Inowrocław został stolicą rejencji inowrocławskiej, należącej do tworzonego Kraju Warty. Miasto miało więc pełnić ważną funkcję w okupacyjnym aparacie administracyjnym. Okres ten przyniósł mieszkańcom masowe represje, egzekucje, aresztowania, germanizację i wysiedlenia.

1939 – Niemcy utworzyli w Piotrkowie Trybunalskim pierwsze getto żydowskie na terenach okupowanej Polski i pierwsze tego rodzaju getto w okupowanej Europie. Powstało zaledwie kilka tygodni po rozpoczęciu wojny. Ludność żydowską zmuszono do przeniesienia się do wyznaczonej części miasta, która początkowo nie była jeszcze odgrodzona murem. W kolejnych latach getto stało się miejscem głodu, niewolniczej pracy i deportacji, przede wszystkim do niemieckiego obozu zagłady w Treblince.

1939 – Amerykański fotograf i korespondent wojenny Julien Bryan opublikował zdjęcia wykonane podczas oblężenia Warszawy. Fotografował zniszczone ulice, ofiary nalotów i codzienne życie mieszkańców stolicy. Jego fotografie stały się jednym z najważniejszych wizualnych świadectw niemieckiej agresji na Polskę.

1940 – W katastrofie lotniczej w angielskim Ewell zginął Josef František, czechosłowacki pilot walczący w polskim Dywizjonie 303. Podczas Bitwy o Anglię uzyskał 17 potwierdzonych zwycięstw powietrznych, stając się najskuteczniejszym niebrytyjskim alianckim pilotem tego starcia. Zginął dzień po swoich 26. urodzinach.

1943 – Na północnym Atlantyku został storpedowany i zatopiony ORP „Orkan”. Niemiecki U-Boot U-378 trafił niszczyciel torpedą akustyczną, po czym na pokładzie doszło do eksplozji paliwa i amunicji. Okręt zatonął w ciągu kilku minut. Zginęło 178 polskich marynarzy, w tym dowódca kmdr por. Stanisław Hryniewiecki, oraz członkowie brytyjskiej ekipy łącznikowej. Była to największa jednorazowa strata osobowa Polskiej Marynarki Wojennej podczas II wojny światowej.

1943 – Żołnierze Armii Krajowej przeprowadzili akcję w niemieckiej kawiarni „Za Kotarą” przy ul. Mazowieckiej w Warszawie, której właściciel współpracował z Gestapo. Podczas wymiany ognia zginęli funkcjonariusze i osoby związane z okupacyjnym aparatem bezpieczeństwa, ale także przypadkowi ludzie.

1943 – W Krakowie urodził się Bronisław Cieślak, dziennikarz i aktor, którego ogromną popularność przyniosła rola por. Sławomira Borewicza w serialu „07 zgłoś się”. Był również prezenterem telewizyjnym, a później posłem.

1945 – W Krakowie urodziła się Ewa Lipska, poetka i jedna z najważniejszych przedstawicielek polskiej poezji współczesnej. Choć debiutowała w okresie Nowej Fali, sama dystansowała się od przypisywania jej do konkretnego pokolenia literackiego.

1946 – Po procesie przed brytyjskim trybunałem wojskowym wykonano wyroki śmierci na członkach załogi niemieckiego obozu koncentracyjnego Neuengamme. Przez kompleks obozowy przeszło podczas wojny ponad 100 tys. więźniów różnych narodowości, wśród nich tysiące Polaków.

1948 – Płk Antoni Skulbaszewski, oficer sowiecki skierowany do Ludowego Wojska Polskiego, został naczelnym prokuratorem wojskowym. W okresie stalinowskim należał do wysokich funkcjonariuszy aparatu represji wojskowej i uczestniczył w śledztwach przeciwko oficerom oskarżanym w sfingowanych sprawach politycznych.

1949 – W Nowym Jorku urodziła się Sigourney Weaver, aktorka, której światową sławę przyniosła postać Ellen Ripley w cyklu „Obcy”. Zagrała również m.in. w „Pogromcach duchów”, „Gorylach we mgle” i serii „Avatar”.

1956 – Miotacz New York Yankees Don Larsen rozegrał przeciwko Brooklyn Dodgers jedyny w historii World Series perfect game – mecz, w którym żaden zawodnik rywali nie dostał się na bazę. Yankees wygrali 2:0, a spotkanie przeszło do historii amerykańskiego baseballu. Po ostatnim aucie łapacz Yogi Berra wskoczył w ramiona Larsena, tworząc jedno z najbardziej znanych sportowych zdjęć XX wieku.

1970 – Urodził się Matt Damon, amerykański aktor, scenarzysta i producent. Razem z Benem Affleckiem napisał scenariusz do filmu „Buntownik z wyboru”, za który obaj otrzymali Oscara. Matt Damon zagrał później m.in. w „Szeregowcu Ryanie”, „Utalentowanym panu Ripleyu”, serii o Jasonie Bournie, „Infiltracji”, „Marsjaninie” i „Oppenheimerze”.

1974 – W Warszawie zmarł Marian Falski, pedagog i działacz oświatowy, autor najsłynniejszego polskiego elementarza. Pierwsze wydanie jego książki ukazało się w 1910 roku, a zdanie „Ala ma kota” stało się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli polskiej edukacji elementarnej.

1979 – W Muzeum Narodowym w Krakowie otwarto wystawę „Polaków portret własny”, przygotowaną przez Marka Rostworowskiego. Zgromadzono na niej setki portretów i innych obiektów przedstawiających Polaków z różnych epok i warstw społecznych. Ekspozycja przyciągnęła około 80 tys. zwiedzających i została zapamiętana jako jedno z najważniejszych wydarzeń wystawienniczych swojej epoki.

1979 – Oddano do użytku całą trasę szybkiego ruchu łączącą Warszawę z Katowicami, popularnie nazywaną „gierkówką”. Droga stała się jedną z najważniejszych tras komunikacyjnych PRL i przez lata była głównym połączeniem stolicy z Górnym Śląskiem.

1982 – Sejm PRL uchwalił ustawę o związkach zawodowych, rozwiązując wszystkie organizacje związkowe istniejące przed wprowadzeniem stanu wojennego, w tym NSZZ „Solidarność”. Decyzja wywołała kolejną falę protestów, a w następnych dniach dochodziło do starć demonstrantów z siłami porządkowymi.

1982 – Zakończył się proces kierownictwa Konfederacji Polski Niepodległej. Leszek Moczulski został skazany na siedem lat więzienia, a pozostali działacze na kary od dwóch do pięciu lat. Proces należał do najważniejszych spraw politycznych okresu stanu wojennego.

1984 – Odbyła się premiera filmu „Na straży swej stać będę” w reżyserii Kazimierza Kutza. Akcja rozgrywa się na okupowanym Śląsku i koncentruje wokół działalności młodych ludzi tworzących antyniemiecką organizację konspiracyjną.

1985 – W Honolulu urodził się Bruno Mars, właściwie Peter Gene Hernandez, wokalista, kompozytor, producent i multiinstrumentalista. Światową popularność przyniosły mu m.in. „Just the Way You Are”, „Grenade”, „Locked Out of Heaven” i „Uptown Funk”, a później również działalność w duecie Silk Sonic.

1992 – Zmarł Willy Brandt, były kanclerz Republiki Federalnej Niemiec i laureat Pokojowej Nagrody Nobla. W grudniu 1970 roku podczas wizyty w Warszawie podpisał układ normalizujący stosunki RFN z Polską i uznający zachodnią granicę Polski, a jego uklęknięcie przed Pomnikiem Bohaterów Getta stało się jednym z najbardziej znanych gestów powojennego pojednania.

1997 – W Warszawie zmarł Henryk Bista, aktor teatralny i filmowy, przez wiele lat związany z Teatrem Wybrzeże. Stworzył dziesiątki ról charakterystycznych, m.in. w „Lawie” Tadeusza Konwickiego, „Piłkarskim pokerze”, „Liście Schindlera” i „Ucieczce z kina Wolność”.

2000 – Odbyły się wybory prezydenckie w Polsce. Urzędujący prezydent Aleksander Kwaśniewski otrzymał 53,90 proc. ważnych głosów i został wybrany na drugą kadencję już w pierwszej turze. Drugie miejsce zajął Andrzej Olechowski z wynikiem 17,30 proc., a trzecie Marian Krzaklewski – 15,57 proc.

2004 – Odbyła się premiera filmu „Pręgi” w reżyserii Magdaleny Piekorz, według scenariusza Wojciecha Kuczoka. W głównych rolach wystąpili Michał Żebrowski, Jan Frycz i Agnieszka Grochowska. Film opowiadał o wpływie przemocy doświadczanej w dzieciństwie na dorosłe życie.

2007 – W Warszawie zmarł ks. Zdzisław Peszkowski, kapelan Rodzin Katyńskich i Pomordowanych na Wschodzie. Jako polski oficer dostał się w 1939 roku do sowieckiej niewoli i był więziony w Kozielsku, lecz znalazł się w grupie tych, którzy uniknęli egzekucji. Przez późniejsze dziesięciolecia działał na rzecz upamiętnienia ofiar zbrodni katyńskiej.

2018 – W Warszawie zmarł Piotr Pawłowski, działacz społeczny, założyciel Fundacji Integracja i Stowarzyszenia Przyjaciół Integracji. Przez lata działał na rzecz likwidowania barier architektonicznych, cyfrowych, prawnych i społecznych utrudniających życie osobom z niepełnosprawnościami.

::news{"type":"see-also","item":"66030"}

::event{"type":"vertical","item":"5834"}

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}