Kalendarium ciekawostek z foto-zagadką: 9 października

9 października prowadzi od średniowiecznych sporów o polski tron przez Kreml, Chocim i Parkany aż po historię XX wieku, literaturę, kino i muzykę. Tego dnia urodzili się Tadeusz Różewicz, Agnieszka Osiecka i Wiesław Gołas, Literacką Nagrodę Nobla otrzymał Czesław Miłosz, a w Inowrocławiu rozpoczął działalność Amatorski Klub Filmowy „Piast”.

📸 Rozpoznajesz to miejsce? Każde wydanie naszego kalendarium ilustrujemy starym zdjęciem Inowrocławia. Spróbujcie odgadnąć, co przedstawia fotografia, gdzie została wykonana i z jakiego okresu może pochodzić. Piszcie w komentarzach, dzielcie się wspomnieniami i uzupełniajcie historię tego miejsca. Może ktoś z Was wie o nim coś, czego nie znajdziemy w żadnej kronice?

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}

Co wydarzyło się 9 października?

1292 – Władysław Łokietek, przyszły król Polski, złożył hołd lenny królowi Czech Wacławowi II i zrzekł się na jego rzecz praw do ziemi krakowskiej i sandomierskiej. Był to jeden z etapów walki o władzę nad rozbitą dzielnicowo Polską. Władysław Łokietek został zmuszony do czasowego wycofania się z rywalizacji, ale kilkanaście lat później odzyskał inicjatywę, a w 1320 roku został koronowany na króla Polski.

1454 – Podczas wojny trzynastoletniej wielki mistrz zakonu krzyżackiego Ludwig von Erlichshausen, mający ogromne problemy z wypłatą żołdu wojskom zaciężnym, oddał w zastaw część zamków i miast. Kryzys finansowy zakonu miał później ogromne konsekwencje – w 1457 roku nieopłaceni najemnicy sprzedali Polsce m.in. Malbork, Tczew i Iławę, a pieniądze na wykup stolicy państwa krzyżackiego przekazali w dużej części mieszczanie Gdańska.

1475 – We Wrocławiu wydrukowano „Statuta synodalia episcoporum Wratislaviensium”, zawierające modlitwy „Ojcze nasz”, „Zdrowaś Mario” i „Wierzę w Boga” zapisane po polsku. Są one uznawane za pierwsze znane teksty w języku polskim wydrukowane drukiem, zaledwie kilkadziesiąt lat po wynalezieniu europejskiej techniki druku ruchomą czcionką przez Johannesa Gutenberga.

1479 – W Nowym Mieście Korczynie wielki mistrz krzyżacki Martin Truchsess von Wetzhausen złożył hołd lenny królowi Kazimierzowi IV Jagiellończykowi. Była to konsekwencja II pokoju toruńskiego z 1466 roku, po którym wielcy mistrzowie zakonu jako władcy Prus Zakonnych pozostawali lennikami króla Polski.

1610 – Oddziały Rzeczypospolitej dowodzone przez hetmana Stanisława Żółkiewskiego wkroczyły na moskiewski Kreml. Kilka miesięcy wcześniej wojska hetmana odniosły wielkie zwycięstwo pod Kłuszynem, a część rosyjskich bojarów zgodziła się uznać polskiego królewicza Władysława Wazę za cara. Polska załoga utrzymała się na Kremlu do 1612 roku. Był to jeden z najbardziej niezwykłych epizodów w historii stosunków polsko-rosyjskich.

1621 – Pod Chocimiem zawarto porozumienie kończące wielką kampanię wojsk Rzeczypospolitej przeciw armii Imperium Osmańskiego sułtana Osmana II. Przez kilka tygodni wojska polsko-litewskie oraz Kozacy odpierali kolejne szturmy znacznie liczniejszego przeciwnika. Podczas walk zmarł hetman Jan Karol Chodkiewicz, a dowodzenie przejął Stanisław Lubomirski. Utrzymanie obozu pod Chocimiem zatrzymało turecką ofensywę na północ.

1633 – W Gdańsku po raz pierwszy uruchomiono Fontannę Neptuna na Długim Targu. Sama rzeźba była gotowa znacznie wcześniej, jednak uruchomienie wodotrysku opóźniły problemy techniczne i prace budowlane. Uroczysta inauguracja fontanny odbyła się w marcu następnego roku. Monument stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Gdańska.

1672 – Wojska hetmana Jana Sobieskiego pokonały pod Komarnem tatarskie czambuły uczestniczące w wojnie polsko-tureckiej. Starcie było częścią słynnej wyprawy na czambuły, podczas której polska jazda prowadziła niezwykle szybkie działania przeciwko Tatarom wracającym z jasyrem.

1683 – Pod Parkanami wojska polsko-litewskie i cesarskie dowodzone przez króla Jana III Sobieskiego pokonały armię osmańską. Dwa dni wcześniej w pierwszym starciu pod Parkanami polska jazda poniosła dotkliwą porażkę, a sam król znalazł się w niebezpieczeństwie. 9 października przeprowadzono jednak dobrze przygotowane drugie uderzenie, które zakończyło się zwycięstwem wojsk chrześcijańskich i było kolejnym sukcesem kampanii rozpoczętej triumfem pod Wiedniem.

1771 – W Białymstoku zmarł Jan Klemens Branicki, hetman wielki koronny i kasztelan krakowski, jeden z najbogatszych magnatów XVIII-wiecznej Rzeczypospolitej. Jego rezydencja w Białymstoku, rozbudowana z ogromnym rozmachem, do dziś nazywana jest „Wersalem Podlasia”.

1824 – W Pułtusku urodził się Włodzimierz Wolski, poeta, pisarz i librecista. Największą trwałość zapewniła mu współpraca ze Stanisławem Moniuszką – napisał libretto do opery „Halka”, jednego z najważniejszych dzieł polskiej opery narodowej.

1831 – Skapitulowała Twierdza Modlin, jeden z ostatnich punktów oporu powstania listopadowego. Po upadku Warszawy i przekroczeniu granicy pruskiej przez główne siły polskie dalsza obrona twierdzy straciła znaczenie militarne. Modlin należał do ostatnich miejsc, w których regularne wojsko polskie złożyło broń.

1841 – W Warszawie urodził się Teodor Rygier, rzeźbiarz, którego najbardziej znanym dziełem jest pomnik Adama Mickiewicza na Rynku Głównym w Krakowie. Monument odsłonięto w 1898 roku, w setną rocznicę urodzin poety.

1846 – W Warszawie urodził się Maksymilian Gierymski, malarz i jeden z najwybitniejszych przedstawicieli polskiej szkoły monachijskiej. Tworzył pejzaże, sceny batalistyczne i obrazy związane z powstaniem styczniowym. Zmarł na gruźlicę w wieku zaledwie 27 lat.

1859 – W Miluzie urodził się Alfred Dreyfus, francuski oficer żydowskiego pochodzenia, którego niesłuszne skazanie za szpiegostwo wywołało jeden z największych kryzysów politycznych III Republiki Francuskiej. Sprawa Dreyfusa stała się symbolem walki z antysemityzmem, nadużyciami państwa i niesprawiedliwością sądową.

1867 – W Warszawie zmarł Ignacy Feliks Dobrzyński, kompozytor, dyrygent, pianista i pedagog, jeden z ważnych przedstawicieli polskiego romantyzmu muzycznego. Studiował w warszawskiej Szkole Głównej Muzyki w tym samym czasie co Fryderyk Chopin.

1902 – W Warszawie urodził się Jerzy Kreczmar, reżyser teatralny, pedagog i teoretyk teatru. Przez dziesięciolecia należał do ważnych postaci polskiej sceny i wykładał w warszawskiej Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej.

1904 – We Lwowie urodziła się Janina Romanówna, aktorka teatralna i filmowa oraz późniejsza wykładowczyni warszawskiej PWST. Była związana m.in. z Teatrem Polskim i Teatrem Narodowym w Warszawie.

1908 – Na stokach Cytadeli Warszawskiej władze rosyjskie straciły Józefa Mireckiego „Montwiłła”, działacza Organizacji Bojowej PPS. Brał udział w akcjach przeciwko aparatowi carskiej władzy i był jednym z najbardziej znanych bojowców PPS okresu rewolucji 1905 roku.

1914 – W Jakubowicach koło Ożarowa Józef Piłsudski wręczył pierwsze nominacje oficerskie 136 dowódcom strzeleckim. Wśród awansowanych znaleźli się m.in. Kazimierz Sosnkowski, Edward Rydz-Śmigły i Michał Karaszewicz-Tokarzewski, późniejsze czołowe postacie Wojska Polskiego.

1920 – Oddziały 1. Dywizji Piechoty Litewsko-Białoruskiej gen. Lucjana Żeligowskiego zajęły Wilno, po upozorowanym „buncie” przeprowadzonym za wiedzą Józefa Piłsudskiego. Polska oficjalnie odcinała się od operacji, a w następnych dniach na zajętych terenach utworzono Litwę Środkową. Wydarzenie pogłębiło konflikt polsko-litewski o Wilno i Wileńszczyznę.

1921 – Urodził się Tadeusz Różewicz, poeta, prozaik i dramaturg, jeden z najwybitniejszych polskich twórców XX wieku. Doświadczenie wojny i Zagłady wywarło ogromny wpływ na jego oszczędny, pozbawiony ozdobników język poetycki. Napisał m.in. tom „Niepokój” oraz dramaty „Kartoteka”, „Białe małżeństwo”, „Stara kobieta wysiaduje” i „Do piachu”.

1924 – W Toruniu urodziła się Regina Smendzianka, wybitna pianistka i pedagog. Była laureatką IV Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina i przez wiele lat kształciła młodych pianistów.

1930 – W Kielcach urodził się Wiesław Gołas, aktor teatralny, filmowy i kabaretowy, wcześniej żołnierz Szarych Szeregów. Publiczność pamięta go m.in. jako Tomasza Czereśniaka w „Czterech pancernych i psie”, barona Krzeszowskiego w „Lalce” oraz z Kabaretu Starszych Panów i kabaretu Dudek.

1936 – W Warszawie urodziła się Agnieszka Osiecka, poetka, pisarka, dziennikarka i autorka tekstów ponad dwóch tysięcy piosenek. Spod jej pióra wyszły m.in. „Małgośka”, „Okularnicy”, „Niech żyje bal”, „Uciekaj moje serce”, „Zielono mi” i „Na całych jeziorach – ty”. Jej teksty stały się częścią kanonu polskiej piosenki.

1939 – W gajówce Podgórze w Górach Świętokrzyskich mjr Henryk Dobrzański zdecydował, że wraz z grupą żołnierzy pozostanie w kraju i będzie kontynuował walkę do oczekiwanej ofensywy aliantów na Zachodzie. Decyzję tę uznaje się za faktyczny początek Oddziału Wydzielonego Wojska Polskiego mjr. „Hubala”, jednego z pierwszych polskich oddziałów partyzanckich II wojny światowej.

1939 – Ukazał się ostatni numer „Kuriera Warszawskiego”, jednego z najstarszych i najważniejszych polskich dzienników. Gazeta była wydawana od 1821 roku i przez ponad sto lat dokumentowała życie Warszawy oraz najważniejsze wydarzenia krajowe.

1940 – W Liverpoolu urodził się John Lennon, wokalista, gitarzysta i współtwórca zespołu The Beatles. Wraz z Paulem McCartneyem stworzył jeden z najbardziej wpływowych duetów kompozytorskich w historii muzyki popularnej. Po rozpadzie Beatlesów prowadził karierę solową, nagrywając m.in. „Imagine”.

1944 – Dowództwo 1. Armii Wojska Polskiego objął gen. Stanisław Popławski, zastępując gen. Zygmunta Berlinga. Stanisław Popławski był oficerem wywodzącym się z Armii Czerwonej i po wojnie pozostał jednym z czołowych dowódców Wojska Polskiego.

1949 – W Warszawie urodziła się Magda Umer, piosenkarka, reżyserka, scenarzystka i jedna z najważniejszych polskich interpretatorek piosenki literackiej. Przez lata współpracowała m.in. z Agnieszką Osiecką, Jeremim Przyborą i Jerzym Wasowskim.

1950 – W Pszczynie urodził się Krzysztof Stroiński, aktor teatralny i filmowy. Wielką popularność przyniosła mu rola Leszka Góreckiego w serialu „Daleko od szosy”, a później stworzył liczne role dramatyczne, m.in. w „Pitbullu” i „Rysie”.

1951 – W Elblągu urodził się Ryszard Rynkowski, piosenkarz i kompozytor, przez lata związany z zespołem Vox, a następnie prowadzący karierę solową.

1953 – Urodził się Stanisław Zybowski, gitarzysta i kompozytor, przez kilka lat związany z zespołem Budka Suflera. Był również mężem i współpracownikiem Urszuli Kasprzak.

1962 – Pod Piotrkowem Trybunalskim doszło do jednej z najtragiczniejszych katastrof kolejowych w powojennej Polsce. Zginęły 34 osoby, a ponad 50 zostało rannych.

1962 – Podczas defilady wojskowej w Szczecinie kierowca czołgu T-54A stracił panowanie nad pojazdem i wjechał w tłum widzów. Zginęło siedmioro dzieci, a dziesiątki osób zostały ranne. Informacje o tragedii były w PRL ograniczane przez cenzurę.

1963 – W Inowrocławiu powstał Amatorski Klub Filmowy „Piast” działający przy Kujawsko-Pomorskim Towarzystwie Kulturalnym. Skupiał miejscowych pasjonatów filmu i należał do środowiska rozwijającego w mieście amatorską twórczość filmową w czasach, gdy własna kamera i realizacja filmu były przedsięwzięciem znacznie trudniejszym niż obecnie.

1966 – Na Westerplatte odsłonięto monumentalny Pomnik Obrońców Wybrzeża, upamiętniający polskich żołnierzy walczących we wrześniu 1939 roku. Monument o wysokości kilkudziesięciu metrów stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli początku II wojny światowej w Polsce.

1967 – W Boliwii zginął Ernesto „Che” Guevara, argentyński lekarz i rewolucjonista, jedna z najważniejszych postaci rewolucji kubańskiej. Został dzień wcześniej schwytany przez boliwijskie wojsko, a następnie zastrzelony w miejscowości La Higuera. Jego postać do dziś pozostaje przedmiotem skrajnie różnych ocen historycznych i politycznych.

1974 – W Hildesheim zmarł Oskar Schindler, niemiecki przedsiębiorca, który podczas II wojny światowej uratował przed Zagładą ponad tysiąc Żydów zatrudnionych w swoich zakładach. Został uhonorowany tytułem Sprawiedliwego wśród Narodów Świata, a jego historia zyskała światową sławę dzięki książce Thomasa Keneally’ego i filmowi „Lista Schindlera” Stevena Spielberga.

1977 – W Warszawie zmarł Zdzisław Maklakiewicz, aktor o charakterystycznym stylu i głosie, znany m.in. z filmów „Rejs”, „Wniebowzięci”, „Jak to się robi” i „Przepraszam, czy tu biją?”. Przed karierą aktorską był żołnierzem Armii Krajowej.

1980 – Czesław Miłosz został laureatem Literackiej Nagrody Nobla. Akademia Szwedzka wyróżniła poetę, eseistę i prozaika, którego twórczość pozostawała w PRL przez wiele lat ograniczana przez cenzurę. Nagroda zwróciła ogromną uwagę światowej i polskiej opinii publicznej na jego dorobek.

1980 – W Londynie zmarł gen. Bronisław Duch, dowódca 1. Dywizji Grenadierów we Francji w 1940 roku, a później 3. Dywizji Strzelców Karpackich. Po wojnie pozostał na emigracji.

1989 – Polski prokurator generalny zwrócił się do prokuratora generalnego Związku Sowieckiego o przeprowadzenie śledztwa dotyczącego zbrodni katyńskiej. Był to jeden z etapów oficjalnych działań prowadzących do ujawnienia dokumentów potwierdzających odpowiedzialność władz sowieckich za mord na polskich jeńcach.

1989 – Odbyła się premiera filmu „Kornblumenblau” w reżyserii Leszka Wosiewicza, opowiadającego o więźniu niemieckiego obozu Auschwitz próbującym przeżyć dzięki talentowi muzycznemu.

1995 – Telewizja Polska wyemitowała pierwszy odcinek serialu „Ekstradycja” w reżyserii Wojciecha Wójcika. Głównym bohaterem był komisarz Olgierd Halski grany przez Marka Kondrata. Serial stał się jednym z największych telewizyjnych przebojów lat 90.

2006 – W Krakowie zmarł Marek Grechuta, poeta, kompozytor i wokalista, jedna z najbardziej charakterystycznych postaci polskiej muzyki. Pozostawił po sobie takie utwory jak „Dni, których nie znamy”, „Będziesz moją panią”, „Niepewność”, „Korowód” i „Świecie nasz”.

2013 – W Warszawie zmarł Edmund Niziurski, pisarz, którego książki wychowały kilka pokoleń młodych czytelników. Napisał m.in. „Sposób na Alcybiadesa”, „Księgę urwisów” oraz „Niewiarygodne przygody Marka Piegusa”.

2016 – W Warszawie zmarł Andrzej Wajda, jeden z najwybitniejszych polskich reżyserów filmowych i teatralnych. Był autorem m.in. „Kanału”, „Popiołu i diamentu”, „Ziemi obiecanej”, „Człowieka z marmuru”, „Człowieka z żelaza”, „Katynia” i „Wałęsy. Człowieka z nadziei”. W 2000 roku otrzymał honorowego Oscara za całokształt twórczości.

::news{"type":"see-also","item":"66033"}

::event{"type":"vertical","item":"5639"}

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}