Kalendarium ciekawostek z foto-zagadką: 11 października

11 października prowadzi od walk o niepodległość Stanów Zjednoczonych i ostatniego warszawskiego koncertu Fryderyka Chopina po Sobór Watykański II i loty kosmiczne. W historii Inowrocławia tego dnia zapisały się rozwój polskiego czytelnictwa, miejscowa oświata, narodziny „Solidarności” oraz odrodzenie samorządu powiatowego.

📸 Rozpoznajesz to miejsce? Każde wydanie naszego kalendarium ilustrujemy starym zdjęciem Inowrocławia. Spróbujcie odgadnąć, co przedstawia fotografia, gdzie została wykonana i z jakiego okresu może pochodzić. Piszcie w komentarzach, dzielcie się wspomnieniami i uzupełniajcie historię tego miejsca. Może ktoś z Was wie o nim coś, czego nie znajdziemy w żadnej kronice?

Co wydarzyło się 11 października?

1779 – W wyniku ran odniesionych podczas walk pod Savannah zmarł gen. Kazimierz Pułaski, jeden z przywódców konfederacji barskiej i późniejszy bohater wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych. W Ameryce stworzył własny legion kawalerii i odegrał ważną rolę w rozwoju amerykańskiej jazdy. Pod Savannah został ciężko ranny podczas szarży i zmarł dwa dni później. W Stanach Zjednoczonych do dziś jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci polskiego pochodzenia związanych z narodzinami państwa.

1830 – W warszawskim Teatrze Narodowym odbył się ostatni publiczny koncert Fryderyka Chopina w Warszawie. Kompozytor wykonał m.in. Koncert fortepianowy e-moll, a podczas wieczoru wystąpiła również Konstancja Gładkowska, do której młody Fryderyk Chopin żywił silne uczucie. 2 listopada kompozytor opuścił Warszawę, udając się do Wiednia. Do rodzinnego miasta już nigdy nie powrócił.

1842 – Ukazem cara Mikołaja I zmieniono nazewnictwo jednostek administracyjnych Królestwa Polskiego. Dotychczasowe obwody przemianowano na powiaty, a dotychczasowe powiaty na okręgi, natomiast komisarzy obwodowych zaczęto nazywać naczelnikami powiatów. Reforma była kolejnym elementem stopniowego upodabniania administracji Królestwa Polskiego do struktur Imperium Rosyjskiego po upadku powstania listopadowego.

1849 – W Suwałkach urodził się Alfred Wierusz-Kowalski, jeden z najbardziej znanych polskich malarzy związanych ze szkołą monachijską. Specjalizował się w scenach rodzajowych, przedstawieniach koni, sań, wilków i zimowych pejzaży. Jego obrazy zdobyły ogromną popularność szczególnie w Niemczech i Stanach Zjednoczonych.

1880 – Podczas zebrania w poznańskim Bazarze powołano Towarzystwo Czytelni Ludowych, którego zadaniem było zakładanie polskich bibliotek i upowszechnianie książek na ziemiach znajdujących się pod zaborem pruskim. Organizacja miała ogromne znaczenie również na Kujawach. Według lokalnych danych w 1911 roku w samym powiecie inowrocławskim z czytelni związanych z ruchem korzystało blisko cztery tysiące osób, a książka stała się jednym z ważnych narzędzi obrony języka i polskiej tożsamości.

1884 – W Nowym Jorku urodziła się Eleanor Roosevelt, późniejsza pierwsza dama Stanów Zjednoczonych i jedna z najważniejszych działaczek na rzecz praw człowieka w XX wieku. Była żoną prezydenta Franklina Delano Roosevelta, ale stworzyła również własną niezależną karierę publiczną. Po II wojnie światowej pracowała w Organizacji Narodów Zjednoczonych i przewodniczyła komisji przygotowującej Powszechną Deklarację Praw Człowieka.

1900 – W Kijowie urodził się Tadeusz Bocheński, spiker radiowy, piosenkarz i aktor. Od 1926 roku był związany z Polskim Radiem i należał do najbardziej rozpoznawalnych głosów przedwojennej radiofonii. Podczas okupacji niemieckiej brał udział w konspiracyjnym życiu teatralnym.

1910 – We Lwowie odbył się pogrzeb Marii Konopnickiej, zmarłej trzy dni wcześniej poetki i pisarki. Uroczystości stały się wielką manifestacją patriotyczną, w której uczestniczyły dziesiątki tysięcy ludzi. Maria Konopnicka została pochowana na Cmentarzu Łyczakowskim, a jej grób znalazł się wśród mogił najwybitniejszych przedstawicieli polskiej kultury związanych ze Lwowem.

1916 – W Małomierzycach koło Iłży urodził się Antoni Heda „Szary”, późniejszy żołnierz Armii Krajowej i jeden z najbardziej znanych dowódców polskiego podziemia na Kielecczyźnie. W sierpniu 1945 roku dowodził akcją rozbicia więzienia komunistycznego Urzędu Bezpieczeństwa w Kielcach, z którego uwolniono setki więźniów.

1916 – We Wrzawach pod Tarnobrzegiem urodził się Julian Kawalec, pisarz, poeta i publicysta. W swojej prozie często opisywał polską wieś, awans społeczny oraz przemiany zachodzące po II wojnie światowej. Jest autorem m.in. powieści „Ziemi przypisany” i „Tańczący jastrząb”.

1919 – W Krakowie powołano Polski Związek Lekkiej Atletyki, najstarszy działający polski związek sportowy. Pierwszym prezesem został Tadeusz Kuchar. Już w kolejnej dekadzie polska lekkoatletyka zaczęła odnosić wielkie sukcesy międzynarodowe, a w 1928 roku Halina Konopacka zdobyła w Amsterdamie pierwszy złoty medal olimpijski w historii Polski.

1919 – Józef Piłsudski podpisał akt uroczystego otwarcia Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie. Uczelnia nawiązywała do tradycji Akademii Wileńskiej powołanej jeszcze w XVI wieku i w okresie II Rzeczypospolitej stała się jednym z ważniejszych polskich ośrodków naukowych.

1938 – Prezydent Ignacy Mościcki podpisał dekret o włączeniu zajętych wcześniej terenów Zaolzia do Rzeczypospolitej. Polska wystąpiła wobec Czechosłowacji z ultimatum po konferencji monachijskiej, a polskie wojska wkroczyły na sporne obszary na początku października. Decyzja pozostaje jednym z najbardziej kontrowersyjnych posunięć polskiej polityki zagranicznej schyłku lat 30.

1939 – Urodził się Zenon Grocholewski, późniejszy kardynał i jeden z najwyżej postawionych Polaków w strukturach Watykanu. Przez dziesięciolecia pracował w Kurii Rzymskiej, był m.in. prefektem Najwyższego Trybunału Sygnatury Apostolskiej oraz prefektem Kongregacji Edukacji Katolickiej.

1939 – W okupowanej Warszawie ukazał się pierwszy numer „Nowego Kuriera Warszawskiego”, gazety wydawanej pod kontrolą niemieckich władz. Pismo należało do tzw. gadzinówek – prasy podporządkowanej okupantowi i wykorzystywanej do propagandy. Warszawiacy pogardliwie nazywali tytuł „kurwarem”.

1942 – Niemcy rozpoczęli likwidację społeczności żydowskiej w Lubartowie. Około 3 tys. osób deportowano do niemieckich obozów zagłady i obozów koncentracyjnych, przede wszystkim do Bełżca i Sobiboru, a część mieszkańców zamordowano na miejscowym cmentarzu żydowskim.

1943 – Przed Ścianą Straceń w KL Auschwitz Niemcy rozstrzelali 54 więźniów, wśród których znajdowali się członkowie obozowego ruchu oporu. Zginęli m.in. Juliusz Gilewicz, Kazimierz Gilewicz, Zygmunt Bończa-Bohdanowski, Teofil Dziama, Jan Mosdorf, Tadeusz Paolone-Lisowski i Kazimierz Stamirowski. Wielu z nich działało w konspiracyjnych strukturach wojskowych tworzonych w obozie.

1944 – W Krakowie zmarł Józef Kałuża, jeden z najwybitniejszych polskich piłkarzy okresu międzywojennego, wieloletni zawodnik Cracovii i 16-krotny reprezentant Polski. Później jako selekcjoner doprowadził reprezentację do półfinału igrzysk olimpijskich w Berlinie w 1936 roku oraz prowadził drużynę podczas mistrzostw świata we Francji w 1938 roku.

1946 – W Warszawie aresztowany został Kazimierz Bagiński, jeden z czołowych działaczy Polskiego Stronnictwa Ludowego. Wcześniej był więźniem twierdzy brzeskiej, a po wojnie znalazł się wśród przywódców Polskiego Państwa Podziemnego sądzonych w Moskwie w procesie szesnastu. Po zwolnieniu w 1947 roku wyemigrował.

1950 – W Poznaniu urodził się Jerzy Illg, filolog, krytyk literacki i wydawca. Przez wiele lat był związany ze Społecznym Instytutem Wydawniczym Znak, którego później został redaktorem naczelnym. Należał do ważnych postaci polskiego życia literackiego przełomu XX i XXI wieku.

1962 – Papież Jan XXIII uroczyście otworzył Sobór Watykański II, jedno z najważniejszych wydarzeń w dziejach Kościoła katolickiego XX wieku. Obrady trwały do 1965 roku i przyniosły głębokie zmiany w liturgii, podejściu do ekumenizmu, relacjach z innymi religiami oraz sposobie odnoszenia się Kościoła do współczesnego świata.

1967 – W Warszawie zmarła Halina Poświatowska, jedna z najwybitniejszych polskich poetek powojennych. Miała zaledwie 32 lata i od dzieciństwa zmagała się z ciężką chorobą serca. W jej poezji miłość, cielesność i zachwyt nad życiem stale splatały się ze świadomością przemijania i śmierci. Pozostawiła m.in. tomiki „Hymn bałwochwalczy”, „Dzień dzisiejszy” i „Oda do rąk”.

1968 – Z przylądka Kennedy’ego wystartował Apollo 7, pierwszy załogowy lot amerykańskiego programu Apollo. Załogę tworzyli Walter Schirra, Donn Eisele i Walter Cunningham. Misja miała sprawdzić statek dowodzenia i systemy potrzebne przed planowanymi lotami na Księżyc. Jej powodzenie otworzyło drogę do misji Apollo 8, a następnie do lądowania Apollo 11 na Księżycu.

1969 – W Kanadzie zmarł gen. Kazimierz Sosnkowski, współpracownik Józefa Piłsudskiego, współtwórca organizacji niepodległościowych, legionista i minister spraw wojskowych. Po śmierci gen. Władysława Sikorskiego został Naczelnym Wodzem Polskich Sił Zbrojnych, jednak w 1944 roku – w atmosferze konfliktu politycznego z aliantami i władzami emigracyjnymi – został odwołany z tej funkcji.

1979 – Zmarł Edward Mańkowski, związany przez wiele lat z inowrocławską oświatą. W latach 1945–1951 był dyrektorem Gimnazjum i Liceum im. Jana Kasprowicza, a później uczył matematyki, fizyki i elektrotechniki w szkołach zawodowych w Inowrocławiu.

1980 – W Inowrocławiu powstał Międzyzakładowy Komitet Założycielski NSZZ „Solidarność”. Na jego czele stanął Edward Duraj, wcześniej przewodniczący Komitetu Strajkowego w Hucie Szkła Gospodarczego „Irena”, a wiceprzewodniczącym został Jan Wojciech Zieliński. Utworzenie MKZ-u połączyło w jednej strukturze rodzące się organizacje związkowe z wielu inowrocławskich zakładów pracy i stało się ważnym momentem w historii miejscowej opozycji demokratycznej.

1982 – W czasie stanu wojennego rozpoczęła się kolejna fala demonstracji organizowanych przez podziemną „Solidarność”. Do starć z oddziałami ZOMO dochodziło m.in. w Gdańsku, Nowej Hucie i Wrocławiu. Protesty były odpowiedzią na delegalizację „Solidarności” i dalsze represje wobec jej działaczy.

1984 – Amerykańska astronautka Kathryn Sullivan podczas misji promu Challenger STS-41-G została pierwszą Amerykanką, która wykonała spacer kosmiczny. Wraz z astronautą Davidem Leestmą spędziła poza wahadłowcem ponad trzy godziny, testując urządzenia przeznaczone m.in. do obsługi satelitów na orbicie.

1986 – W Warszawie zmarł Andrzej Szalawski, aktor teatralny i filmowy. Jedną z jego najbardziej pamiętnych ról był Jurand ze Spychowa w „Krzyżakach” Aleksandra Forda. Wystąpił również m.in. w „Ziemi obiecanej” Andrzeja Wajdy.

1988 – W kilku polskich ośrodkach akademickich odbyły się wiece studentów domagających się ponownej legalizacji Niezależnego Zrzeszenia Studentów. NZS powstało w 1980 roku, lecz po wprowadzeniu stanu wojennego zostało zdelegalizowane. Organizacja została ponownie zarejestrowana już w okresie przemian politycznych w 1989 roku.

1991 – Odbyła się premiera filmu „Kroll” w reżyserii Władysława Pasikowskiego. Opowieść o dezerterze z wojska i brutalnych realiach służby zasadniczej stała się jednym z najgłośniejszych debiutów polskiego kina początku lat 90. W filmie wystąpili m.in. Olaf Lubaszenko, Bogusław Linda, Cezary Pazura i Dariusz Kordek.

1991 – W Warszawie zmarła Janina Romanówna, aktorka teatralna i filmowa oraz wieloletnia pedagog warszawskiej szkoły teatralnej. Jej kariera sceniczna rozpoczęła się jeszcze przed II wojną światową i trwała przez kilka kolejnych dekad.

1998 – W Polsce odbyły się wybory samorządowe związane z przygotowywaną reformą administracyjną państwa. W powiecie inowrocławskim mieszkańcy wybrali pierwszą Radę Powiatu Inowrocławskiego po przywróceniu samorządu powiatowego. Nowe Starostwo Powiatowe rozpoczęło działalność 1 stycznia 1999 roku.

1998 – Na placu św. Piotra w Rzymie papież Jan Paweł II kanonizował Edytę Stein – Teresę Benedyktę od Krzyża, filozofkę pochodzenia żydowskiego, która przeszła na katolicyzm i wstąpiła do karmelitanek. W 1942 roku została deportowana do KL Auschwitz-Birkenau i zamordowana w komorze gazowej. Rok po kanonizacji została ogłoszona współpatronką Europy.

2001 – W Warszawie zmarł Krzysztof Chamiec, aktor teatralny, filmowy i telewizyjny. Wystąpił m.in. w „Pierwszym dniu wolności”, „Kamiennych tablicach”, „Gwieździe wytrwałości” oraz serialu „Stawka większa niż życie”, a dużą popularność przyniosły mu także występy w telewizyjnych spektaklach sensacyjnych.

2009 – Papież Benedykt XVI kanonizował abp. Zygmunta Szczęsnego Felińskiego, metropolitę warszawskiego z czasów powstania styczniowego. Duchowny protestował przeciwko rosyjskim represjom i w 1863 roku został zesłany do Jarosławia nad Wołgą, gdzie spędził około 20 lat.

2020 – W Warszawie zmarł Paweł „Kelner” Rozwadowski, wokalista, gitarzysta i autor tekstów, jedna z ważnych postaci polskiej sceny punkowej i alternatywnej. Był współzałożycielem zespołów Deuter i Izrael, łącząc punk rock, reggae i muzykę zaangażowaną społecznie.

::news{"type":"see-also","item":"66039"}

::event{"type":"vertical","item":"5827"}