Kalendarium ciekawostek z foto-zagadką: 13 października

13 października łączy wielką historię z bardzo mocną popkulturą. Tego dnia urodzili się Paul Simon, Sammy Hagar, Sacha Baron Cohen i Ashanti, Prince wydał „Love Symbol”, a Bob Dylan został noblistą.

W historii Inowrocławia 13 października zapisał się m.in. poświęceniem w 1996 roku pomnika św. Wojciecha stojącego przy kościele Zwiastowania NMP.

Na starej fotografii Inowrocławia kryje się kolejna foto-zagadka. Czy rozpoznajecie miejsce lub obiekt i potraficie określić, z jakiego okresu pochodzi zdjęcie? Jeśli wiążą się z nim Wasze wspomnienia, podzielcie się nimi.

Co wydarzyło się 13 października?

1282 – książę Leszek Czarny, przyrodni starszy brat Władysława Łokietka, pokonał nad Narwią wojska litewsko-jaćwieskie, które wcześniej pustoszyły ziemię lubelską.

1307 – na rozkaz króla Francji Filipa IV Pięknego rozpoczęły się masowe aresztowania templariuszy we Francji. Wydarzenia z piątku, 13 października, stały się jednym z elementów późniejszej legendy łączącej „piątek trzynastego” z pechem, choć historyczne źródła nie pozwalają sprowadzać genezy przesądu wyłącznie do tego wydarzenia.

1705 – w Gdańsku zmarł Michał Stefan Radziejowski, arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski, jedna z najważniejszych postaci politycznych schyłku XVII i początku XVIII wieku.

1734 – urodził się Maciej Kamieński, kompozytor i pedagog pochodzenia słowackiego, związany z Warszawą. Należał do pionierów polskiej opery; skomponował muzykę do „Nędzy uszczęśliwionej”, jednego z pierwszych polskich dzieł operowych.

1770 – konfederaci barscy uchwalili akt detronizacji króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Uchwała miała przede wszystkim wymiar polityczny i symboliczny, ponieważ zasadniczy wpływ na sytuację w Rzeczypospolitej zachowywała Rosja.

1792 – położono kamień węgielny pod rezydencję prezydenta Stanów Zjednoczonych, później nazwaną Białym Domem. Budynek zaprojektował irlandzki architekt James Hoban.

1805 – w Krzemieńcu z inicjatywy Tadeusza Czackiego otwarto szkołę, która później zasłynęła jako Liceum Krzemienieckie. Ośrodek nazywano „Atenami Wołyńskimi” ze względu na jego znaczenie dla polskiej nauki i kultury.

1805 – w Kosmowie w Wielkopolsce urodził się Stefan Garczyński, poeta romantyczny i uczestnik powstania listopadowego. Przyjaźnił się z Adamem Mickiewiczem, który wysoko oceniał jego twórczość.

1817 – w Wilnie odbyło się pierwsze posiedzenie Towarzystwa Filomatów. Do tajnego stowarzyszenia młodzieży należeli później m.in. Adam Mickiewicz, Tomasz Zan i Jan Czeczot.

1821 – w Świdwinie urodził się Rudolf Virchow, jeden z najwybitniejszych lekarzy XIX wieku i twórca patologii komórkowej. Wprowadził do medycyny m.in. termin „białaczka”, a badając epidemię tyfusu na Górnym Śląsku wskazywał na związek chorób z biedą i warunkami społecznymi.

1847 – w Krakowie otwarto dworzec kolejowy i uruchomiono połączenie z Mysłowicami. Był to ważny etap włączania Krakowa do rozwijającej się europejskiej sieci kolejowej.

1906 – w Warszawie założono Prywatne Kursy Handlowe Męskie Augusta Zielińskiego. Z tej szkoły wywodzi się dzisiejsza Szkoła Główna Handlowa.

1918 – powstała tzw. Rzeczpospolita Zakopiańska, lokalny ośrodek polskiej władzy w Zakopanem i okolicy w ostatnich tygodniach istnienia monarchii austro-węgierskiej. Jej prezydentem został Stefan Żeromski, a działalność tego organizmu trwała nieco ponad miesiąc.

1921 – urodził się Yves Montand, francuski aktor i piosenkarz włoskiego pochodzenia. Był jedną z największych gwiazd europejskiego kina i estrady XX wieku, a jego partnerką życiową przez wiele lat była aktorka Simone Signoret.

1923 – w warszawskiej Cytadeli eksplodowała prochownia. Zginęło 28 osób, a kilkadziesiąt zostało rannych. O przeprowadzenie zamachu oskarżono oficerów Walerego Bagińskiego i Antoniego Wieczorkiewicza.

1925 – urodziła się Margaret Thatcher, późniejsza premier Wielkiej Brytanii. Stała na czele brytyjskiego rządu od 1979 do 1990 roku i była pierwszą kobietą na tym stanowisku.

1925 – tego samego dnia urodził się Lenny Bruce, amerykański komik i satyryk, który przesuwał granice tego, o czym można było mówić ze sceny. Jego występy dotyczące polityki, religii, seksu i obyczajowości miały duży wpływ na rozwój współczesnego stand-upu.

1935 – premierem został Marian Zyndram-Kościałkowski, przedstawiciel umiarkowanego skrzydła sanacji. W jego gabinecie znaleźli się m.in. Józef Beck, Eugeniusz Kwiatkowski, Tadeusz Kasprzycki i Władysław Raczkiewicz.

1937 – w Poznaniu zmarł Kazimierz Nowak, podróżnik, reporter i fotograf. Zasłynął samotną podróżą po Afryce, którą przemierzał m.in. rowerem, pieszo, konno i łodzią.

1937 – w Toruniu urodził się Jan Jagielski, badacz i dokumentalista dziedzictwa polskich Żydów, wieloletni pracownik Żydowskiego Instytutu Historycznego oraz współtwórca społecznej opieki nad żydowskimi cmentarzami i zabytkami.

1938 – w Wenecji zmarł Władysław Belina-Prażmowski, jeden z twórców kawalerii legionowej i żołnierz wojny polsko-bolszewickiej. W II Rzeczypospolitej był m.in. prezydentem Krakowa i wojewodą lwowskim.

1939 – w Warszawie powstała Narodowa Organizacja Wojskowa, konspiracyjna organizacja zbrojna związana ze Stronnictwem Narodowym.

1941 – urodził się Paul Simon, jeden z najważniejszych amerykańskich autorów piosenek. Z Artem Garfunkelem stworzył duet Simon & Garfunkel, którego repertuar obejmuje „The Sound of Silence”, „Mrs. Robinson”, „The Boxer” i „Bridge over Troubled Water”; później Simon zbudował także wielką karierę solową.

1942 – w Nowym Targu urodził się Jan Kanty Pawluśkiewicz, kompozytor muzyki teatralnej, filmowej i rozrywkowej, współtwórca Anawy. Współpracował z Markiem Grechutą, Piwnicą pod Baranami oraz czołowymi polskimi teatrami, a do jego najbardziej znanych większych dzieł należą „Nieszpory Ludźmierskie”.

1942 – rozpoczęła się deportacja około 20 tys. Żydów z getta w Piotrkowie Trybunalskim do niemieckiego obozu zagłady w Treblince.

1944 – podczas rozmów w Moskwie premier Wielkiej Brytanii Winston Churchill i sowieccy przywódcy poinformowali premiera polskiego rządu na uchodźstwie Stanisława Mikołajczyka, że przyszła wschodnia granica Polski ma zostać oparta na linii Curzona.

1946 – w Krakowie stracono Amona Götha, byłego komendanta niemieckiego obozu koncentracyjnego Płaszów. Najwyższy Trybunał Narodowy uznał go za odpowiedzialnego za zbrodnie popełnione podczas okupacji.

1947 – urodził się Sammy Hagar, rockowy wokalista znany zarówno z kariery solowej, jak i z występów w Montrose oraz Van Halen. W Van Halen zastąpił Davida Lee Rotha i śpiewał na takich albumach jak „5150” czy „OU812”.

1952 – w warszawskim Domu Harcerza na Targówku powstał dziecięco-młodzieżowy zespół artystyczny „Gawęda”, który przez kolejne dziesięciolecia stał się jedną z najbardziej rozpoznawalnych polskich grup dziecięcych.

1956 – premier Józef Cyrankiewicz wydał zarządzenie nakazujące zaprzestanie gromadzenia przez działy personalne poufnych informacji dotyczących pracowników. Był to jeden z przejawów politycznej odwilży 1956 roku.

1956 – urodził się Chris Carter, scenarzysta i producent, który stworzył serial „Z Archiwum X”. Historie agentów Muldera i Scully stały się jednym z największych telewizyjnych fenomenów lat 90.

1958 – odbyła się premiera filmu „Pożegnania” w reżyserii Wojciecha Jerzego Hasa, zrealizowanego na podstawie powieści Stanisława Dygata.

1959 – urodziła się Marie Osmond, amerykańska piosenkarka, aktorka i osobowość telewizyjna. Popularność przyniosły jej m.in. przebój „Paper Roses” oraz program „Donny & Marie”, który prowadziła z bratem Donnym Osmondem.

1961 – zmarła Maya Deren, pionierka amerykańskiego kina eksperymentalnego. Jej „Meshes of the Afternoon” należy do najbardziej wpływowych filmów awangardowych XX wieku.

1962 – urodziła się Kelly Preston, aktorka znana m.in. z filmów „Bliźniacy”, „Jerry Maguire” i „Gra o miłość”. Prywatnie była żoną Johna Travolty.

1971 – urodził się Sacha Baron Cohen, brytyjski komik i aktor, twórca postaci Ali G, Borata i Brüno. Jego prowokacyjne filmy i programy telewizyjne wielokrotnie łączyły fikcję, improwizację i polityczną satyrę.

1974 – zmarł Ed Sullivan, jeden z najważniejszych gospodarzy w historii amerykańskiej telewizji. W jego programie występowali m.in. Elvis Presley, The Beatles, The Rolling Stones, The Doors i dziesiątki innych gwiazd, dzięki czemu „The Ed Sullivan Show” współtworzył historię telewizyjnej popkultury.

1977 – palestyńscy terroryści porwali Boeinga 737 Lufthansy „Landshut” lecącego z Majorki do Frankfurtu. Kryzys zakończył się kilka dni później w Mogadiszu operacją niemieckiej jednostki GSG 9, która uwolniła zakładników.

1980 – urodziła się Ashanti, amerykańska wokalistka R&B. Na początku XXI wieku zdobyła ogromną popularność dzięki własnemu przebojowi „Foolish” oraz udziałowi w hitach „Always on Time” Ja Rule'a i „What's Luv?” Fat Joe.

1982 – podczas demonstracji w Nowej Hucie w okresie stanu wojennego funkcjonariusz SB zastrzelił Bogdana Włosika, 20-letniego ucznia technikum. Jego śmierć wywołała kolejne protesty i stała się jednym z symboli represji tego okresu.

1985 – zmarł gen. Mieczysław Boruta-Spiechowicz, w czasie II wojny światowej dowódca 5. Dywizji Piechoty Armii Polskiej w ZSRR, później dowódca I Korpusu Polskiego w Wielkiej Brytanii. W PRL należał do środowisk opozycyjnych i był jednym z założycieli ROPCiO.

1990 – urodził się Himesh Patel, brytyjski aktor znany m.in. z filmu „Yesterday”, w którym wcielił się w muzyka żyjącego w świecie, gdzie nikt poza nim nie pamięta piosenek The Beatles. Wystąpił także w „Tenet” Christophera Nolana i serialu „Stacja Jedenasta”.

1992 – Prince and the New Power Generation wydali w USA album znany jako „Love Symbol”. Na płycie znalazły się m.in. „My Name Is Prince”, „Sexy MF” i „7”, a umieszczony na okładce symbol Prince przyjął rok później jako własne sceniczne oznaczenie w czasie konfliktu z Warner Bros.

1996 – przy kościele Zwiastowania NMP w Inowrocławiu poświęcono pomnik św. Wojciecha. Uroczystości przewodniczył biskup Bogdan Wojtuś, a uczestniczył w nich również biskup Stanisław Gądecki. Figura nawiązywała do wcześniejszego inowrocławskiego pomnika świętego zniszczonego podczas II wojny światowej.

1998 – urodziła się Pola Gonciarz, polska aktorka i tancerka, szerzej znana m.in. z serialu „Na dobre i na złe”.

2001 – w Warszawie zmarł Janusz Szpotański, poeta, satyryk i autor utworów bezlitośnie wyśmiewających rzeczywistość PRL. Za „Cichych i gęgaczy, czyli Bal u Prezydenta” został w latach 60. skazany na trzy lata więzienia.

2001 – urodził się Caleb McLaughlin, amerykański aktor, który zdobył światową popularność jako Lucas Sinclair w serialu „Stranger Things”. Karierę sceniczną zaczynał na Broadwayu jako młody Simba w musicalu „Król Lew”.

2016 – Akademia Szwedzka ogłosiła, że literacką Nagrodę Nobla otrzyma Bob Dylan „za stworzenie nowych form poetyckiej ekspresji w ramach wielkiej tradycji amerykańskiej pieśni”. Decyzja była jednym z najgłośniejszych i najczęściej dyskutowanych werdyktów w historii tej nagrody.

2017 – 13 października okazał się bardzo mocnym dniem płytowym. P!nk wydała album „Beautiful Trauma” z przebojem „What About Us” i duetem „Revenge” z Eminemem, Beck zaprezentował „Colors”, Robert Plant – „Carry Fire”, a projekt Wu-Tang wydał „The Saga Continues”.

2019 – odbyły się wybory parlamentarne w Polsce. Prawo i Sprawiedliwość zdobyło 43,59 proc. głosów i utrzymało samodzielną większość w Sejmie, natomiast większość mandatów w Senacie zdobyli kandydaci ugrupowań opozycyjnych i niezależni.

::news{"type":"see-also","item":"66402"}

::addons{"type":"history"}