Kalendarium ciekawostek z foto-zagadką: 15 października

15 października łączy starożytną literaturę, historię Polski, wielkie odkrycia i mocną popkulturę. Tego dnia urodzili się Wergiliusz, Nietzsche, Fela Kuti, Richard Carpenter i Chris de Burgh, premierę miał „Dyktator”, a Adele wydała „Easy on Me”.

Dla Inowrocławia szczególnie ciekawy jest rok 1410. Po zwycięstwie pod Koronowem do przebywającego w mieście króla Władysława Jagiełły wróciło polskie wojsko wraz z licznymi krzyżackimi jeńcami.

Na starej fotografii Inowrocławia kryje się kolejna foto-zagadka. Czy rozpoznajecie miejsce lub obiekt i potraficie określić, z jakiego okresu pochodzi zdjęcie? Jeśli wiążą się z nim Wasze wspomnienia, podzielcie się nimi.

Co wydarzyło się 15 października?

70 p.n.e. – urodził się Wergiliusz, jeden z najważniejszych poetów starożytnego Rzymu. Jego „Eneida”, opowiadająca o wędrówce Eneasza i mitycznych początkach Rzymu, przez stulecia należała do najważniejszych dzieł europejskiego kanonu literackiego.

1243 – w Trzebnicy zmarła Jadwiga Śląska, żona Henryka Brodatego i matka Henryka Pobożnego. Fundowała kościoły i klasztory, a w 1267 roku została kanonizowana; jest jedną z patronek Śląska.

1410 – do Inowrocławia, będącego w tym czasie ważną bazą Władysława Jagiełły podczas wojny z zakonem krzyżackim, dotarły oddziały wracające po zwycięskiej bitwie pod Koronowem. Jan Długosz opisywał długi pochód jeńców oraz królewskie polecenie, by rannych przeciwników opatrzyć i ugościć; Jagiełło osobiście odwiedzał także rannych polskich rycerzy.

1432 – zawarto unię grodzieńską, regulującą relacje Polski i Litwy po przejęciu władzy przez Zygmunta Kiejstutowicza. Potwierdzała ona jego dożywotnie rządy w Wielkim Księstwie Litewskim, ale po jego śmierci Litwa miała wrócić pod zwierzchność polskiego monarchy.

1805 – wojska Napoleona zaciskały pierścień wokół armii austriackiej pod Ulm. Była to kulminacyjna faza znakomitego manewru francuskiego; zasadnicza kapitulacja armii generała Karla Macka nastąpiła kilka dni później i otworzyła Napoleonowi drogę na Wiedeń.

1810 – pod Fuengirolą w Hiszpanii niewielki oddział 4. Pułku Piechoty Księstwa Warszawskiego dowodzony przez Franciszka Młokosiewicza pokonał znacznie silniejsze wojska brytyjsko-hiszpańskie. Starcie stało się jednym z najbardziej efektownych epizodów polskich oddziałów w wojnach napoleońskich.

1810 – urodził się Konstanty Julian Ordon, oficer artylerii i uczestnik powstania listopadowego. Jego nazwisko rozsławił Adam Mickiewicz w „Reducie Ordona”, choć przedstawiona w wierszu śmierć bohatera była literacką fikcją.

1814 – urodził się Michaił Lermontow, jeden z najwybitniejszych rosyjskich romantyków, autor „Bohatera naszych czasów” oraz wielu wierszy i poematów.

1815 – Napoleon Bonaparte dotarł na Wyspę Świętej Heleny, gdzie Brytyjczycy zesłali go po klęsce pod Waterloo. Na odległej wyspie na południowym Atlantyku spędził ostatnie lata życia.

1817 – w Solurze w Szwajcarii zmarł Tadeusz Kościuszko, naczelnik insurekcji z 1794 roku, uczestnik wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych i wojny polsko-rosyjskiej 1792 roku.

1822 – urodził się Edmund Chojecki, pisarz, publicysta i działacz emigracyjny. W Paryżu współpracował m.in. z założoną przez Adama Mickiewicza „Trybuną Ludów”.

1833 – we Florencji zmarł Michał Kleofas Ogiński, polityk, dyplomata i kompozytor, któremu tradycyjnie przypisywany jest słynny polonez „Pożegnanie ojczyzny”.

1844 – urodził się Friedrich Nietzsche, jeden z najbardziej wpływowych filozofów XIX wieku. Do jego najważniejszych dzieł należą „Tako rzecze Zaratustra”, „Poza dobrem i złem” oraz „Z genealogii moralności”.

1866 – zmarł Stanisław Lilpop, przemysłowiec i konstruktor, jeden z twórców przedsiębiorstwa, z którego wyrosły późniejsze zakłady Lilpop, Rau i Loewenstein – jeden z symboli przemysłowej Warszawy.

1894 – urodził się Zygmunt Kaczyński, duchowny, polityk i dziennikarz. Był m.in. posłem, dyrektorem Katolickiej Agencji Prasowej oraz ministrem w rządzie RP na uchodźstwie; po wojnie został uwięziony przez komunistyczne władze.

1894 – francuski oficer Alfred Dreyfus został aresztowany pod zarzutem szpiegostwa na rzecz Niemiec. Tak rozpoczęła się sprawa Dreyfusa – jeden z największych kryzysów politycznych III Republiki, naznaczony antysemityzmem i ostrym sporem o praworządność.

1905 – Józef Piłsudski stanął na czele Wydziału Bojowego Organizacji Bojowej Polskiej Partii Socjalistycznej, przygotowującej akcje zbrojne przeciwko rosyjskim władzom zaborczym.

1912 – w Krakowie urodziła się Jadwiga Jędrzejowska, najwybitniejsza polska tenisistka okresu międzywojennego. W 1937 roku dotarła do finału Wimbledonu w singlu, a w kolejnych latach występowała także w finałach Roland Garros i US Championships.

1915 – urodził się Icchak Szamir, późniejszy premier Izraela. Młodość spędził na ziemiach polskich – uczył się w Białymstoku, a następnie studiował prawo w Warszawie.

1917 – we Francji rozstrzelano Matę Hari, tancerkę i jedną z najsłynniejszych kobiet swojej epoki, skazaną za szpiegostwo na rzecz Niemiec. Jej historia szybko obrosła legendą, która przez lata mieszała fakty z sensacją.

1917 – uroczyście powołano członków Rady Regencyjnej Królestwa Polskiego: Aleksandra Kakowskiego, Zdzisława Lubomirskiego i Józefa Ostrowskiego. Rada odegrała istotną rolę w procesie tworzenia polskich instytucji państwowych przed odzyskaniem niepodległości.

1920 – podczas wojny polsko-bolszewickiej polskie oddziały zajęły Mińsk. Stało się to już w okresie negocjacji prowadzących do zawieszenia broni.

1929 – urodził się Witold Sobociński, jeden z najwybitniejszych polskich operatorów filmowych. Zdjęcia jego autorstwa można oglądać m.in. w „Weselu” i „Ziemi obiecanej” Andrzeja Wajdy oraz w „Sanatorium pod Klepsydrą” Wojciecha Jerzego Hasa.

1938 – w Nigerii urodził się Fela Kuti, muzyk, kompozytor i aktywista, który stworzył afrobeat – połączenie afrykańskich rytmów, funku i jazzu. Jego muzyka była zarazem ostrym politycznym komentarzem i wywarła ogromny wpływ na kolejne pokolenia artystów.

1939 – w lesie bratiańskim Niemcy rozstrzelali około 150 Polaków. Egzekucje były częścią terroru prowadzonego na zajętych ziemiach polskich w pierwszych tygodniach okupacji.

1940 – w Nowym Jorku odbyła się premiera „Dyktatora” Charliego Chaplina. Był to pierwszy w pełni dźwiękowy film artysty, a jego satyryczny Adenoid Hynkel stanowił bezpośrednią parodię Adolfa Hitlera i nazizmu.

1941 – generalny gubernator Hans Frank wydał rozporządzenie przewidujące karę śmierci dla Żydów opuszczających bez zezwolenia wyznaczone dzielnice mieszkaniowe oraz dla osób udzielających im pomocy.

1942 – powstał Konwent Organizacji Niepodległościowych, piłsudczykowska organizacja konspiracyjna działająca podczas niemieckiej okupacji.

1943 – urodziła się Penny Marshall, aktorka, reżyserka i producentka. Wyreżyserowała m.in. „Big” z Tomem Hanksem, „Przebudzenia” z Robertem De Niro i Robinem Williamsem oraz „Ich własną ligę”.

1944 – na warszawskiej Pradze ukazał się pierwszy numer „Życia Warszawy”. W kolejnych dekadach gazeta stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych stołecznych dzienników.

1946 – samobójstwo popełnił Hermann Göring, jeden z najważniejszych przywódców III Rzeszy, skazany w procesie norymberskim na śmierć. Zażył cyjanek w celi na kilka godzin przed planowaną egzekucją.

1946 – urodził się Richard Carpenter, pianista, aranżer i kompozytor, który wraz z siostrą Karen stworzył duet The Carpenters. Ich charakterystyczne brzmienie można usłyszeć m.in. w „Close to You”, „We've Only Just Begun” i „Top of the World”.

1948 – urodził się Chris de Burgh, wokalista i autor piosenek. Jego najbardziej znanym przebojem pozostaje „The Lady in Red”, ale popularność przyniosły mu także „Don't Pay the Ferryman” i „Missing You”.

1949 – zakończył się pierwszy po II wojnie światowej, a czwarty w historii Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina. Pierwszą nagrodę ex aequo otrzymały Halina Czerny-Stefańska i Bella Dawidowicz.

1953 – urodził się Tito Jackson, gitarzysta i jeden z założycieli The Jackson 5, grupy tworzonej wraz z braćmi, wśród których był Michael Jackson. W późniejszych latach rozwijał również działalność solową.

1955 – w Warszawie urodziła się Ewa Błaszczyk, aktorka znana m.in. z serialu „Zmiennicy” oraz filmu „Nadzór”. Jest również założycielką Fundacji „Akogo?”, wspierającej osoby w śpiączce i ich rodziny.

1957 – urodziła się Mira Nair, reżyserka „Salaam Bombay!”, „Monsunowego wesela” i „Mississippi Masala”. „Monsunowe wesele” zdobyło Złotego Lwa na festiwalu w Wenecji.

1959 – w Monachium został zamordowany Stepan Bandera, przywódca frakcji Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów. Zabił go agent sowieckiego KGB Bohdan Staszynski.

1962 – amerykańscy analitycy rozpoznali na zdjęciach wykonanych nad Kubą sowieckie stanowiska rakiet balistycznych. Informacje o odkryciu zaczęły docierać do najwyższych władz USA późnym wieczorem 15 października; prezydent John F. Kennedy został poinformowany następnego ranka. To właśnie wtedy rozpoczęła się najgroźniejsza faza kryzysu kubańskiego.

1964 – oficjalnie uruchomiono Rurociąg Przyjaźni, którym ropa naftowa ze Związku Sowieckiego trafiała m.in. do Polski, Czechosłowacji, NRD i Węgier.

1969 – urodził się Dominic West, brytyjski aktor znany przede wszystkim jako Jimmy McNulty z serialu „The Wire”. Występował również w „The Affair”, „300” oraz „The Crown”.

1970 – w Warszawie rozpoczęło działalność kino Relax, jedno z najnowocześniejszych kin swojej epoki i pierwsze w Polsce przystosowane do projekcji filmów na taśmie 70 mm. Pierwszych widzów przyciągnęło radzieckie „Wyzwolenie”.

1970 – urodził się Ginuwine, jedna z ważnych postaci amerykańskiego R&B lat 90. Jego karierę uruchomił wyprodukowany przez Timbalanda przebój „Pony”, który stał się klasykiem gatunku.

1977 – Centrum Zdrowia Dziecka w Warszawie przyjęło pierwszych pacjentów. Instytucja powstała jako ogólnopolski pomnik dzieci – ofiar II wojny światowej.

1978 – w Głoskowie pod Warszawą Marek Kotański uruchomił pierwszy ośrodek Monaru, rozpoczynając działalność organizacji zajmującej się terapią osób uzależnionych, a później także pomocą osobom bezdomnym.

1979 – odbyła się premiera „Arii dla atlety” w reżyserii Filipa Bajona. Film, z Krzysztofem Majchrzakiem w roli głównej, opowiadał historię zapaśnika i świata widowisk sportowych początku XX wieku.

1981 – urodziła się Keyshia Cole, amerykańska wokalistka R&B, która wielką popularność zdobyła w pierwszej dekadzie XXI wieku. Jej debiut „The Way It Is” zapoczątkował serię platynowych wydawnictw i nominacji do Grammy.

1984 – Bronski Beat wydali debiutancki album „The Age of Consent”. Płyta z charakterystycznym głosem Jimmy'ego Somerville'a zawierała m.in. „Smalltown Boy” i „Why?” i stała się jednym z najważniejszych albumów brytyjskiego synth-popu lat 80.

1984 – ukazał się również album „Sign of the Hammer” zespołu Manowar, jeden z najbardziej rozpoznawalnych krążków klasycznego heavy metalu grupy.

1984 – na rynek trafiła kompilacja „Kiss the Sky” Jimiego Hendrixa, której tytuł zaczerpnięto ze słynnego wersu „Purple Haze”.

1989 – zmarł Michał Rola-Żymierski, marszałek Polski i dowódca komunistycznego Wojska Polskiego w końcowym okresie II wojny światowej. W II Rzeczypospolitej został usunięty z wojska po skazaniu za nadużycia finansowe, a później współpracował ze Związkiem Sowieckim.

1989 – hokeista Wayne Gretzky pobił rekord Gordiego Howe'a i został najskuteczniejszym punktowo zawodnikiem w historii NHL. Rekord osiągnął w barwach Los Angeles Kings w meczu przeciwko Edmonton Oilers.

1990 – Michaił Gorbaczow został laureatem Pokojowej Nagrody Nobla za rolę w przemianach stosunków między Wschodem a Zachodem i wygaszaniu zimnej wojny.

1990 – odbyła się premiera filmu „Ucieczka z kina »Wolność«” Wojciecha Marczewskiego, jednego z najważniejszych polskich filmów opisujących rozpad systemu komunistycznego i mechanizmy cenzury.

1990 – w Wielkiej Brytanii ukazał się singiel George'a Michaela „Waiting for That Day” z albumu „Listen Without Prejudice Vol. 1”.

1992 – urodził się Ncuti Gatwa, aktor znany z „Sex Education”, „Barbie” oraz roli Doktora w „Doctor Who”.

1997 – kierowca Andy Green w pojeździe ThrustSSC jako pierwszy człowiek oficjalnie przekroczył prędkość dźwięku na lądzie. Rekord ustanowił na pustyni Black Rock w Nevadzie.

2003 – Chiny wysłały w kosmos statek Shenzhou 5 z astronautą Yang Liweiem. Państwo stało się trzecim – po Związku Sowieckim/Rosji i Stanach Zjednoczonych – które samodzielnie przeprowadziło załogowy lot kosmiczny.

2004 – odbyła się premiera kinowa „Wesela” Wojciecha Smarzowskiego. Film stał się jednym z najgłośniejszych polskich debiutów reżyserskich początku XXI wieku i zapowiedział charakterystyczny styl późniejszych produkcji Smarzowskiego.

2013 – na amerykański rynek trafił album „New” Paula McCartneya. Tego samego dnia premierę miał również „Lightning Bolt” Pearl Jam, dziesiąty studyjny album zespołu.

2017 – hashtag #MeToo zaczął rozprzestrzeniać się na masową skalę po wpisie aktorki Alyssy Milano zachęcającym osoby, które doświadczyły molestowania lub przemocy seksualnej, do używania słów „me too”. Sam zwrot i ruch stworzyła wiele lat wcześniej aktywistka Tarana Burke.

2018 – zmarł prof. Andrzej Wyrobisz, historyk zajmujący się późnym średniowieczem, dziejami nowożytnymi oraz historią społeczno-gospodarczą i kulturą materialną.

2021 – w Skolimowie zmarł Paweł Nowisz, aktor teatralny i filmowy. Widzowie pamiętają go m.in. z „Kilera”, „Fuksa”, „Chłopaki nie płaczą” oraz licznych ról telewizyjnych.

2021 – Adele wydała singiel „Easy on Me”, zapowiadający album „30”. Utwór stał się globalnym przebojem i przez osiem tygodni zajmował pierwsze miejsce brytyjskiej listy singli.

2023 – odbyły się wybory parlamentarne w Polsce z frekwencją 74,38 proc. w wyborach do Sejmu. PiS uzyskało najwięcej głosów – 35,38 proc. – i 194 mandaty, lecz większość sejmową zdobyły łącznie Koalicja Obywatelska, Trzecia Droga i Nowa Lewica, co otworzyło drogę do zmiany rządu.

::news{"type":"see-also","item":"66408"}

::obituary{"type":"encouragement"}