Kalendarium ciekawostek z foto-zagadką: 16 października

16 października ma w polskiej historii datę niemal symboliczną: tego samego dnia w 1978 roku Karol Wojtyła został papieżem, a Wanda Rutkiewicz stanęła na Mount Evereście. W popkulturze to również dzień urodzin Oscara Wilde’a, Angeli Lansbury, Flea i Johna Mayera oraz debiutu telewizyjnego Kabaretu Starszych Panów.

Lokalny ślad prowadzi m.in. do urodzonego 16 października Floriana Stablewskiego. Jako arcybiskup gnieźnieński i poznański wspierał rozwój inowrocławskich parafii, a w 1899 roku poświęcił kamień węgielny pod kościół Zwiastowania NMP.

Na starej fotografii Inowrocławia kryje się kolejna foto-zagadka. Czy rozpoznajecie miejsce lub obiekt i potraficie określić, z jakiego okresu pochodzi zdjęcie? Jeśli wiążą się z nim Wasze wspomnienia, podzielcie się nimi.

Co wydarzyło się 16 października?

1325 – królewicz Kazimierz, syn Władysława Łokietka i przyszły król Kazimierz Wielki, poślubił litewską księżniczkę Aldonę Annę Giedyminównę. Małżeństwo było elementem zbliżenia politycznego Polski i Litwy.

1384 – na Wawelu koronowano Jadwigę Andegaweńską. W dokumentach występowała jako „król Polski”, co podkreślało, że sprawowała władzę jako samodzielny monarcha, a nie jedynie małżonka króla.

1667 – po walkach pod Podhajcami hetman Jan Sobieski zawarł porozumienie kończące najazd tatarsko-kozacki. Wojska Rzeczypospolitej, mimo przewagi przeciwnika, skutecznie obroniły swoje pozycje.

1672 – pod Gołębiem zawiązano konfederację popierającą króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego przeciwko opozycji dążącej do jego detronizacji. Rzeczpospolita znajdowała się wówczas jednocześnie w głębokim kryzysie wewnętrznym i w stanie wojny z Imperium Osmańskim.

1797 – urodził się Józef Łubieński, polityk, działacz gospodarczy, pisarz ekonomiczny i religijny związany z Królestwem Polskim.

1813 – rozpoczęła się bitwa pod Lipskiem, zwana „bitwą narodów”. Wojska Napoleona starły się z siłami Rosji, Prus, Austrii i Szwecji, a u boku Francuzów walczył polski korpus księcia Józefa Poniatowskiego. Starcie zakończyło się 19 października wielką klęską Napoleona.

1820 – w Krakowie rozpoczęto usypywanie Kopca Kościuszki. Monument miał być społecznym pomnikiem Tadeusza Kościuszki, zmarłego trzy lata wcześniej.

1841 – we Wschowie urodził się Florian Stablewski, późniejszy arcybiskup gnieźnieński i poznański. Jego działalność miała również znaczenie dla Inowrocławia – wspierał tutejsze duszpasterstwo i uczestniczył w przygotowaniu budowy kościoła Zwiastowania NMP.

1854 – w Dublinie urodził się Oscar Wilde, irlandzki pisarz, poeta i dramaturg, autor „Portretu Doriana Graya”, „Bądźmy poważni na serio” i „Salome”. Jego błyskotliwe aforyzmy, życie towarzyskie i dramatyczne losy uczyniły go jedną z ikon kultury końca XIX wieku.

1862 – urodził się Jan Kanty Steczkowski, późniejszy premier Rady Regencyjnej, minister skarbu II Rzeczypospolitej oraz pierwszy prezes Banku Gospodarstwa Krajowego.

1878 – zmarł Ignacy Jasiński, malarz związany z Warszawą. Po powstaniu styczniowym został zesłany w głąb Rosji pod zarzutem udziału w spisku przeciwko carskiemu namiestnikowi.

1882 – urodził się Ksawery Czernicki, kontradmirał polskiej Marynarki Wojennej. Po agresji ZSRR dostał się do niewoli sowieckiej i w 1940 roku został zamordowany przez NKWD w Katyniu.

1886 – w Płońsku urodził się Dawid Ben Gurion, jeden z twórców państwa Izrael i jego pierwszy premier. W młodości był związany także z Warszawą, gdzie studiował prawo.

1886 – w Warszawie urodziła się Lucyna Messal, nazywana popularnie Messalką – aktorka, śpiewaczka i tancerka, jedna z największych gwiazd polskiej operetki pierwszych dekad XX wieku.

1888 – urodził się Eugene O'Neill, jeden z najważniejszych amerykańskich dramaturgów XX wieku. Autor „Zmierzchu długiego dnia” i „Żałoba przystoi Elektrze” otrzymał literacką Nagrodę Nobla w 1936 roku.

1889 – fotograf i wynalazca Konrad Brandel otrzymał rosyjski patent na niewielki aparat do wykonywania zdjęć migawkowych, nazywany fotorewolwerem. Konstrukcja pozwalała fotografować znacznie swobodniej niż ciężkimi aparatami studyjnymi.

1892 – w Stryju urodził się Józef Kustroń, generał Wojska Polskiego. We wrześniu 1939 roku dowodził 21. Dywizją Piechoty Górskiej i zmarł z ran odniesionych podczas walk pod Oleszycami.

1892 – urodził się Jan Karcz, pułkownik Wojska Polskiego, dowódca Mazowieckiej Brygady Kawalerii w kampanii 1939 roku. Później działał w konspiracji i należał do tajnej organizacji więźniarskiej w Auschwitz, gdzie został rozstrzelany.

1921 – w Krakowie urodził się Andrzej Munk, jeden z najważniejszych reżyserów polskiej szkoły filmowej. Stworzył „Człowieka na torze”, „Eroikę”, „Zezowate szczęście” i niedokończoną „Pasażerkę”.

1925 – urodziła się Angela Lansbury, brytyjsko-amerykańska aktorka, która przez dziesięciolecia odnosiła sukcesy w kinie, teatrze i telewizji. Dla milionów widzów pozostała przede wszystkim Jessicą Fletcher z serialu „Napisała: Morderstwo”.

1926 – urodził się abp Szczepan Wesoły, wieloletni duszpasterz polskiej emigracji. Za działalność na rzecz Polonii został odznaczony Orderem Orła Białego.

1927 – w Gdańsku urodził się Günter Grass, autor „Blaszanego bębenka”, „Psich lat” i „Wróżb kumaka”. W 1999 roku otrzymał literacką Nagrodę Nobla, a Gdańsk i jego wielokulturowa historia zajmowały ważne miejsce w jego twórczości.

1929 – piloci Franciszek Żwirko i Antoni Kocjan ustanowili pierwszy międzynarodowy rekord lotniczy zapisany na konto Polski. Samolot RWD-2 wzbił się na wysokość 4004 metrów w swojej klasie wagowej.

1935 – urodził się Marian Jurczyk, późniejszy lider szczecińskiego strajku z sierpnia 1980 roku, działacz „Solidarności”, senator i prezydent Szczecina.

1937 – grupa działaczy związanych z lewicowym nurtem sanacji powołała Klub Demokratyczny. Na jego bazie powstało później Stronnictwo Demokratyczne.

1938 – urodziła się Nico, właściwie Christa Päffgen – niemiecka wokalistka, modelka i aktorka. Zasłynęła m.in. dzięki współpracy z The Velvet Underground i udziałowi w albumie „The Velvet Underground & Nico”, który stał się jednym z najbardziej wpływowych wydawnictw rockowej awangardy.

1939 – Polska Partia Socjalistyczna rozpoczęła działalność konspiracyjną pod kryptonimem Wolność–Równość–Niepodległość. Organizacja prowadziła działalność polityczną i wojskową podczas niemieckiej okupacji.

1942 – Niemcy powiesili 50 więźniów Pawiaka w odwecie za akcję dywersyjną Armii Krajowej „Wieniec”. Polskie oddziały przecięły wcześniej linie kolejowe wokół Warszawy, utrudniając transport wojskowy na front wschodni.

1945 – Polska ratyfikowała Kartę Narodów Zjednoczonych. Sam dokument w imieniu Polski minister spraw zagranicznych Wincenty Rzymowski podpisał dzień wcześniej, 15 października; Polska znalazła się dzięki temu w gronie 51 państw założycielskich ONZ.

1945 – w Poznaniu powstał chór chłopięco-męski prowadzony przez Stefana Stuligrosza, późniejsze słynne „Poznańskie Słowiki”.

1946 – w Norymberdze wykonano wyroki śmierci na czołowych przedstawicielach III Rzeszy skazanych przez Międzynarodowy Trybunał Wojskowy. Hermann Göring uniknął egzekucji, popełniając samobójstwo kilka godzin wcześniej.

1946 – urodziła się Suzanne Somers, amerykańska aktorka i osobowość telewizyjna, popularna przede wszystkim dzięki serialom „Three's Company” i „Step by Step”.

1947 – urodził się Bob Weir, gitarzysta, wokalista i współzałożyciel Grateful Dead – jednej z najważniejszych grup amerykańskiej kontrkultury i psychodelicznego rocka.

1947 – urodził się również David Zucker, reżyser i scenarzysta, współtwórca charakterystycznego nurtu absurdalnych parodii filmowych. Odpowiadał m.in. za „Czy leci z nami pilot?” i serię „Naga broń”.

1958 – Telewizja Polska wyemitowała pierwszy „wieczór” Kabaretu Starszych Panów Jeremiego Przybory i Jerzego Wasowskiego. Program stał się jednym z największych fenomenów polskiej telewizji, a jego piosenki i dialogi weszły do kanonu rodzimej kultury popularnej.

1958 – urodził się Tim Robbins, aktor, reżyser i scenarzysta znany m.in. ze „Skazanych na Shawshank”, „Gracza”, „Rzeki tajemnic” i „Przed egzekucją”.

1959 – urodził się Gary Kemp, gitarzysta, autor piosenek i jeden z liderów Spandau Ballet. Napisał m.in. „True” i „Gold”, dwa największe przeboje grupy.

1960 – urodził się Bob Mould, gitarzysta i wokalista, współzałożyciel Hüsker Dü, później lider Sugar. Jego twórczość miała duży wpływ na amerykański rock alternatywny lat 80. i 90.

1962 – urodził się Flea, właściwie Michael Balzary, basista Red Hot Chili Peppers. Charakterystyczny styl gry uczynił go jednym z najbardziej rozpoznawalnych basistów współczesnego rocka, a RHCP zdobyli światową popularność dzięki takim albumom jak „Blood Sugar Sex Magik” i „Californication”.

1968 – ukazał się debiutancki album zespołu Three Dog Night. Grupa stała się później jedną z najpopularniejszych amerykańskich formacji przełomu lat 60. i 70., nagrywając m.in. przeboje „Joy to the World” i „Mama Told Me Not to Come”.

1969 – urodził się Roy Hargrove, amerykański trębacz jazzowy, dwukrotny laureat Grammy. Współpracował z wieloma czołowymi muzykami jazzu, soulu i hip-hopu.

1969 – urodziła się Wendy Wilson, wokalistka tria Wilson Phillips, które na początku lat 90. podbiło listy przebojów utworem „Hold On”. Jest córką Briana Wilsona z The Beach Boys.

1977 – urodził się John Mayer, wokalista, gitarzysta i autor piosenek. Popularność przyniosły mu m.in. „Your Body Is a Wonderland”, „Daughters”, „Gravity” i „New Light”, a jego styl łączy pop, rock i blues.

1977 – premierę miał serial „Polskie drogi” w reżyserii Janusza Morgensterna. Opowieść o losach Polaków podczas okupacji niemieckiej stała się jednym z najważniejszych polskich seriali historycznych.

1978 – kardynał Karol Wojtyła został wybrany na papieża i przyjął imię Jan Paweł II. Był pierwszym od ponad 450 lat papieżem spoza Włoch i pierwszym Polakiem na Stolicy Piotrowej. W Inowrocławiu rocznica ta jest do dziś przypominana m.in. przy pomniku na skwerze św. Jana Pawła II.

1978 – tego samego dnia Wanda Rutkiewicz jako pierwsza osoba z Polski, pierwsza Europejka i trzecia kobieta w historii stanęła na szczycie Mount Everestu. Rok później podczas spotkania z himalaistką Jan Paweł II nawiązał do niezwykłej zbieżności obu wydarzeń.

1978 – odbyła się premiera filmu „Hallo Szpicbródka, czyli ostatni występ króla kasiarzy” w reżyserii Janusza Rzeszewskiego i Mieczysława Jahody. W musicalowej komedii wystąpili m.in. Piotr Fronczewski, Gabriela Kownacka i Irena Kwiatkowska.

1990 – Run-D.M.C. wydali album „Back from Hell”. Piąty studyjny krążek pionierów hip-hopu zawierał m.in. „What's It All About”, „The Ave.” i „Faces”.

1991 – na podstawie porozumienia Polski i Niemiec powstała Fundacja „Polsko-Niemieckie Pojednanie”, której zadaniem była m.in. pomoc osobom represjonowanym przez III Rzeszę.

1992 – w Londynie zmarł Władysław Sheybal, polski aktor, który zrobił znaczącą karierę w Wielkiej Brytanii. Występował m.in. w filmie o Jamesie Bondzie „Pozdrowienia z Rosji” oraz w wielu brytyjskich produkcjach telewizyjnych.

1997 – urodziła się Naomi Osaka, japońska tenisistka, późniejsza zwyciężczyni turniejów wielkoszlemowych US Open i Australian Open oraz jedna z najbardziej rozpoznawalnych sportsmenek swojego pokolenia.

1998 – premierę miał film „Zabić Sekala” w reżyserii Vladimíra Michálka. Polsko-czesko-słowacka produkcja z Bogusławem Lindą w jednej z głównych ról zdobyła szerokie uznanie krytyków.

1998 – w łódzkiej Alei Gwiazd odsłonięto gwiazdę Cezarego Pazury, będącego wówczas u szczytu popularności po sukcesach „Kilera”, „Psów”, „Nic śmiesznego” i „13 posterunku”.

2003 – tablice z 21 postulatami Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego z sierpnia 1980 roku zostały wpisane na międzynarodową listę UNESCO „Pamięć Świata”.

2004 – w Warszawie zmarł prof. Tomasz Strzembosz, historyk badający Polskie Państwo Podziemne, okupację sowiecką i konspirację niepodległościową.

2006 – Andrzej Lepper ponownie został wicepremierem oraz ministrem rolnictwa i rozwoju wsi w rządzie Jarosława Kaczyńskiego.

2007 – w Warszawie zmarł Jerzy Markuszewski, reżyser, aktor i scenarzysta, współtwórca Studenckiego Teatru Satyryków – jednego z najważniejszych zjawisk polskiej kultury studenckiej okresu PRL.

2016 – Little Mix wydały singiel „Shout Out to My Ex”, który stał się jednym z największych przebojów brytyjskiej grupy. Piosenka przez trzy tygodnie zajmowała pierwsze miejsce brytyjskiej listy singli i zdobyła nagrodę BRIT dla najlepszego brytyjskiego singla.

2021 – w Krakowie zmarł Jerzy Korczak, pisarz, prozaik, satyryk i autor reportaży historycznych. Pozostawił ponad dwadzieścia tomów prozy oraz liczne teksty publicystyczne.

::news{"type":"see-also","item":"66411"}

::announcement{"type":"standard"}