Kalendarium ciekawostek z foto-zagadką: 18 października

18 października mocno zapisał się w historii Polski, nauki, sportu i popkultury. Tego dnia ruszyła pierwsza polska poczta, urodzili się Chuck Berry, Marek Kondrat, Jean-Claude Van Damme, Wynton Marsalis, Ne-Yo i Zac Efron, a telewidzowie po raz pierwszy zobaczyli „Zmienników”.

Lokalna rocznica prowadzi do Pakości. 18 października 1872 roku urodził się Stanisław Stroiński – budowniczy, działacz narodowy i społeczny, późniejszy prezes miejscowego gniazda Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”.

Na starej fotografii Inowrocławia kryje się kolejna foto-zagadka. Czy rozpoznajecie miejsce lub obiekt i potraficie określić, z jakiego okresu pochodzi zdjęcie? Jeśli wiążą się z nim Wasze wspomnienia, podzielcie się nimi.

Co wydarzyło się 18 października?

1166 – w walce z Prusami zginął Henryk Sandomierski, syn Bolesława Krzywoustego. Książę uczestniczył wcześniej w wyprawie krzyżowej do Ziemi Świętej i należał do najbardziej interesujących postaci polskiego średniowiecza.

1523 – w Krakowie urodziła się Anna Jagiellonka, córka Zygmunta I Starego i Bony Sforzy. W 1575 roku została wybrana królem Polski, a następnie poślubiła Stefana Batorego, który objął tron wspólnie z nią.

1558 – z inicjatywy króla Zygmunta II Augusta Włoch Prosper Provano zorganizował regularne połączenie pocztowe między Krakowem a Wenecją. Datę tę uznaje się za początek Poczty Polskiej.

1596 – podczas synodu w Brześciu zawarto unię brzeską. Część hierarchii prawosławnej w Rzeczypospolitej uznała zwierzchnictwo papieża, zachowując własną liturgię, obrządek i strukturę kościelną; tak powstał Kościół unicki.

1815 – utworzono Wolne Miasto Kraków, czyli Rzeczpospolitą Krakowską. Niewielkie państwo pozostawało pod kontrolą Rosji, Prus i Austrii, ale stało się ważnym ośrodkiem polskiego życia politycznego, naukowego i kulturalnego. Istniało do 1846 roku.

1831 – car Mikołaj I wydał manifest ogłaszający zakończenie wojny przeciwko Polsce po klęsce powstania listopadowego. Polskich powstańców określał w nim mianem buntowników.

1835 – urodził się Bolesław Limanowski, historyk, socjolog, działacz niepodległościowy i jeden z najważniejszych przedstawicieli polskiego ruchu socjalistycznego. Dożył 100 lat.

1872 – urodził się Stanisław Stroiński, związany z Pakością budowniczy oraz działacz narodowy i społeczny. Kierował tamtejszym gniazdem Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, organizacji mającej duże znaczenie dla podtrzymywania polskości pod zaborem pruskim.

1879 – w Dyneburgu urodził się Grzegorz Fitelberg, dyrygent, skrzypek i kompozytor. Był jednym z najważniejszych popularyzatorów polskiej muzyki współczesnej i twórcą Wielkiej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia.

1888 – urodził się Edward Lipiński, ekonomista, działacz PPS, później członek PZPR, a w latach 70. jeden z założycieli Komitetu Obrony Robotników.

1904 – w Warszawie urodził się Czesław Centkiewicz, podróżnik, reportażysta i pisarz. Wraz z żoną Aliną stworzył wiele popularnych książek o wyprawach polarnych, m.in. „Odarpi, syn Egigwy” i „Zaczarowana zagroda”.

1914 – rosyjskie dowództwo zgodziło się na utworzenie ochotniczej polskiej formacji pod dowództwem Witolda Gorczyńskiego. Oddział ten stał się zalążkiem Legionu Puławskiego.

1919 – urodziła się Anita O'Day, jedna z najważniejszych amerykańskich wokalistek jazzowych epoki swingu i bebopu. Współpracowała m.in. z orkiestrami Gene'a Krupy i Stana Kentona.

1920 – weszło w życie zawieszenie broni w wojnie polsko-bolszewickiej, uzgodnione kilka dni wcześniej w Rydze. Kończyła się zasadnicza faza konfliktu, który kilka miesięcy później formalnie zamknął traktat ryski.

1922 – urodził się Olgierd Terlecki, pisarz, publicysta i historyk. Podczas II wojny światowej walczył w II Korpusie Polskim i uczestniczył w bitwie pod Monte Cassino.

1926 – w St. Louis urodził się Chuck Berry, jeden z ojców rock and rolla. „Johnny B. Goode”, „Roll Over Beethoven”, „Maybellene” i „Rock and Roll Music” należą do fundamentów gitarowej muzyki popularnej, a wpływ Berry'ego słychać później u The Beatles, The Rolling Stones i dziesiątek innych zespołów.

1928 – w Warszawie zmarł gen. Tadeusz Rozwadowski, były szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego i jeden z najważniejszych dowódców wojny polsko-bolszewickiej. Podczas przewrotu majowego w 1926 roku dowodził wojskami wiernymi legalnym władzom.

1931 – zmarł Thomas Alva Edison, jeden z najbardziej znanych wynalazców w historii. Jego nazwisko kojarzone jest przede wszystkim z rozwojem praktycznej żarówki elektrycznej, fonografu i technologii związanych z kinem.

1938 – w Krakowie urodził się Tadeusz Kwinta, aktor teatralny i filmowy, przez wiele lat związany z krakowskimi scenami, m.in. Teatrem Ludowym i Teatrem im. Juliusza Słowackiego.

1942 – rozpoczęła się likwidacja getta w Brześciu nad Bugiem. Niemcy wywozili jego mieszkańców i mordowali ich w ramach prowadzonej na okupowanych ziemiach zagłady ludności żydowskiej.

1944 – na Pawiaku Niemcy zamordowali ponad 600 więźniów. Była to jedna z największych masowych egzekucji przeprowadzonych w historii warszawskiego więzienia.

1944 – w Częstochowie zginął płk Stanisław Nakoniecznikoff-Klukowski „Kmicic”, komendant główny Narodowych Sił Zbrojnych. Okoliczności jego zabójstwa wiązano ze sporami wewnątrz organizacji i kwestią scalenia NSZ z Armią Krajową.

1946 – w Toronto urodził się Howard Shore, kompozytor muzyki filmowej. Światową sławę przyniosły mu przede wszystkim monumentalne ścieżki dźwiękowe do trylogii „Władca Pierścieni”, a komponował również do filmów Davida Cronenberga i Martina Scorsesego.

1947 – urodziła się Laura Nyro, amerykańska wokalistka i autorka piosenek. Jej utwory wykonywali później m.in. Barbra Streisand, Blood, Sweat & Tears oraz The 5th Dimension.

1947 – urodził się Joe Morton, aktor znany m.in. z „Terminatora 2”, „Speed”, „Justice League” oraz serialu „Scandal”.

1949 – Polska uznała Niemiecką Republikę Demokratyczną, utworzoną kilkanaście dni wcześniej w sowieckiej strefie okupacyjnej Niemiec.

1950 – w Krakowie urodził się Marek Kondrat, jeden z najbardziej rozpoznawalnych polskich aktorów. Stworzył role m.in. w „Zaklętych rewirach”, „C.K. Dezerterach”, „Psach”, „Pułkowniku Kwiatkowskim”, „Ekstradycji” i „Dniu świra”, gdzie zagrał Adasia Miauczyńskiego.

1954 – na amerykański rynek trafił Regency TR-1, pierwszy komercyjnie produkowany kieszonkowy radioodbiornik tranzystorowy. Urządzenie zapowiadało rewolucję, dzięki której muzyka i radio stały się naprawdę mobilne.

1954 – w Toronto zmarł gen. Mieczysław Norwid-Neugebauer, oficer Legionów Polskich i Wojska Polskiego oraz jeden ze współtwórców polskiego harcerstwa.

1956 – oddziały Armii Radzieckiej stacjonujące na Dolnym Śląsku i Pomorzu ruszyły w kierunku Warszawy. ZSRR obawiał się wymknięcia sytuacji w Polsce spod kontroli w czasie politycznego przesilenia, które doprowadziło do powrotu Władysława Gomułki do władzy.

1956 – urodziła się Martina Navratilova, jedna z największych tenisistek w historii. Zdobyła 18 tytułów wielkoszlemowych w singlu, a na Wimbledonie triumfowała indywidualnie rekordowe dziewięć razy.

1960 – urodził się Jean-Claude Van Damme, belgijski aktor i zawodnik sportów walki, który stał się jedną z ikon kina akcji przełomu lat 80. i 90. Zagrał m.in. w „Krwawym sporcie”, „Kickboxerze”, „Uniwersalnym żołnierzu” i „Strażniku czasu”.

1961 – urodził się Wynton Marsalis, amerykański trębacz jazzowy i kompozytor, wielokrotny laureat Grammy i wieloletni dyrektor artystyczny Jazz at Lincoln Center.

1962 – James Watson, Francis Crick i Maurice Wilkins otrzymali Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny za badania nad strukturą DNA i mechanizmem przekazywania informacji genetycznej.

1965 – pomnik księcia Józefa Poniatowskiego autorstwa Bertela Thorvaldsena został ustawiony przed Pałacem Namiestnikowskim przy Krakowskim Przedmieściu w Warszawie. Historia monumentu obejmuje konfiskatę przez Rosjan, zwrot Polsce i zniszczenie oryginału przez Niemców w 1944 roku; obecna figura jest powojennym odlewem.

1968 – podczas igrzysk olimpijskich w Meksyku Bob Beamon skoczył w dal 8,90 m. Poprawił rekord świata aż o 55 centymetrów, a rezultat przeszedł do historii sportu jako jeden z najbardziej niewiarygodnych rekordów lekkoatletycznych.

1972 – w Chorzowie urodził się Wojciech Kuczok, pisarz, poeta, krytyk filmowy i scenarzysta. Za powieść „Gnój” otrzymał Nagrodę Literacką Nike, a na podstawie jego twórczości powstały „Pręgi” Magdaleny Piekorz.

1974 – urodził się Peter Svensson, gitarzysta The Cardigans i współautor wielu przebojów zespołu, w tym „Lovefool”, „My Favourite Game” i „Erase/Rewind”.

1976 – odbyła się premiera „Bruneta wieczorową porą” Stanisława Barei z Krzysztofem Kowalewskim, Wojciechem Pokorą i Wiesławem Gołasem. Komedia pełna absurdów PRL z czasem weszła do kanonu polskiego kina i pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych filmów Barei.

1976 – w Krakowie odsłonięto odbudowany Pomnik Grunwaldzki, ufundowany przed wojną przez Ignacego Jana Paderewskiego i zniszczony przez Niemców podczas okupacji.

1977 – baseballista Reggie Jackson zdobył trzy home runy po trzech kolejnych rzutach w szóstym meczu World Series i poprowadził New York Yankees do mistrzostwa. Właśnie wtedy utrwalił się jego przydomek „Mr. October”.

1978 – zmarł Zbigniew Ziembiński, polski aktor i reżyser, który po emigracji do Brazylii odegrał kluczową rolę w rozwoju tamtejszego nowoczesnego teatru.

1979 – urodził się Ne-Yo, właściwie Shaffer Chimere Smith. Wokalista i autor piosenek stworzył takie przeboje jak „So Sick”, „Closer” i „Miss Independent”, a pisał również dla innych wykonawców, w tym hit „Let Me Love You” Mario.

1980 – przedstawiciele Komitetów Założycielskich Niezależnego Zrzeszenia Studentów uchwalili statut NZS i wybrali jego ogólnopolskie władze.

1981 – Wojciech Jaruzelski zastąpił Stanisława Kanię na stanowisku I sekretarza KC PZPR. Skupił wówczas w swoich rękach najważniejsze funkcje państwowe i partyjne, na niespełna dwa miesiące przed wprowadzeniem stanu wojennego.

1982 – ukazał się singiel „The Girl Is Mine” Michaela Jacksona i Paula McCartneya, pierwsza zapowiedź albumu „Thriller”. Duet dwóch największych gwiazd muzyki popularnej dotarł do 2. miejsca Billboard Hot 100. Tego samego dnia wydano także kompilację „20 Greatest Hits” The Beatles.

1984 – urodziły się Esperanza Spalding, basistka i wokalistka jazzowa, Freida Pinto, aktorka znana ze „Slumdoga. Milionera z ulicy”, oraz Lindsey Vonn, jedna z najbardziej utytułowanych alpejek w historii narciarstwa.

1986 – w Ottawie zmarł gen. Wilhelm Orlik-Rückemann, ostatni dowódca Korpusu Ochrony Pogranicza, który we wrześniu 1939 roku prowadził walki przeciwko Armii Czerwonej.

1987 – Telewizja Polska pokazała pierwszy odcinek serialu „Zmiennicy” Stanisława Barei. Historię Kasi Pióreckiej i Jacka Żytkiewicza zagrali Ewa Błaszczyk i Mieczysław Hryniewicz, a 15-odcinkowa produkcja stała się jednym z najbardziej lubianych polskich seriali komediowych.

1987 – urodził się Zac Efron, aktor i wokalista, który międzynarodową popularność zdobył jako Troy Bolton w serii „High School Musical”. Później zagrał m.in. w „The Greatest Showman”, „Baywatch” i „The Iron Claw”.

1988 – w Warszawie zmarł Jan Świderski, aktor, reżyser i pedagog, jedna z ważnych postaci polskiego teatru powojennego.

1993 – prezydent Lech Wałęsa desygnował Waldemara Pawlaka na stanowisko premiera.

1994 – ukazał się album „The Diary” Scarface'a, uznawany za jedno z najważniejszych wydawnictw południowego hip-hopu lat 90. Płyta dotarła do 2. miejsca Billboard 200 i przyniosła m.in. „I Seen a Man Die”.

1994 – tego samego dnia Queensrÿche wydało „Promised Land”. Album okazał się najwyżej notowanym wydawnictwem w karierze amerykańskiej grupy progresywno-metalowej.

1995 – Ministerstwo Łączności ogłosiło przetarg na budowę dwóch cyfrowych sieci telefonii komórkowej GSM. Był to jeden z najważniejszych kroków na drodze do upowszechnienia telefonii komórkowej w Polsce.

2001 – w wypadku samochodowym zginął bp Jan Chrapek, ceniony duszpasterz środowisk akademickich, inteligenckich i medialnych, wcześniej m.in. przełożony generalny michalitów.

2002 – odbyła się premiera „Ediego” Piotra Trzaskalskiego z Henrykiem Gołębiewskim i Jackiem Braciakiem. Skromny dramat społeczny stał się jednym z najgłośniejszych polskich filmów początku XXI wieku i zdobył liczne nagrody.

2002 – do amerykańskich kin wszedł „The Ring” z Naomi Watts, remake japońskiego horroru „Ringu”. Film stał się wielkim sukcesem i przyczynił się do światowej mody na amerykańskie wersje azjatyckich horrorów.

2005 – zmarł Aleksandr Jakowlew, bliski współpracownik Michaiła Gorbaczowa i jeden z architektów pieriestrojki oraz głasnosti. W okresie prezydentury Borysa Jelcyna angażował się również w ujawnianie sowieckich dokumentów dotyczących zbrodni katyńskiej.

2019 – na ekrany amerykańskich kin wszedł „Jojo Rabbit” Taiki Waititiego, satyryczny film o nazistowskich Niemczech, który później zdobył Oscara za scenariusz adaptowany. W soundtracku wykorzystano m.in. niemieckojęzyczne wersje utworów The Beatles i Davida Bowiego.

2019 – Jimmy Eat World wydali album „Surviving”. Tego samego dnia ukazały się także m.in. nowe wydawnictwa Jamesa Arthura, Alter Bridge i Marka Lanegana.

2019 – astronautki Christina Koch i Jessica Meir przeprowadziły pierwszy w historii spacer kosmiczny wykonany wyłącznie przez kobiety.

2022 – w Warszawie zmarł Stanisław Ciosek, działacz PZPR, uczestnik rozmów Okrągłego Stołu, ambasador Polski w Moskwie w latach 1989–1996 i późniejszy doradca prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego.

::news{"type":"see-also","item":"66417"}

::addons{"type":"facebook-encouragement"}