Kalendarium ciekawostek z foto-zagadką: 19 października

19 października łączy wielką historię z wyjątkowo mocną popkulturą. Tego dnia urodzili się Peter Tosh, Michael Gambon, John Lithgow, Jon Favreau i Trey Parker, a swoje płyty wydawali David Bowie, Bob Marley, Prince i Pearl Jam.

Dla Inowrocławia to również konkretna rocznica. 19 października 1901 roku otwarto Hotel Bast, a dokładnie 44 lata później przeprowadzono ekshumację ofiar „krwawej nocy” w inowrocławskim więzieniu.

Na starej fotografii Inowrocławia kryje się kolejna foto-zagadka. Czy rozpoznajecie miejsce lub obiekt i potraficie określić, z jakiego okresu pochodzi zdjęcie? Jeśli wiążą się z nim Wasze wspomnienia, podzielcie się nimi.

Co wydarzyło się 19 października?

202 p.n.e. – według tradycyjnej chronologii tego dnia rozegrała się bitwa pod Zamą, jedno z najważniejszych starć starożytności. Wojska rzymskie dowodzone przez Scypiona Afrykańskiego pokonały armię Hannibala, przesądzając o zwycięstwie Rzymu w II wojnie punickiej i jego przyszłej dominacji w basenie Morza Śródziemnego.

1335 – w Brnie zmarła Ryksa Elżbieta, córka króla Polski Przemysła II. Była żoną Wacława II, a następnie Rudolfa Habsburga oraz królową Czech i Polski.

1466 – w Toruniu zawarto drugi pokój toruński, kończący trzynastoletnią wojnę Polski z zakonem krzyżackim. Do Korony wróciły m.in. Pomorze Gdańskie, ziemia chełmińska, Warmia, Malbork i Elbląg, a pozostałe państwo zakonne stało się lennem polskiego króla.

1655 – po kapitulacji polskiej załogi Kraków opuścił Stefan Czarniecki, a do miasta wkroczyły wojska szwedzkie króla Karola X Gustawa. Był to jeden z najbardziej dramatycznych momentów potopu szwedzkiego.

1813 – zakończyła się bitwa narodów pod Lipskiem, największe starcie wojen napoleońskich. Armia Napoleona została pokonana przez koalicję Rosji, Prus, Austrii i Szwecji. Podczas osłaniania odwrotu Francuzów w Elsterze zginął książę Józef Poniatowski, kilka dni wcześniej mianowany marszałkiem Francji.

1834 – urodził się książę Ferdynand Radziwiłł, wieloletni reprezentant Polaków w niemieckim Reichstagu. W 1919 roku jako marszałek senior otworzył pierwsze posiedzenie polskiego Sejmu Ustawodawczego.

1845 – w Dreźnie odbyła się premiera opery „Tannhäuser” Richarda Wagnera. Dzieło stało się jedną z najważniejszych pozycji w dorobku kompozytora i światowym repertuarze operowym.

1862 – urodził się Auguste Lumière, który wraz z bratem Louisem należał do pionierów kinematografii. Skonstruowany przez braci kinematograf umożliwiał zarówno rejestrowanie, jak i publiczne wyświetlanie ruchomych obrazów.

1871 – urodził się Karol Adwentowicz, jeden z czołowych polskich aktorów teatralnych pierwszej połowy XX wieku, a także reżyser i dyrektor teatrów.

1901 – Hotel Bast w Inowrocławiu został otwarty dla gości. Reprezentacyjny obiekt, zaprojektowany przez Tomasza Pajzderskiego przy udziale Kazimierza Przyłuskiego, stał się później ważnym miejscem życia społecznego i kulturalnego miasta. Gościli w nim m.in. Władysław Sikorski, Jan Kasprowicz, Stanisław Przybyszewski i Janusz Kusociński.

1901 – urodził się Aleksander Maliszewski, poeta, dramatopisarz, prozaik, tłumacz oraz krytyk teatralny i filmowy.

1914 – niemiecki sterowiec przeprowadził jeden z najpoważniejszych nalotów na Warszawę podczas I wojny światowej. Bomby spadły m.in. na centrum miasta i Pragę; zginęło kilkanaście osób, a kilkadziesiąt zostało rannych.

1914 – rozpoczęła się pierwsza bitwa pod Ypres. Starcie wojsk niemieckich z Brytyjczykami, Francuzami i Belgami pomogło ustabilizować front zachodni i było jednym z wydarzeń prowadzących do wieloletniej wojny okopowej.

1916 – urodził się Emil Gilels, jeden z najwybitniejszych pianistów XX wieku. Szczególnie ceniono jego interpretacje Beethovena, Brahmsa, Prokofiewa i muzyki rosyjskiej.

1918 – powołano Radę Narodową Księstwa Cieszyńskiego, która stała się polskim przedstawicielstwem politycznym na Śląsku Cieszyńskim. Na jej czele stanęli Józef Londzin, Jan Michejda i Tadeusz Reger.

1918 – Rada Regencyjna przejęła zwierzchnictwo nad polskimi formacjami wojskowymi znajdującymi się na terenach pozostających pod niemiecką okupacją. Był to kolejny krok na drodze do odbudowy niepodległego państwa.

1918 – we Lwowie Ukraińska Rada Narodowa ogłosiła prawo Ukraińców do utworzenia własnego państwa na ziemiach monarchii austro-węgierskiej zamieszkanych przez ludność ukraińską. Kilkanaście dni później rozpoczęły się polsko-ukraińskie walki o Lwów.

1925 – urodził się Czesław Kiszczak, jeden z najważniejszych przedstawicieli władz PRL w latach 80., minister spraw wewnętrznych, członek WRON i uczestnik rozmów Okrągłego Stołu.

1926 – urodził się Stanisław Gorgolewski, fizyk i jeden z twórców polskiej radioastronomii. Był inicjatorem budowy radioteleskopów w Piwnicach pod Toruniem, a wśród jego uczniów znalazł się późniejszy odkrywca planet pozasłonecznych Aleksander Wolszczan.

1927 – założono Aeroklub Warszawski, który stał się jednym z najważniejszych ośrodków polskiego lotnictwa sportowego.

1931 – urodził się John le Carré, właściwie David Cornwell, brytyjski pisarz i były pracownik wywiadu. Jest autorem m.in. „Szpiega, który przyszedł z zimnej strefy” oraz powieści „Druciarz, krawiec, żołnierz, szpieg”.

1937 – urodziła się Teresa Ciepły, jedna z najwybitniejszych polskich lekkoatletek. Zdobywała medale olimpijskie w Rzymie i Tokio, była mistrzynią olimpijską oraz rekordzistką świata w sztafecie 4 × 100 m.

1940 – w Częstochowie urodził się Jerzy Kulej, jeden z największych pięściarzy w historii polskiego sportu. Zdobył dwa złote medale olimpijskie – w Tokio w 1964 i Meksyku w 1968 roku.

1940 – urodził się Michael Gambon, wybitny aktor teatralny i filmowy. Ogromnej publiczności dał się poznać jako Albus Dumbledore w serii filmów o Harrym Potterze, przejmując tę rolę po Richardzie Harrisie.

1941 – w warszawskim getcie zmarł Leo Belmont, adwokat, poeta, publicysta i jeden z pionierów polskiego ruchu esperanckiego.

1942 – zmarł Cyryl Ratajski, przedwojenny prezydent Poznania i pierwszy Delegat Rządu RP na Kraj podczas niemieckiej okupacji.

1944 – na Jamajce urodził się Peter Tosh, współzałożyciel The Wailers wraz z Bobem Marleyem i Bunny Wailerem. Po rozpoczęciu kariery solowej nagrał m.in. albumy „Legalize It” i „Equal Rights” i stał się jedną z ikon reggae.

1944 – urodził się George McCrae, amerykański wokalista soulowy i disco. Jego „Rock Your Baby” stało się jednym z wielkich przebojów pierwszej połowy lat 70.

1945 – urodził się John Lithgow, aktor znany zarówno z kina, jak i telewizji. Grał m.in. w „Czułych słówkach”, „Footloose”, „Dexterze”, „The Crown” i serialu „Trzecia planeta od Słońca”.

1945 – tego samego dnia urodził się Divine, właściwie Harris Glenn Milstead – aktor, performer i jedna z najbardziej charakterystycznych postaci amerykańskiego kina undergroundowego. Współpracował przede wszystkim z reżyserem Johnem Watersem przy takich filmach jak „Pink Flamingos” i „Hairspray”.

1945 – po zakończeniu wojny dokonano ekshumacji ciał ofiar „krwawej nocy” w inowrocławskim więzieniu z października 1939 roku. Zidentyfikować udało się jedynie 29 zamordowanych. Dwa dni później odbył się uroczysty pogrzeb, a trumny przeniesiono z Rynku na cmentarz parafii Zwiastowania NMP.

1946 – urodził się Philip Pullman, brytyjski pisarz, autor trylogii fantasy „Mroczne materie”, rozpoczynającej się od „Zorzy północnej”.

1948 – urodził się Patrick Simmons, gitarzysta, wokalista i wieloletni członek The Doobie Brothers. Jest współautorem i wykonawcą wielu nagrań jednego z najpopularniejszych amerykańskich zespołów rockowych lat 70.

1949 – urodził się Stanisław Gądecki, późniejszy arcybiskup metropolita poznański i w latach 2014–2024 przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski.

1953 – w Poznaniu zmarł Wojciech Trąmpczyński, pierwszy marszałek Sejmu II Rzeczypospolitej, a później marszałek Senatu.

1956 – do Warszawy bez wcześniejszego uzgodnienia z polskimi władzami przybyła delegacja sowiecka z Nikitą Chruszczowem. W Moskwie narastały obawy, że kryzys polityczny w Polsce i powrót Władysława Gomułki mogą osłabić kontrolę ZSRR nad PRL.

1957 – urodził się Karl Wallinger, muzyk znany najpierw z The Waterboys, a przede wszystkim jako lider projektu World Party. Do jego najbardziej rozpoznawalnych utworów należą „Ship of Fools” i „Put the Message in the Box”.

1960 – urodziła się Jennifer Holliday, amerykańska wokalistka i aktorka musicalowa. Jej wykonanie „And I Am Telling You I'm Not Going” z broadwayowskiego „Dreamgirls” należy do najsłynniejszych występów wokalnych w historii musicalu.

1960 – urodził się Dan „Woody” Woodgate, perkusista Madness, zespołu będącego jedną z ikon brytyjskiej sceny ska i new wave.

1962 – urodził się Evander Holyfield, jeden z najsłynniejszych pięściarzy zawodowych. Zdobywał mistrzostwo świata zarówno w wadze junior ciężkiej, jak i ciężkiej, a jego pojedynki z Mike'em Tysonem należą do najbardziej pamiętnych walk lat 90.

1966 – urodził się Jon Favreau, aktor, scenarzysta, reżyser i producent. Wyreżyserował pierwszego „Iron Mana”, później tworzył m.in. „Księgę dżungli” i „Króla Lwa”, a dla świata „Gwiezdnych wojen” stworzył serial „The Mandalorian”.

1967 – urodziła się Yoko Shimomura, japońska kompozytorka muzyki do gier. Tworzyła ścieżki dźwiękowe m.in. do „Street Fighter II”, serii „Kingdom Hearts” i „Final Fantasy XV”.

1968 – w Warszawie zmarł Anatol Stern, poeta, prozaik, scenarzysta i jeden z głównych przedstawicieli polskiego futuryzmu.

1969 – w Poznaniu zmarł prof. Józef Kostrzewski, archeolog i współtwórca polskiej szkoły archeologicznej, związany przede wszystkim z badaniami grodu w Biskupinie.

1969 – urodził się Trey Parker, współtwórca wraz z Mattem Stone'em serialu „South Park”. Jest jego scenarzystą, reżyserem i głosem wielu bohaterów, a także współautorem musicalu „The Book of Mormon”.

1970 – odbyła się premiera filmu „Rejs” Marka Piwowskiego. Produkcja ze Stanisławem Tymem, Zdzisławem Maklakiewiczem i Janem Himilsbachem powstała w dużej mierze na improwizacji i z czasem stała się jednym z największych kultowych filmów polskiego kina.

1972 – urodził się Pras Michel, raper i członek Fugees. Wraz z Lauryn Hill i Wyclefem Jeanem nagrał album „The Score”, jeden z największych hip-hopowych sukcesów lat 90.

1973 – David Bowie wydał album „Pin Ups”, złożony z interpretacji utworów artystów, którzy inspirowali go w młodości – m.in. The Who, The Yardbirds i Pink Floyd. Płyta trafiła na pierwsze miejsce brytyjskiego zestawienia.

1973 – tego samego dnia The Wailers wydali „Burnin'”, album zawierający „Get Up, Stand Up” i „I Shot the Sheriff”. Była to ostatnia płyta nagrana przez klasyczny skład Bob Marley, Peter Tosh i Bunny Wailer przed rozpoczęciem przez Tosha i Wailera samodzielnych karier.

1979 – Prince wydał swój drugi album studyjny, zatytułowany po prostu „Prince”. Znalazły się na nim m.in. „I Wanna Be Your Lover” i „I Feel for You”, które pomogły 21-letniemu artyście wejść do pierwszej ligi amerykańskiej muzyki popularnej.

1981 – Stanisław Kania ustąpił ze stanowiska I sekretarza KC PZPR, a władzę w partii objął gen. Wojciech Jaruzelski. Było to niespełna dwa miesiące przed wprowadzeniem stanu wojennego.

1984 – wracający z Bydgoszczy do Warszawy ks. Jerzy Popiełuszko został uprowadzony przez funkcjonariuszy Departamentu IV MSW. Kapłana torturowano i zamordowano, a jego ciało odnaleziono 30 października w Wiśle przy tamie we Włocławku.

1987 – w Warszawie zmarł Igor Newerly, pisarz, autor m.in. „Chłopca z Salskich Stepów”, „Pamiątki z Celulozy” i „Zostało z uczty bogów”.

1990 – w Warszawie urodził się Eryk Kulm, aktor znany m.in. z filmu „Filip”, za którego otrzymał Orła za najlepszą główną rolę męską.

1991 – zmarł ks. Jan Zieja, kapelan wojskowy, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, kampanii wrześniowej i Powstania Warszawskiego, współpracownik „Żegoty” oraz jeden ze współtwórców Komitetu Obrony Robotników.

1991 – Sejm uchwalił ustawę przewidującą likwidację państwowych gospodarstw rolnych. Proces likwidacji PGR-ów stał się jedną z najbardziej odczuwalnych społecznie zmian gospodarczych początku lat 90.

1993 – Pearl Jam wydał w Stanach Zjednoczonych drugi album studyjny „Vs.”. Płyta zawiera „Go”, „Daughter”, „Animal”, „Dissident” i „Rearviewmirror” i po premierze ustanawiała rekord sprzedaży albumu w pierwszym tygodniu ery SoundScan.

1994 – do amerykańskich kin trafił „Clerks – Sprzedawcy” Kevina Smitha. Niskobudżetowa czarno-biała komedia o pracownikach sklepu i wypożyczalni wideo stała się jednym z symboli niezależnego kina lat 90. i rozpoczęła reżyserską karierę Smitha.

1997 – weszła w życie Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej uchwalona 2 kwietnia i zatwierdzona w referendum konstytucyjnym.

1997 – prezydent Aleksander Kwaśniewski desygnował Jerzego Buzka na premiera. Powstał następnie koalicyjny rząd AWS i Unii Wolności.

2001 – Leszek Miller został premierem Polski po zwycięstwie koalicji SLD-UP w wyborach parlamentarnych.

2005 – prezydent Aleksander Kwaśniewski desygnował Kazimierza Marcinkiewicza na stanowisko premiera.

2010 – w biurze PiS w Łodzi Ryszard Cyba zastrzelił Marka Rosiaka i ciężko ranił drugiego pracownika. Sprawca został później prawomocnie skazany na dożywotnie pozbawienie wolności.

2011 – zmarł Bohdan Osadczuk, historyk, politolog i publicysta ukraiński, wieloletni współpracownik paryskiej „Kultury” i rzecznik polsko-ukraińskiego pojednania.

2011 – w Kanadzie zmarł Tadeusz Sawicz, pilot myśliwski, który uczestniczył m.in. w bitwie o Anglię.

2017 – na placu Defilad w Warszawie Piotr Szczęsny dokonał samospalenia jako aktu politycznego protestu. Pozostawił manifest wyjaśniający motywy swojej decyzji; zmarł dziesięć dni później w szpitalu.

2017 – w Warszawie zmarła Zofia Bartoszewska, uczestniczka Powstania Warszawskiego, działaczka opozycji w PRL i wieloletnia pracowniczka Państwowego Instytutu Wydawniczego.

2018 – do kin trafił „Halloween” Davida Gordona Greena. Jamie Lee Curtis ponownie zagrała Laurie Strode czterdzieści lat po klasycznym filmie Johna Carpentera, a produkcja rozpoczęła nową trylogię historii Michaela Myersa.

2018 – tego samego dnia w ograniczonej dystrybucji pojawił się „Mid90s”, pełnometrażowy debiut reżyserski Jonaha Hilla. Muzykę do filmu napisali Trent Reznor i Atticus Ross.

2020 – w Warszawie zmarł Wojciech Pszoniak, jeden z najwybitniejszych polskich aktorów teatralnych i filmowych. Zagrał m.in. w „Weselu”, „Ziemi obiecanej”, „Dantonie”, „Korczaku” i „Arii dla atlety”.

::news{"type":"see-also","item":"66420"}

::event{"type":"vertical","item":"5911"}