Kalendarium ciekawostek z foto-zagadką: 20 października

20 października przyniósł ważne wydarzenia w historii Polski, sportu, nauki i kultury. Tego dnia urodzili się Tom Petty, Snoop Dogg, Viggo Mortensen, Béla Lugosi i Danny Boyle, a Gerard Cieślik strzelił dwa gole ZSRR.

W lokalnej historii to przede wszystkim rocznica śmierci dr. Józefa Krzymińskiego – lekarza, społecznika i pierwszego polskiego prezydenta Inowrocławia po odzyskaniu niepodległości. 20 października przypada również rocznica śmierci lekarza Stanisława Nickelmanna.

Na starej fotografii Inowrocławia kryje się kolejna foto-zagadka. Czy rozpoznajecie miejsce lub obiekt i potraficie określić, z jakiego okresu pochodzi zdjęcie? Jeśli wiążą się z nim Wasze wspomnienia, podzielcie się nimi.

Co wydarzyło się 20 października?

1595 – zakończyła się dwudniowa bitwa pod Cecorą w Mołdawii. Wojska Rzeczypospolitej dowodzone przez hetmana Jana Zamoyskiego odparły znacznie liczniejsze siły tatarsko-tureckie chana Gazi II Gireja. Ćwierć wieku później w tej samej okolicy armia polska poniosła klęskę, a hetman Stanisław Żółkiewski zginął podczas odwrotu.

1655 – w Kiejdanach hetman wielki litewski Janusz Radziwiłł i jego stryjeczny brat Bogusław Radziwiłł zawarli układ ze Szwecją, zrywając unię Wielkiego Księstwa Litewskiego z Koroną i uznając zwierzchnictwo Karola X Gustawa. Wydarzenie stało się jednym z najbardziej znanych epizodów potopu szwedzkiego.

1677 – we Lwowie urodził się Stanisław Leszczyński, dwukrotny król Polski, późniejszy książę Lotaryngii. Był również pisarzem, filozofem i mecenasem kultury.

1709 – w Toruniu August II Mocny i car Piotr I zawarli traktat odnawiający ich sojusz po klęsce Szwecji pod Połtawą. Porozumienie przywracało Augusta II na polski tron i znacząco wzmacniało wpływy Rosji w Rzeczypospolitej.

1733 – urodził się Adam Naruszewicz, poeta, historyk, jezuita i biskup, jeden z najbliższych współpracowników Stanisława Augusta Poniatowskiego. Był autorem monumentalnej „Historii narodu polskiego” i zwolennikiem reform Sejmu Wielkiego.

1791 – Sejm Czteroletni uchwalił Zaręczenie Wzajemne Obojga Narodów, będące integralnym uzupełnieniem Konstytucji 3 Maja. Dokument potwierdzał wspólnotę Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego, a jednocześnie gwarantował Litwie równą reprezentację w najważniejszych wspólnych instytucjach.

1820 – powstała Warszawska Resursa Kupiecka, stowarzyszenie skupiające przedstawicieli kupiectwa i inteligencji. Przez dziesięciolecia należała do ważnych miejsc życia towarzyskiego stolicy.

1822 – w nowo wybudowanym gmachu przy ul. Jezuickiej w Lublinie odbył się pierwszy spektakl dzisiejszego Teatru Starego. Tytułu inauguracyjnego przedstawienia nie udało się ustalić, wiadomo jednak, że jednym z pierwszych wystawionych tam dzieł był „Król Lear”.

1860 – władze austriackie wydały koncesję na działalność Towarzystwa Wzajemnych Ubezpieczeń w Krakowie. Instytucja stała się jednym z najważniejszych polskich przedsięwzięć ubezpieczeniowych w Galicji.

1860 – w Warszawie rozpoczął się zjazd monarchów z udziałem cara Aleksandra II, cesarza Franciszka Józefa i pruskiego następcy tronu Wilhelma. Mieszkańcy stolicy demonstracyjnie bojkotowali wizytę przedstawicieli państw zaborczych, a na afiszach sztuki „Robert i Bertrand, czyli dwaj złodzieje” dopisywano słowa „czyli trzej złodzieje”.

1866 – w Warszawie urodził się Aleksander Janowski, popularyzator krajoznawstwa i turystyki oraz jeden z założycieli Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego.

1866 – urodził się Kazimierz Twardowski, filozof i twórca szkoły lwowsko-warszawskiej. Do grona jego uczniów należeli m.in. Władysław Tatarkiewicz, Tadeusz Kotarbiński i Kazimierz Ajdukiewicz.

1882 – urodził się Béla Lugosi, aktor, którego rola hrabiego Draculi w filmie z 1931 roku uczyniła ikoną światowego horroru. Jego wizerunek do dziś należy do najbardziej rozpoznawalnych interpretacji słynnego wampira.

1892 – w Krakowie urodził się Jan Stanisław Bystroń, etnolog, socjolog i historyk kultury, autor m.in. „Dziejów obyczajów w dawnej Polsce”.

1895 – urodził się Franciszek Jóźwiak, działacz komunistyczny, pierwszy komendant główny Milicji Obywatelskiej, później członek Biura Politycznego KC PZPR i wicepremier.

1898 – urodził się Tadeusz Faliszewski, jeden z popularnych polskich piosenkarzy okresu międzywojennego. Występował w kabaretach i rewiach, nagrywał dla największych wytwórni płytowych i wykonywał m.in. „Tango andrusowskie” oraz „Zapomnisz o mnie”.

1901 – zmarł Hipolit Wawelberg, bankier, finansista i filantrop. Finansował rozwój szkolnictwa technicznego, tanie mieszkania dla robotników oraz liczne przedsięwzięcia kulturalne i społeczne.

1901 – zmarł Julian Niedzielski, polski architekt działający m.in. w Wiedniu. Projektował obiekty uzdrowiskowe i gmachy publiczne, w tym ratusz w Nowym Sączu.

1919 – Józef Piłsudski dokonał uroczystego otwarcia Akademii Górniczej w Krakowie, dzisiejszej Akademii Górniczo-Hutniczej. Uroczystość odbyła się w auli Uniwersytetu Jagiellońskiego.

1921 – Rada Ambasadorów zatwierdziła podział Górnego Śląska pomiędzy Polskę i Niemcy. Polsce przypadła mniejsza część terytorium plebiscytowego, ale obejmująca dużą część przemysłu regionu.

1922 – urodził się Tadeusz Maklakiewicz, kompozytor i pedagog związany z warszawskim środowiskiem muzycznym. Był również jurorem popularnych festiwali piosenki w Sopocie, Zielonej Górze i Kołobrzegu.

1926 – urodził się Andrzej Waligórski, poeta, satyryk i radiowiec, jeden z twórców wrocławskiego „Studia 202” oraz kabaretu Elita. Napisał setki tekstów satyrycznych i piosenek.

1931 – urodził się Mickey Mantle, jedna z największych legend amerykańskiego baseballu. Przez całą zawodową karierę reprezentował New York Yankees i siedmiokrotnie zdobywał z klubem World Series.

1937 – urodziła się Wanda Jackson, jedna z pierwszych wielkich kobiecych gwiazd rock and rolla. „Królowa rockabilly” zasłynęła m.in. dzięki „Let's Have a Party”, a w 2009 roku została wprowadzona do Rock and Roll Hall of Fame.

1937 – zmarł Franciszek Lilpop, architekt, współautor wielu warszawskich budowli, w tym Domu Towarowego Braci Jabłkowskich.

1939 – niemieckie władze okupacyjne Warszawy zarządziły konfiskatę prywatnych radioodbiorników. Polacy mieli obowiązek oddać aparaty do 5 listopada; słuchanie zagranicznych stacji radiowych było później surowo karane.

1940 – w niemieckim obozie na Błoniach zmarł dr Józef Krzymiński, lekarz, społecznik i jeden z liderów polskiej społeczności Inowrocławia pod zaborem pruskim. Był współzałożycielem „Dziennika Kujawskiego”, działaczem „Sokoła”, posłem do Reichstagu, a od 1919 do 1928 roku pierwszym polskim prezydentem Inowrocławia po odzyskaniu niepodległości.

1940 – zmarł Fryderyk Papée, historyk, bibliotekarz i wieloletni dyrektor Biblioteki Jagiellońskiej.

1946 – urodziła się Elfriede Jelinek, austriacka pisarka i dramatopisarka. W 2004 roku otrzymała literacką Nagrodę Nobla, a do jej najbardziej znanych utworów należy „Pianistka”, sfilmowana przez Michaela Hanekego.

1950 – urodził się Tom Petty, wokalista, gitarzysta i autor piosenek, lider Tom Petty and the Heartbreakers oraz członek Traveling Wilburys. „Free Fallin'”, „I Won't Back Down”, „Learning to Fly” i „American Girl” należą do klasyki amerykańskiego rocka.

1955 – w Londynie zmarł Stanisław Stroński, jeden z najgłośniejszych publicystów politycznych II Rzeczypospolitej. To on spopularyzował określenie „Cud nad Wisłą” odnoszące się do zwycięstwa nad bolszewikami w 1920 roku.

1956 – w Warszawie urodził się Krzysztof Gosztyła, aktor teatralny, filmowy i radiowy, znany także jako jeden z najbardziej charakterystycznych polskich lektorów audiobooków. Grał m.in. w „Przesłuchaniu”, „Ogniem i mieczem” i „Pułkowniku Kwiatkowskim”.

1956 – urodził się Danny Boyle, brytyjski reżyser „Trainspotting”, „28 dni później”, „127 godzin” i „Slumdoga. Milionera z ulicy”. Za ostatni z tych filmów otrzymał Oscara za reżyserię.

1957 – na Stadionie Śląskim w Chorzowie reprezentacja Polski pokonała ZSRR 2:1 w eliminacjach mistrzostw świata. Obie polskie bramki strzelił Gerard Cieślik, dwukrotnie pokonując legendarnego Lwa Jaszyna. Mecz oglądało około 100 tys. widzów i wyrósł on daleko ponad zwykłe wydarzenie sportowe.

1958 – urodził się Viggo Mortensen, aktor, pisarz i artysta, światowej publiczności najbardziej znany jako Aragorn z trylogii „Władca Pierścieni”. Za role w „Wschodnich obietnicach”, „Captain Fantastic” i „Green Book” był nominowany do Oscara.

1958 – urodził się Mark King, wokalista i basista Level 42, jeden z najbardziej charakterystycznych instrumentalistów brytyjskiego popu lat 80. Grupa nagrała m.in. przeboje „Lessons in Love”, „Running in the Family” i „Something About You”.

1970 – w Warszawie zmarł Antoni Bohdziewicz, reżyser i pedagog łódzkiej szkoły filmowej. Podczas Powstania Warszawskiego kierował zespołem operatorów przygotowujących kroniki dokumentujące walkę stolicy.

1971 – w Long Beach urodził się Snoop Dogg, jedna z najbardziej rozpoznawalnych postaci światowego hip-hopu. Karierę rozpoczynał u boku Dr. Dre, a jego debiutancki „Doggystyle” stał się jednym z kluczowych albumów gangsta rapu i G-funku.

1971 – urodziła się Dannii Minogue, australijska wokalistka, aktorka i osobowość telewizyjna, młodsza siostra Kylie Minogue. Największe sukcesy muzyczne odnosiła na przełomie lat 90. i 2000.

1972 – w Warszawie zmarła Magdalena Samozwaniec, pisarka i satyryczka, córka Wojciecha Kossaka i siostra Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej.

1976 – zmarł Janusz Grabiański, grafik, plakacista i jeden z najwybitniejszych polskich ilustratorów książek dla dzieci. Jego charakterystyczne, lekkie akwarele towarzyszyły kilku pokoleniom czytelników.

1976 – urodziła się Ada Fijał, aktorka i wokalistka. Występowała w filmach i serialach, a działalność aktorską łączyła z muzyką i projektami związanymi z modą.

1979 – urodził się John Krasinski, aktor, scenarzysta i reżyser. Popularność zdobył jako Jim Halpert w „The Office”, a później wyreżyserował i zagrał w horrorze „Ciche miejsce”.

1987 – w Katowicach zmarł Jerzy Chromik, lekkoatleta, mistrz Europy i trzykrotny rekordzista świata w biegu na 3000 metrów z przeszkodami.

1989 – zmarł Jerzy Wittlin, pisarz, satyryk i wydawca, wieloletni dyrektor wydawnictwa Iskry i autor popularnych humorystycznych poradników z serii „Vademecum”.

1992 – zmarł Jan Weber, muzykolog, krytyk i dziennikarz muzyczny, znawca twórczości Fryderyka Chopina i Ferenca Liszta.

1995 – zmarł Andrzej Woyciechowski, dziennikarz radiowy i twórca Radia Zet, jednej z pierwszych dużych komercyjnych rozgłośni radiowych w Polsce.

1999 – japońska telewizja Fuji TV pokazała pierwszy odcinek anime „One Piece”. Adaptacja mangi Eiichiro Ody rozrosła się w jedną z najdłużej emitowanych i najbardziej rozpoznawalnych serii w historii światowej popkultury.

2006 – do amerykańskich kin wszedł „Prestiż” Christophera Nolana z Christianem Bale'em, Hugh Jackmanem, Michaelem Caine'em i Scarlett Johansson. Davida Bowiego obsadzono w filmie w roli Nikoli Tesli.

2012 – zmarł Przemysław Gintrowski, pieśniarz i kompozytor, którego charakterystyczny głos stał się jednym z symboli kultury opozycyjnej w PRL. Wraz z Jackiem Kaczmarskim i Zbigniewem Łapińskim współtworzył legendarny program „Mury”.

2019 – w Warszawie zmarł Andrzej Heidrich, grafik i projektant, którego prace Polacy nosili codziennie w portfelach – stworzył serię banknotów z wizerunkami polskich władców. Projektował również znaczki, paszporty, dokumenty i ilustracje książkowe.

2020 – zmarł Dariusz Gnatowski, aktor teatralny i filmowy. Grał m.in. w „Ekstradycji” i „13 posterunku”, ale największą popularność przyniosła mu rola Arnolda Boczka w serialu „Świat według Kiepskich”.

2023 – The Rolling Stones wydali album „Hackney Diamonds”, pierwszy krążek z autorskim materiałem zespołu od 18 lat. Na płycie pojawili się m.in. Paul McCartney, Lady Gaga, Stevie Wonder i Elton John, a na dwóch utworach słychać zmarłego Charliego Wattsa.

2023 – tego samego dnia blink-182 wydali „One More Time...” – pierwszy album od lat nagrany ponownie przez klasyczne trio Mark Hoppus, Tom DeLonge i Travis Barker.

2023 – również 20 października ukazał się pierwszy świąteczny album Cher, zatytułowany „Christmas”. Artystce towarzyszyli na nim m.in. Stevie Wonder, Cyndi Lauper, Michael Bublé i Darlene Love.

2023 – do kin na całym świecie wszedł film „Czas krwawego księżyca” Martina Scorsesego z Leonardo DiCaprio, Robertem De Niro i Lily Gladstone. Produkcja opowiada o serii zabójstw członków narodu Osagów w Oklahomie w latach 20. XX wieku.

2024 – zmarł Janusz Olejniczak, jeden z najwybitniejszych polskich pianistów i chopinistów. Jako 18-latek zdobył VI nagrodę Konkursu Chopinowskiego, koncertował na całym świecie, a jego wykonania wykorzystano także w ścieżce dźwiękowej „Pianisty” Romana Polańskiego.

2024 – w wieku 99 lat zmarł Zbigniew Pawelski, powstaniec warszawski i architekt. Był współautorem wielu ważnych realizacji powojennej Warszawy, w tym hotelu Victoria.

::news{"type":"see-also","item":"66813"}

::event{"type":"vertical","item":"5853"}