Kalendarium ciekawostek z foto-zagadką: 21 października

21 października to mocna data dla polskiej historii, teatru, kina i muzyki. Tego dnia urodzili się Jadwiga Barańska, Carrie Fisher, Dizzy Gillespie, Celia Cruz, Steve Lukather i Doja Cat, a Meat Loaf wydał „Bat Out of Hell”.

Lokalnie 21 października przypomina Helenę Szafran, przez lata związaną z inowrocławskim szkolnictwem, oraz Pawła Liedermanna, który w 1919 roku został burmistrzem Pakości.

Na starej fotografii Inowrocławia kryje się kolejna foto-zagadka. Czy rozpoznajecie miejsce lub obiekt i potraficie określić, z jakiego okresu pochodzi zdjęcie? Jeśli wiążą się z nim Wasze wspomnienia, podzielcie się nimi.

Co wydarzyło się 21 października?

1578 – podczas wojny o Inflanty wojska polsko-litewskie odniosły zwycięstwo nad siłami rosyjskimi w bitwie pod Kiesią, dzisiejszym Cēsis na Łotwie. Starcie należało do ważniejszych sukcesów wojsk Rzeczypospolitej w wojnie prowadzonej za panowania Stefana Batorego.

1702 – cesarz Leopold I Habsburg wydał dokument powołujący jezuicką Akademię Leopoldyńską we Wrocławiu. Od tej instytucji wywodzi się tradycja dzisiejszego Uniwersytetu Wrocławskiego.

1772 – urodził się Samuel Taylor Coleridge, angielski poeta romantyczny, autor m.in. „Rymów o starym marynarzu”. Wraz z Williamem Wordsworthem należał do twórców, którzy wywarli ogromny wpływ na europejski romantyzm.

1827 – po raz pierwszy zebrał się Sejm Wielkiego Księstwa Poznańskiego. Był stanowym przedstawicielstwem mieszkańców prowincji utworzonej przez Prusy po kongresie wiedeńskim.

1831 – skapitulowała twierdza Zamość, ostatni znaczący punkt oporu powstania listopadowego. Załoga licząca około 4 tys. żołnierzy poddała się po wielomiesięcznej blokadzie; datę tę przyjmuje się jako zakończenie powstania.

1833 – urodził się Alfred Nobel, szwedzki chemik, wynalazca i przemysłowiec, twórca dynamitu. W testamencie przeznaczył swój majątek na nagrody przyznawane osobom mającym szczególne zasługi dla nauki, literatury i pokoju.

1854 – zmarła księżna Maria Wirtemberska z Czartoryskich, pisarka i mecenas kultury. Była autorką „Malwiny, czyli domyślności serca”, jednej z pierwszych polskich powieści psychologiczno-obyczajowych.

1858 – w Paryżu odbyła się premiera operetki „Orfeusz w piekle” Jacques’a Offenbacha. To właśnie z tego dzieła pochodzi słynny galop, kojarzony dziś powszechnie z kankanem.

1869 – w Łodzi zmarł Ludwik Geyer, jeden z pionierów przemysłowego rozwoju miasta. W jego Białej Fabryce uruchomiono pierwszą w Królestwie Polskim maszynę parową wykorzystywaną w przemyśle włókienniczym.

1888 – urodziła się Helena Szafran, botaniczka i działaczka ochrony przyrody. W latach 1937–1947, z przerwą podczas niemieckiej okupacji, kierowała Państwowym Liceum Pedagogicznym w Inowrocławiu.

1893 – w Krakowie otwarto Teatr Miejski, który później otrzymał imię Juliusza Słowackiego. Podczas inauguracji pokazano m.in. fragmenty „Zemsty”, „Balladyny” i „Konfederatów barskich”. Budynek należał do pierwszych krakowskich gmachów oświetlanych elektrycznie.

1900 – w Warszawie urodził się Henryk Szaro, reżyser filmowy i teatralny. Należał do ważnych twórców polskiego kina międzywojennego, realizując m.in. „Przedwiośnie”, „Na Sybir”, „Pana Twardowskiego” i „Ordynata Michorowskiego”.

1911 – urodziła się Mary Blair, amerykańska ilustratorka i artystka związana ze studiem Disneya. Współtworzyła stronę plastyczną takich produkcji jak „Kopciuszek”, „Alicja w Krainie Czarów” i „Piotruś Pan”.

1912 – urodził się Georg Solti, jeden z najwybitniejszych dyrygentów XX wieku. Wieloletni dyrektor Chicago Symphony Orchestra zdobył rekordową liczbę nagród Grammy wśród artystów muzyki klasycznej.

1912 – urodził się Ludwik Perski, reżyser dokumentalista i współtwórca Polskiej Kroniki Filmowej. Zrealizował ponad sto filmów dokumentalnych.

1917 – urodził się Dizzy Gillespie, trębacz, kompozytor i jeden z twórców bebopu. Wraz z Charliem Parkerem odegrał kluczową rolę w narodzinach nowoczesnego jazzu.

1919 – Paweł Liedermann został burmistrzem Pakości. Jego wybór przypadał na okres przejmowania lokalnej administracji przez Polaków po odzyskaniu niepodległości.

1924 – w Walentynowie w powiecie inowrocławskim urodził się Józef Zabłocki, późniejszy profesor Politechniki Śląskiej i specjalista w zakresie aparatury chemicznej.

1925 – urodziła się Celia Cruz, kubańsko-amerykańska wokalistka nazywana „Królową Salsy”. Charakterystyczny głos i sceniczna energia uczyniły ją jedną z najważniejszych postaci muzyki latynoamerykańskiej XX wieku.

1929 – urodziła się Ursula K. Le Guin, jedna z najważniejszych autorek literatury science fiction i fantasy. Stworzyła m.in. cykl o Ziemiomorzu oraz powieści „Lewa ręka ciemności” i „Wydziedziczeni”.

1932 – na terenie Puszczy Białowieskiej utworzono Park Narodowy w Białowieży, będący poprzednikiem dzisiejszego Białowieskiego Parku Narodowego.

1935 – w Łodzi urodziła się Jadwiga Barańska, aktorka, która zapisała się w historii polskiej telewizji i kina przede wszystkim rolą Barbary Niechcic w „Nocach i dniach”. Zagrała również tytułową rolę w „Hrabinie Cosel”.

1940 – urodził się Manfred Mann, muzyk, klawiszowiec i lider zespołów Manfred Mann oraz Manfred Mann's Earth Band. Jego repertuar obejmuje m.in. „Do Wah Diddy Diddy”, „Mighty Quinn” i „Blinded by the Light”.

1941 – w londyńskim szpitalu zmarł Herman Lieberman, działacz PPS, wieloletni parlamentarzysta i przeciwnik sanacji, wcześniej skazany w procesie brzeskim.

1941 – urodził się Steve Cropper, gitarzysta, kompozytor i producent związany z Booker T. & the M.G.'s oraz wytwórnią Stax. Współtworzył m.in. „(Sittin' On) The Dock of the Bay” Otisa Reddinga i „In the Midnight Hour” Wilsona Picketta.

1946 – urodził się Lux Interior, wokalista The Cramps. Grupa łączyła punk rock, rockabilly, garaż i estetykę starych horrorów, stając się jednym z pionierów psychobilly.

1946 – urodził się również Lee Loughnane, trębacz i współzałożyciel grupy Chicago, znanej z połączenia rocka, popu i rozbudowanej sekcji dętej.

1947 – wobec groźby aresztowania Stanisław Mikołajczyk, lider PSL i były premier rządu RP na uchodźstwie, potajemnie opuścił Polskę i przedostał się na Zachód.

1949 – pierwszy pełnomorski statek zbudowany po wojnie całkowicie w Polsce, SS „Sołdek”, został przekazany do eksploatacji. Samo wodowanie jednostki odbyło się wcześniej – 6 listopada 1948 roku.

1953 – urodziła się Charlotte Caffey, gitarzystka i klawiszowiec The Go-Go's. Była współautorką jednego z największych przebojów zespołu – „We Got the Beat”.

1956 – Władysław Gomułka został wybrany I sekretarzem KC PZPR. Wydarzenie było kulminacją tzw. Polskiego Października i oznaczało zmianę układu sił we władzach PRL.

1956 – urodziła się Carrie Fisher, aktorka i pisarka, która na stałe weszła do historii światowej popkultury jako księżniczka Leia w „Gwiezdnych wojnach”. Była także autorką scenariuszy i książek, w tym „Pocztówek znad krawędzi”.

1957 – ukazał się album „Miles Ahead” Milesa Davisa, nagrany z orkiestrą pod kierunkiem aranżera Gila Evansa. Płyta stała się pierwszą częścią ich słynnej serii współpracy i jednym z klasycznych wydawnictw jazzowych.

1957 – urodził się Steve Lukather, gitarzysta, wokalista i współzałożyciel grupy Toto. Poza własnym zespołem nagrywał jako muzyk sesyjny z dziesiątkami gwiazd, a jego gitarę można usłyszeć m.in. na albumach Michaela Jacksona.

1959 – w Nowym Jorku otwarto Solomon R. Guggenheim Museum, zaprojektowane przez Franka Lloyda Wrighta. Spiralny budynek przy Fifth Avenue sam stał się jednym z najsłynniejszych dzieł architektury XX wieku.

1959 – urodził się Ken Watanabe, japoński aktor znany światowej publiczności m.in. z „Ostatniego samuraja”, „Incepcji”, „Listów z Iwo Jimy” i „Godzilli”.

1963 – podczas obławy w Majdanie Kozic Górnych zginął Józef Franczak „Laluś”, były żołnierz AK i WiN, przez kilkanaście lat ukrywający się przed komunistycznym aparatem bezpieczeństwa. Był ostatnim partyzantem podziemia niepodległościowego poległym w walce.

1966 – podczas spotkania na Uniwersytecie Warszawskim prof. Leszek Kołakowski wygłosił przemówienie ostro krytykujące rzeczywistość polityczną PRL dziesięć lat po Październiku '56. Wkrótce został usunięty z PZPR.

1969 – w Warszawie zmarł prof. Wacław Sierpiński, jeden z najwybitniejszych polskich matematyków i współtwórca warszawskiej szkoły matematycznej.

1976 – urodził się Andrew Scott, irlandzki aktor znany m.in. jako Moriarty z serialu „Sherlock”, „ksiądz” z „Fleabag” oraz z głównej roli w filmie „Dobrzy nieznajomi”.

1976 – urodził się Josh Ritter, amerykański singer-songwriter ceniony za poetyckie teksty i folkowo-rockowe brzmienie.

1977 – Meat Loaf wydał album „Bat Out of Hell”, skomponowany przez Jima Steinmana i wyprodukowany przez Todda Rundgrena. Krążek z utworami „Paradise by the Dashboard Light” i „Two Out of Three Ain't Bad” stał się jednym z najlepiej sprzedających się albumów w historii muzyki.

1980 – urodziła się Kim Kardashian, celebrytka i bizneswoman, która dzięki reality show „Keeping Up with the Kardashians” stała się jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci współczesnej kultury popularnej.

1988 – urodził się Glen Powell, aktor, którego popularność gwałtownie wzrosła dzięki filmom „Top Gun: Maverick”, „Tylko nie ty”, „Hit Man” i „Twisters”.

1992 – do sprzedaży trafiła książka fotograficzna „Sex” Madonny, będąca jednym z najbardziej prowokacyjnych popkulturowych wydawnictw początku lat 90. Towarzyszyła promocji albumu „Erotica”, wydanego dzień wcześniej.

1993 – urodził się Kane Brown, amerykański wokalista country, który zdobył popularność m.in. dzięki utworom „What Ifs”, „Heaven” i „One Thing Right”.

1995 – urodziła się Doja Cat, amerykańska raperka i wokalistka. Do jej największych przebojów należą „Say So”, „Kiss Me More”, „Woman” i „Paint the Town Red”.

1999 – w Monachium zmarł Alfred Schütz, kompozytor i pianista, autor muzyki do „Czerwonych maków na Monte Cassino”, jednej z najbardziej rozpoznawalnych polskich pieśni wojennych.

2007 – odbyły się przedterminowe wybory parlamentarne. Platforma Obywatelska uzyskała 41,51 proc. głosów, wyprzedzając PiS; po wyborach powstał rząd koalicyjny PO-PSL kierowany przez Donalda Tuska.

2010 – Piotr Duda został wybrany przewodniczącym NSZZ „Solidarność”, zastępując Janusza Śniadka.

2015 – koreański pianista Cho Seong-jin zwyciężył w XVII Międzynarodowym Konkursie Pianistycznym im. Fryderyka Chopina. Jego sukces otworzył mu drogę do światowej kariery koncertowej.

2016 – Leonard Cohen wydał album „You Want It Darker”, ostatnią płytę opublikowaną za jego życia. Artysta zmarł zaledwie 17 dni później.

2019 – w Warszawie zmarł prof. Waldemar Jan Dziak, politolog specjalizujący się w problematyce Chin i Korei Północnej.

2021 – Bruce Liu zwyciężył w XVIII Międzynarodowym Konkursie Pianistycznym im. Fryderyka Chopina w Warszawie. Kanadyjski pianista stał się jednym z najgłośniejszych młodych wykonawców muzyki Chopina.

2022 – Taylor Swift wydała album „Midnights”, zawierający m.in. „Anti-Hero”, „Lavender Haze” i „Karma”. Płyta stała się jednym z największych komercyjnych sukcesów artystki i trafiła na pierwsze miejsca list sprzedaży na całym świecie.

2022 – 21 października był wyjątkowo intensywnym dniem dla muzycznych premier. Arctic Monkeys wydali „The Car”, Carly Rae Jepsen – „The Loneliest Time”, a-ha – „True North”, Meghan Trainor – „Takin' It Back”, a Jean-Michel Jarre – „Oxymore”.

2022 – do polskich kin weszły m.in. „Black Adam” z Dwayne'em Johnsonem oraz „Brigitte Bardot cudowna” Lecha Majewskiego.

::news{"type":"see-also","item":"66816"}

::event{"type":"vertical","item":"5916"}