Kalendarium ciekawostek z foto-zagadką: 23 października

23 października mocno łączy historię, sport, kino, muzykę i technologię. Tego dnia urodzili się Pelé, Kazimierz Deyna, Ang Lee, Ryan Reynolds i Emilia Clarke, Apple pokazało iPoda, a Adele wydała „Hello”.

W lokalnym kalendarium jest Pakość, gdzie w 1788 roku powstała szkoła przyklasztorna, oraz Niszczewice – miejsce urodzenia Aleksandra Rogalskiego. To także dzień pamięci o ofiarach „krwawej nocy” w inowrocławskim więzieniu z 22 na 23 października 1939 roku.

Na starej fotografii Inowrocławia kryje się kolejna foto-zagadka. Czy rozpoznajecie miejsce lub obiekt i potraficie określić, z jakiego okresu pochodzi zdjęcie? Jeśli wiążą się z nim Wasze wspomnienia, podzielcie się nimi.

Co wydarzyło się 23 października?

1501 – król Aleksander Jagiellończyk zatwierdził unię mielnicką regulującą relacje Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego. Jej postanowienia zakładały znaczne zacieśnienie związku obu państw, jednak w praktyce nie zostały w pełni wprowadzone w życie.

1788 – gwardian Anicet Paszkiewicz założył w Pakości szkołę przyklasztorną. To jedna z lokalnych rocznic odnotowanych w kujawskim kalendarium.

1793 – kontrolowany przez Rosję sejm grodzieński ratyfikował II rozbiór Polski. Rzeczpospolita utraciła ogromne obszary na rzecz Rosji i Prus, a państwo zostało zredukowane do niewielkiej części dawnego terytorium.

1817 – w Warszawie otwarto Instytut Głuchoniemych, utworzony z inicjatywy ks. Jakuba Falkowskiego. Była to jedna z pionierskich polskich placówek zajmujących się edukacją osób niesłyszących.

1843 – urodził się Henryk Siemiradzki, jeden z najwybitniejszych polskich malarzy akademickich. Tworzył monumentalne kompozycje inspirowane antykiem, w tym „Pochodnie Nerona”, a jego dziełem jest także słynna kurtyna Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie.

1870 – w Rapperswilu w Szwajcarii powstało Muzeum Polskie, jedno z najważniejszych centrów przechowywania pamiątek narodowych w okresie zaborów. W 1927 roku dużą część zbiorów przewieziono do Polski; wiele z nich przepadło później podczas II wojny światowej.

1885 – w Kcyni urodził się Jan Czochralski, chemik i metaloznawca, którego metoda otrzymywania monokryształów stała się fundamentem współczesnej elektroniki. Metodą Czochralskiego wytwarza się m.in. kryształy krzemu wykorzystywane w produkcji układów scalonych.

1912 – w Niszczewicach urodził się Aleksander Rogalski, pisarz, krytyk literacki i germanista, późniejszy profesor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Zajmował się przede wszystkim literaturą niemiecką i problematyką stosunków polsko-niemieckich.

1914 – podczas I wojny światowej kawaleria 1. Pułku Legionów Polskich walczyła w rejonie Łowicza, a 2. Pułk Legionów prowadził zwycięskie walki pod Pasieczną i Pniowem.

1915 – w Waksmundzie urodził się Józef Kuraś „Ogień”, żołnierz konspiracji podczas niemieckiej okupacji, a po wojnie dowódca jednego z najbardziej znanych oddziałów antykomunistycznego podziemia na Podhalu.

1923 – w Krakowie urodził się Wiktor Sadecki, aktor przez lata związany ze Starym Teatrem i Teatrem im. Juliusza Słowackiego. Widzowie pamiętają go m.in. z „Wodzireja”, „Janosika”, „Chłopów” i „Królowej Bony”.

1925 – urodził się Johnny Carson, legendarny amerykański prezenter i komik. Przez 30 lat prowadził „The Tonight Show”, wyznaczając wzorzec telewizyjnego late-night show dla kolejnych pokoleń gospodarzy.

1927 – w Radomiu urodził się Leszek Kołakowski, filozof, historyk idei i eseista. Po emigracji wykładał m.in. w Oksfordzie, a jego „Główne nurty marksizmu” należą do najważniejszych analiz ideologii komunistycznej.

1927 – urodził się Andrzej Strumiłło, malarz, grafik, fotograf, scenograf, poeta i podróżnik. W części opracowań pojawia się również rok 1928 jako data jego urodzenia.

1935 – w Gliwicach urodził się Egon Franke, florecista, który w 1964 roku w Tokio zdobył pierwszy w historii polskiej szermierki indywidualny złoty medal olimpijski.

1939 – na ziemiach II Rzeczypospolitej zajętych przez ZSRR przeprowadzono kontrolowane przez sowieckie władze wybory do zgromadzeń ludowych Zachodniej Ukrainy i Zachodniej Białorusi. Posłużyły następnie do formalnego uzasadnienia aneksji okupowanych terenów przez Związek Sowiecki.

1939 – noc z 22 na 23 października zapisała się jako jedna z najtragiczniejszych w historii Inowrocławia. W miejscowym więzieniu niemieccy sprawcy zamordowali co najmniej 56 Polaków, w tym prezydenta miasta Apolinarego Jankowskiego, wiceprezydenta Władysława Juengsta i wójta Mieczysława Ekerta. Zbrodnia przeszła do historii jako „krwawa noc” lub „makabryczna noc”.

1940 – w brazylijskim Três Corações urodził się Pelé, właściwie Edson Arantes do Nascimento, jedna z największych legend światowego futbolu. Jako jedyny piłkarz w historii trzykrotnie zdobył z reprezentacją Brazylii mistrzostwo świata – w 1958, 1962 i 1970 roku.

1942 – okupacyjne władze niemieckie wydały rozporządzenie ograniczające obszar warszawskiego getta. Po wcześniejszych masowych deportacjach do obozu zagłady w Treblince pozostało w nim około 60 tys. Żydów.

1943 – na terenie ruin warszawskiego getta Niemcy rozstrzelali około 300 mężczyzn przywiezionych z więzienia na Pawiaku.

1944 – w Lublinie powołano Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej. Nowa uczelnia rozpoczęła działalność jeszcze w czasie trwania II wojny światowej i stała się jednym z największych ośrodków akademickich we wschodniej Polsce.

1945 – zginął Wincenty Mucke, czołowy działacz Polskiej Partii Robotniczej w Inowrocławiu. „Kroniki Inowrocławskie” wiążą jego śmierć z powojennymi rozgrywkami politycznymi.

1947 – urodził się Kazimierz Deyna, jeden z najwybitniejszych polskich piłkarzy w historii. Z reprezentacją zdobył złoty medal igrzysk w Monachium w 1972 roku i srebrny medal w Montrealu cztery lata później, a w 1974 roku był kapitanem drużyny, która zajęła trzecie miejsce na mistrzostwach świata.

1954 – urodził się Ang Lee, reżyser „Przyczajonego tygrysa, ukrytego smoka”, „Tajemnicy Brokeback Mountain” i „Życia Pi”. Dwukrotnie zdobył Oscara za najlepszą reżyserię.

1956 – na Węgrzech wybuchło powstanie węgierskie. Bezpośrednim impulsem była studencka manifestacja w Budapeszcie wyrażająca m.in. solidarność z przemianami polskiego Października. Rewolucję stłumiła interwencja wojsk sowieckich.

1956 – w Warszawie powstał Ogólnopolski Klub Postępowej Inteligencji Katolickiej, z którego wyrosło środowisko późniejszego Klubu Inteligencji Katolickiej.

1956 – urodził się Dwight Yoakam, amerykański wokalista i aktor, jedna z największych gwiazd nurtu neotradycyjnego country. Do jego najbardziej znanych nagrań należą „Guitars, Cadillacs” i „A Thousand Miles from Nowhere”.

1956 – tego samego dnia urodziła się Dianne Reeves, jedna z najbardziej cenionych współczesnych wokalistek jazzowych i wielokrotna laureatka Grammy.

1957 – w Krakowie urodził się Adam Nawałka, piłkarz reprezentacji Polski na mistrzostwach świata w 1978 roku, a później selekcjoner kadry narodowej. Pod jego wodzą Polska dotarła do ćwierćfinału Euro 2016.

1959 – urodził się „Weird Al” Yankovic, amerykański muzyk i mistrz muzycznej parodii. Przez dekady przerabiał światowe przeboje, tworząc takie utwory jak „Eat It”, „Like a Surgeon” czy „White & Nerdy”.

1959 – urodził się również Sam Raimi, reżyser, scenarzysta i producent. Zaczynał od kultowego horroru „Martwe zło”, a światowy sukces przyniosła mu później trylogia „Spider-Man” z Tobeyem Maguire’em.

1964 – urodził się Robert Trujillo, basista Metalliki, wcześniej związany m.in. z Suicidal Tendencies i zespołem Ozzy'ego Osbourne'a. Do Metalliki dołączył w 2003 roku.

1966 – w Warszawie zmarł Franciszek Jóźwiak, działacz komunistyczny, były komendant główny Milicji Obywatelskiej, wicepremier i członek Biura Politycznego KC PZPR.

1971 – zakończył się jeden z procesów członków podziemnej organizacji „Ruch”. Andrzej Czuma i Stefan Niesiołowski zostali skazani na siedem lat więzienia, a wyroki otrzymali także inni działacze organizacji.

1976 – urodził się Ryan Reynolds, kanadyjski aktor, producent i scenarzysta. Światową popularność przyniosła mu przede wszystkim rola Wade'a Wilsona w serii „Deadpool”, ale wcześniej grał także w komediach i filmach akcji.

1984 – Janina Błaszak z Urzędu Telekomunikacyjnego w Inowrocławiu zdobyła pierwsze miejsce w centralnym konkursie telegrafistek rozegranym w Elblągu.

1986 – urodziła się Emilia Clarke, brytyjska aktorka, która zdobyła światową sławę jako Daenerys Targaryen w serialu „Gra o tron”. Zagrała również m.in. w „Zanim się pojawiłeś” i „Han Solo: Gwiezdne wojny – historie”.

1993 – zmarł Wacław Felczak, historyk i wybitny znawca Europy Środkowej. Podczas II wojny światowej organizował trasę kurierską łączącą okupowaną Polskę z polskimi władzami na emigracji.

1994 – urodziła się Margaret Qualley, aktorka znana m.in. z „Pewnego razu... w Hollywood”, serialu „Sprzątaczka” oraz filmu „Substancja”. Jest córką aktorki Andie MacDowell.

1996 – Sejm umorzył postępowanie dotyczące odpowiedzialności konstytucyjnej osób podejmujących decyzje związane z wprowadzeniem stanu wojennego, w tym generałów Wojciecha Jaruzelskiego i Czesława Kiszczaka.

2001 – Apple zaprezentowało pierwszego iPoda. Urządzenie miało dysk o pojemności 5 GB, mieściło około tysiąca utworów i oferowało do 10 godzin pracy na baterii. Niewielki odtwarzacz w kolejnych latach radykalnie zmienił sposób słuchania i dystrybucji muzyki.

2005 – odbyła się druga tura wyborów prezydenckich w Polsce. Lech Kaczyński zdobył 54,04 proc. głosów i pokonał Donalda Tuska, który otrzymał 45,96 proc.

2006 – w Wielkiej Brytanii i Europie ukazał się album „The Black Parade” My Chemical Romance. Koncepcyjna płyta z „Welcome to the Black Parade”, „Famous Last Words” i „Teenagers” stała się jednym z najważniejszych rockowych albumów pierwszej dekady XXI wieku.

2012 – w Żywcu zmarł Wilhelm Brasse, były więzień Auschwitz. Jako fotograf obozowy został zmuszony przez Niemców do wykonywania tysięcy zdjęć identyfikacyjnych więźniów.

2015 – zmarł Kazimierz Śliwa, żołnierz Polskich Sił Zbrojnych i Armii Krajowej. Był najmłodszym z cichociemnych przerzuconych do okupowanej Polski – w chwili skoku miał 19 lat.

2015 – Adele wydała singiel „Hello”, pierwszą zapowiedź albumu „25”. Piosenka stała się światowym fenomenem, a jej teledysk w rekordowym tempie zdobywał setki milionów wyświetleń.

2019 – w Pradze zmarł Alfred Znamierowski, heraldyk i weksylolog, autor licznych publikacji poświęconych herbom i flagom. Wcześniej współpracował m.in. z Radiem Wolna Europa, Głosem Ameryki i paryską „Kulturą”.

2020 – Gorillaz wydali album „Song Machine, Season One: Strange Timez”. W projekcie Damona Albarna i Jamiego Hewletta wystąpili m.in. Robert Smith, Elton John, Beck, Peter Hook i St. Vincent.

2022 – w Warszawie, w wieku 108 lat, zmarł Marian Fuks, historyk, muzykolog i żołnierz kampanii wrześniowej. Przez wiele lat związany był z Żydowskim Instytutem Historycznym, badając dzieje żydowskiej prasy, kultury i społeczności Warszawy.

::news{"type":"see-also","item":"66822"}

::event{"type":"vertical","item":"5749"}