Kalendarium ciekawostek z foto-zagadką: 26 października

26 października mocno łączy historię Polski ze światową kulturą. Tego dnia urodzili się Wanda Chotomska, Bob Hoskins, Bootsy Collins, Natalie Merchant, Keith Urban i Seth MacFarlane, The Beatles odebrali ordery MBE, a Queen wydali swoje legendarne „Greatest Hits”.

W lokalnym kalendarium 26 października przypomina inowrocławskiego kupca i społecznika Juliusza Kisielnickiego. Z Inowrocławiem związany był również Bolesław Rumiński – wychowanek Gimnazjum Jana Kasprowicza, który jako minister przemysłu chemicznego miał udział w rozwoju przemysłu sodowego w Janikowie.

Na starej fotografii Inowrocławia kryje się kolejjna foto-zagadka. Czy rozpoznajecie miejsce lub obiekt i potraficie określić, z jakiego okresu pochodzi zdjęcie? Jeśli wiążą się z nim Wasze wspomnienia, podzielcie się nimi.

Co wydarzyło się 26 października?

1497 – podczas odwrotu z wyprawy mołdawskiej wojska króla Jana I Olbrachta zostały rozbite pod Koźminem na Bukowinie przez siły hospodara Stefana Wielkiego. Z klęską tą tradycja wiąże powiedzenie „Za króla Olbrachta wyginęła szlachta”.

1768 – urodził się książę Eustachy Sanguszko, poseł na Sejm Czteroletni, uczestnik wojny polsko-rosyjskiej 1792 roku, powstania kościuszkowskiego i wyprawy Napoleona na Moskwę. Za udział w bitwie pod Zieleńcami został jednym z pierwszych kawalerów Orderu Virtuti Militari.

1775 – według najczęściej przyjmowanej daty urodził się gen. Maurycy Hauke, uczestnik wojny 1792 roku, insurekcji kościuszkowskiej i wojen napoleońskich. W Królestwie Polskim należał do najbliższych współpracowników wielkiego księcia Konstantego i zginął podczas Nocy Listopadowej, odmawiając przyłączenia się do powstańców.

1863 – w londyńskiej Freemasons' Tavern powołano The Football Association. Organizacja rozpoczęła proces ujednolicania zasad gry i wydarzenie to uznaje się za jeden z najważniejszych momentów w narodzinach nowoczesnego futbolu.

1866 – w Zbarażu urodził się Ignacy Daszyński, jeden z głównych przywódców polskiego ruchu socjalistycznego i niepodległościowego. W listopadzie 1918 roku stanął na czele Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej w Lublinie, a później był marszałkiem Sejmu.

1872 – we Lwowie urodził się Wacław Sobieski, historyk, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego i badacz dziejów politycznych Rzeczypospolitej.

1881 – w Tombstone w Arizonie doszło do słynnej strzelaniny w O.K. Corral. Krótkie starcie z udziałem braci Earpów i Doca Hollidaya stało się jednym z najbardziej znanych epizodów w historii amerykańskiego Dzikiego Zachodu.

1899 – urodziła się Irena Dubiska, skrzypaczka i pedagog. Koncertowała w Polsce i za granicą, a jej działalność była silnie związana z popularyzacją współczesnej polskiej muzyki skrzypcowej.

1906 – w Łowkowicach zmarł ks. Jan Dzierżon, przyrodnik i pszczelarz nazywany ojcem nowoczesnego pszczelarstwa. Badając życie pszczół, opisał m.in. zjawisko partenogenezy, czyli rozwoju osobników z niezapłodnionych jaj.

1916 – urodził się Emil Mentel, żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Walczył m.in. pod Tobrukiem, Monte Cassino, Ankoną i Bolonią, a pod koniec życia został awansowany do stopnia generała brygady.

1917 – urodził się Stanisław Harasymowicz, żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, cichociemny i uczestnik Powstania Warszawskiego. Poległ podczas walk na Muranowie.

1927 – ze szwajcarskiego Rapperswilu sprowadzono do Polski urnę z sercem Tadeusza Kościuszki oraz część zbiorów tamtejszego Muzeum Narodowego Polskiego. Wiele przewiezionych wówczas bezcennych pamiątek zostało później zniszczonych podczas II wojny światowej.

1929 – w Warszawie urodziła się Wanda Chotomska, jedna z najbardziej znanych polskich autorek literatury dziecięcej. Pisała wiersze, opowiadania, słuchowiska i widowiska, pozostawiając ponad 200 książek dla dzieci i młodzieży.

1931 – rozpoczął się proces brzeski przeciwko działaczom Centrolewu, czyli opozycji wobec rządów sanacji. Na ławie oskarżonych znaleźli się m.in. Wincenty Witos, Herman Lieberman i Stanisław Dubois.

1931 – zmarł Juliusz Kisielnicki, znany kupiec i społecznik inowrocławski. Jego nazwisko pozostaje jednym z lokalnych śladów historii miejskiego handlu i życia społecznego przełomu XIX i XX wieku.

1937 – zmarł gen. Józef Dowbor-Muśnicki, organizator i dowódca I Korpusu Polskiego w Rosji, a następnie naczelny dowódca wojsk powstania wielkopolskiego.

1937 – odbyła się premiera filmu „Dziewczęta z Nowolipek” Józefa Lejtesa, ekranizacji powieści Poli Gojawiczyńskiej. Produkcja należy dziś do ważnych zachowanych dzieł polskiego kina międzywojennego.

1938 – rozpoczęła się Polenaktion, masowa deportacja z III Rzeszy tysięcy Żydów posiadających polskie obywatelstwo. Wielu deportowanych znalazło się w dramatycznej sytuacji na pograniczu, szczególnie w Zbąszyniu.

1939 – Hans Frank podpisał proklamację o utworzeniu Generalnego Gubernatorstwa na części okupowanych ziem polskich. Kraków stał się siedzibą władz tego okupacyjnego tworu administracyjnego.

1940 – w Paryżu zmarła Olga Boznańska, jedna z najwybitniejszych polskich malarek przełomu XIX i XX wieku. Jej najbardziej rozpoznawalnym dziełem pozostaje „Dziewczynka z chryzantemami”.

1941 – do okupowanej Polski potajemnie powrócił z Budapesztu marszałek Edward Śmigły-Rydz. Zamieszkał w Warszawie pod przybranym nazwiskiem Adam Zawisza i zmarł kilka tygodni później.

1942 – urodził się Bob Hoskins, brytyjski aktor znany z filmów „Kto wrobił królika Rogera?”, „Mona Lisa”, „Hook” i „Super Mario Bros.”. Należał do najbardziej charakterystycznych brytyjskich aktorów swojego pokolenia.

1945 – powołano Polską Agencję Prasową, która przejęła rolę głównej państwowej agencji informacyjnej w powojennej Polsce.

1945 – wydano tzw. dekret Bieruta, na mocy którego grunty znajdujące się w granicach Warszawy przechodziły na własność gminy miasta stołecznego. Decyzja na dziesięciolecia ukształtowała stosunki własnościowe w stolicy.

1945 – urodziła się Jaclyn Smith, amerykańska aktorka, która zdobyła światową popularność jako Kelly Garrett w serialu „Aniołki Charliego”.

1946 – urodził się Pat Sajak, wieloletni gospodarz amerykańskiego teleturnieju „Wheel of Fortune”, jednej z najdłużej emitowanych produkcji tego typu w telewizji.

1947 – w Toruniu uruchomiono odbudowaną po wojnie rozgłośnię i radiostację Polskiego Radia. Była to trzynasta odtworzona po wojnie polska stacja radiowa.

1947 – urodziła się Hillary Rodham Clinton, późniejsza pierwsza dama Stanów Zjednoczonych, senator, sekretarz stanu i kandydatka Partii Demokratycznej na prezydenta USA w 2016 roku.

1951 – weszła w życie korekta granicy pomiędzy Polską a ZSRR. Polska otrzymała m.in. Ustrzyki Dolne i część Bieszczadów, oddając obszary wokół Bełza i Sokala; mieszkańców terenów objętych wymianą przesiedlono.

1951 – urodził się Bootsy Collins, jeden z najbardziej charakterystycznych basistów w historii funku. Grał z Jamesem Brownem, Parliament i Funkadelic, a później odnosił sukcesy również pod własnym nazwiskiem.

1952 – odbyły się wybory do Sejmu PRL I kadencji. Wszystkie mandaty przypadły kandydatom Frontu Narodowego kontrolowanego przez PZPR.

1953 – w Wałbrzychu urodził się Krzesimir Dębski, kompozytor, dyrygent, skrzypek i lider String Connection. Napisał muzykę m.in. do „Ogniem i mieczem” oraz „W pustyni i w puszczy”, a także współtworzył „Dumkę na dwa serca”.

1956 – prymas Stefan Wyszyński został zwolniony z internowania w Komańczy. Kilka dni później powrócił do Warszawy i ponownie objął kierowanie polskim Kościołem.

1956 – urodziła się Rita Wilson, aktorka i producentka filmowa znana m.in. z „Bezsenności w Seattle”, „Uciekającej panny młodej” i „Mojego wielkiego greckiego wesela”.

1958 – w Oblęgorku otwarto Muzeum Henryka Sienkiewicza w pałacyku podarowanym pisarzowi przez społeczeństwo w 1900 roku.

1962 – urodził się Cary Elwes, aktor znany przede wszystkim z „Narzeczonej dla księcia”, a później także z serii „Piła”, „Robin Hood: Faceci w rajtuzach” i „Mission: Impossible – Dead Reckoning”.

1963 – urodziła się Natalie Merchant, wokalistka zespołu 10,000 Maniacs, a następnie ceniona artystka solowa. Jej debiutancki album „Tigerlily” przyniósł m.in. utwory „Carnival” i „Wonder”.

1964 – w Warszawie rozpoczął się proces Melchiora Wańkowicza, oskarżonego przez władze PRL o przekazywanie za granicę informacji uznanych za szkodliwe dla państwa.

1965 – John Lennon, Paul McCartney, George Harrison i Ringo Starr odebrali w Pałacu Buckingham odznaczenia MBE. Uhonorowanie The Beatles wywołało w Wielkiej Brytanii ogromną dyskusję i stało się kolejnym symbolem zmieniającej się pozycji muzyki popularnej.

1967 – urodził się Keith Urban, australijsko-amerykański wokalista i gitarzysta country. Wielokrotnie zdobywał Grammy i należy do najbardziej rozpoznawalnych wykonawców współczesnego country.

1969 – zmarł Stefan Bagiński, lekarz, histolog i pionier polskich badań histochemicznych.

1971 – podpisano umowę licencyjną z koncernem FIAT na produkcję w Polsce Fiata 126p. Popularny „maluch” wszedł do produkcji dwa lata później i stał się jednym z symboli motoryzacji PRL.

1971 – w Warszawie zmarł Bolesław Rumiński, inżynier chemik i działacz komunistyczny, były minister przemysłu chemicznego oraz członek Rady Państwa. Był wychowankiem Gimnazjum Jana Kasprowicza w Inowrocławiu, a lokalne kroniki przypisują mu udział w powstaniu Janikowskich Zakładów Sodowych.

1973 – The Who wydali podwójny album „Quadrophenia”. Rock-opera Pete'a Townshenda z utworami „The Real Me”, „5:15” i „Love, Reign o'er Me” stała się jednym z najważniejszych dzieł w historii grupy.

1973 – urodził się Seth MacFarlane, twórca seriali „Family Guy”, „American Dad!” i „The Orville”. Jest również aktorem głosowym, scenarzystą, reżyserem i wokalistą.

1977 – w Somalii odnotowano ostatni naturalnie występujący przypadek ospy prawdziwej na świecie. Pacjent Ali Maow Maalin wyzdrowiał, a w 1980 roku Światowa Organizacja Zdrowia oficjalnie ogłosiła eradykację choroby.

1977 – urodził się Jon Heder, amerykański aktor, którego ogromną popularność przyniosła tytułowa rola w niezależnej komedii „Napoleon Dynamite”.

1981 – Queen wydali kompilację „Greatest Hits”. Znalazły się na niej m.in. „Bohemian Rhapsody”, „Another One Bites the Dust”, „We Are the Champions” i „Don't Stop Me Now”; album stał się najlepiej sprzedającą się płytą w historii brytyjskiego rynku.

1981 – rozpoczął się strajk okupacyjny w Wyższej Szkole Inżynieryjnej w Radomiu. Protest wyrósł z konfliktu dotyczącego wyboru władz uczelni i stał się jednym z ważnych sporów społecznych ostatnich tygodni przed stanem wojennym.

1982 – Sejm PRL uchwalił ustawę o postępowaniu wobec osób uchylających się od pracy. Przepisy pozwalały karać osoby uznane za uchylające się od zatrudnienia grzywną, a w określonych przypadkach również ograniczeniem wolności.

1983 – w Berkeley zmarł Alfred Tarski, urodzony w Warszawie matematyk, logik i filozof. Jego prace nad teorią modeli i semantyczną definicją prawdy należą do fundamentów współczesnej logiki matematycznej.

1984 – do amerykańskich kin wszedł „Terminator” Jamesa Camerona z Arnoldem Schwarzeneggerem i Lindą Hamilton. Niskobudżetowy jak na kino science fiction film stał się światowym przebojem i rozpoczął jedną z najbardziej rozpoznawalnych serii w historii kina.

1990 – w Warszawie zmarła Barbara Ludwiżanka, aktorka teatralna i filmowa. Wystąpiła m.in. w „Godzinie pąsowej róży”, „Sublokatorze”, „Chłopach” oraz „Nocach i dniach”.

1991 – podpisano porozumienie dotyczące wycofania wojsk sowieckich z Polski. Proces opuszczania kraju przez jednostki dawnej Armii Radzieckiej zakończył się w 1993 roku.

1991 – w katastrofie śmigłowca zginął Bill Graham, jeden z najbardziej wpływowych promotorów koncertowych w historii rocka. Organizował występy m.in. Jimi Hendrix Experience, The Who, Grateful Dead, Janis Joplin i The Rolling Stones.

1993 – prezydent Lech Wałęsa powołał rząd Waldemara Pawlaka, tworzony przez koalicję SLD-PSL.

2001 – w Drobinie został uprowadzony Krzysztof Olewnik, syn przedsiębiorcy Włodzimierza Olewnika. Porwanie i późniejsze zabójstwo stały się jedną z najgłośniejszych polskich spraw kryminalnych początku XXI wieku.

2007 – w Londynie zmarł Jerzy Pietrkiewicz, poeta, pisarz, badacz literatury i tłumacz. Przekładał na język angielski m.in. poezję Karola Wojtyły.

2018 – włoski zespół Måneskin wydał album „Il ballo della vita”, zawierający m.in. „Torna a casa” i „Morirò da re”. Kilka lat później grupa po zwycięstwie w Eurowizji stała się jednym z największych europejskich zespołów rockowych na świecie.

2018 – tego samego dnia Robyn wydała album „Honey”, pierwszy solowy krążek od ośmiu lat. Wśród premier znalazły się również „Sì” Andrei Bocellego, „Masters of the Sun Vol. 1” Black Eyed Peas i „A Legendary Christmas” Johna Legenda.

2022 – w wieku 98 lat zmarł Marian Markiewicz, żołnierz Armii Krajowej i uczestnik operacji „Ostra Brama”. Po wojnie był przez wiele lat więziony przez władze komunistyczne, a w 1980 roku angażował się w tworzenie struktur „Solidarności”.

::news{"type":"see-also","item":"67137"}