Kalendarium ciekawostek z foto-zagadką: 28 października

28 października to mocna data dla historii, nauki, sportu i popkultury. Tego dnia urodzili się Bill Gates, Julia Roberts, Joaquin Phoenix, Matt Smith i Frank Ocean, powstała Metallica, a świat zobaczył Statuę Wolności i pożegnalny film Michaela Jacksona.

Inowrocław ma tego dnia kilka własnych historii. W 1931 roku urodził się tu prawnik Tadeusz Ćwikliński, w 1980 roku zmarł Marian Kryszak – podczas okupacji komendant inowrocławskich Szarych Szeregów, a w 2005 roku do miasta sprowadzono wagon tramwajowy, który później stał się popularną Bimbą przy ul. św. Ducha. Dziś wagonu już tam nie ma – jego remont zamienił się w wieloletnią historię.

Na starej fotografii Inowrocławia kryje się kolejna foto-zagadka. Czy rozpoznajecie miejsce lub obiekt i potraficie określić, z jakiego okresu pochodzi zdjęcie? Jeśli wiążą się z nim Wasze wspomnienia, podzielcie się nimi.

Co wydarzyło się 28 października?

1138 – zmarł Bolesław III Krzywousty, książę Polski od 1107 roku. Jego testament, dzielący państwo pomiędzy synów przy zachowaniu zasady senioratu, zapoczątkował trwający blisko dwa stulecia okres rozbicia dzielnicowego.

1423 – podczas sejmu walnego w Warcie uchwalono Statut warcki, zatwierdzony przez Władysława Jagiełłę. Wzmacniał pozycję rycerstwa m.in. przez umożliwienie przymusowego wykupu sołectw od sołtysów uznanych za nieużytecznych lub buntowniczych.

1611 – król Zygmunt III Waza nadał poznańskiemu Kolegium Jezuickiemu przywilej przekształcający je w szkołę akademicką z prawem nadawania stopni. Wydarzenie należy do tradycji akademickich dzisiejszego Poznania.

1696 – urodził się Maurycy Saski, nieślubny syn Augusta II Mocnego, późniejszy marszałek Francji i jeden z najwybitniejszych dowódców swojej epoki. Zwyciężał m.in. pod Fontenoy i Rocoux.

1726 – w Londynie ukazało się pierwsze wydanie „Podróży Guliwera” Jonathana Swifta. Powieść, będąca nie tylko historią fantastycznych podróży, lecz także ostrą satyrą polityczną i społeczną, weszła do kanonu światowej literatury.

1844 – rozpoczęto budowę Kanału Elbląskiego, jednego z najbardziej oryginalnych zabytków hydrotechniki w Europie. System pochylni umożliwiający statkom pokonywanie różnic poziomów do dziś pozostaje jego najbardziej charakterystycznym rozwiązaniem.

1845 – w Grodnie urodził się Zygmunt Wróblewski, fizyk i profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wspólnie z Karolem Olszewskim jako pierwszy na świecie dokonał skroplenia tlenu i azotu w stanie statycznym.

1886 – w Nowym Jorku uroczyście odsłonięto Statuę Wolności, dar narodu francuskiego dla Stanów Zjednoczonych. Ceremonii przewodniczył prezydent Grover Cleveland, a monument szybko stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Ameryki.

1887 – urodził się Karol Popiel, polityk związany z chadecją i Narodową Partią Robotniczą. Był więźniem brzeskim, ministrem rządu RP na uchodźstwie oraz liderem Stronnictwa Pracy.

1891 – otwarto most kolejowy w Tczewie, ważny element połączenia kolejowego przez Wisłę. W swoim czasie należał do najbardziej imponujących konstrukcji inżynieryjnych tego typu w regionie.

1897 – urodził się Karol Maleczyński, historyk i mediewista, badacz dziejów średniowiecznej Polski oraz Śląska. Po II wojnie światowej był związany z Uniwersytetem Wrocławskim.

1904 – z tego dnia pochodzi data wysłania zachowanej pocztówki przedstawiającej Królewski Urząd Celny przy ul. Dworcowej w Inowrocławiu. Widok dawnej Bahnhofstrasse jest dziś jednym z dokumentów pokazujących, jak wyglądało miasto na początku XX wieku.

1909 – urodził się Francis Bacon, jeden z najważniejszych malarzy XX wieku. Jego ekspresyjne, często niepokojące portrety i przedstawienia ludzkiego ciała stały się jednymi z najbardziej rozpoznawalnych dzieł współczesnego malarstwa.

1914 – urodził się Jonas Salk, amerykański lekarz i wirusolog, który opracował pierwszą szeroko stosowaną szczepionkę przeciwko chorobie Heinego-Medina. Nie opatentował szczepionki, dzięki czemu mogła być szeroko dostępna.

1915 – urodził się Jan Nielubowicz, chirurg i profesor Akademii Medycznej w Warszawie. Należał do pionierów polskiej transplantologii i współtworzył pierwszy udany przeszczep nerki w Polsce.

1917 – urodziła się Maria Hiszpańska-Neumann, graficzka, malarka i ilustratorka. Podczas niemieckiej okupacji była więziona m.in. w Ravensbrück, a doświadczenia obozowe silnie wpłynęły na jej późniejszą twórczość.

1918 – w Krakowie powstała Polska Komisja Likwidacyjna, która wobec rozpadu monarchii austro-węgierskiej przejmowała władzę na terenach Galicji. W jej działalność zaangażowani byli m.in. Wincenty Witos, Ignacy Daszyński i Jędrzej Moraczewski.

1918 – Rada Regencyjna powołała gen. Tadeusza Rozwadowskiego na stanowisko szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego. Był to jeden z najważniejszych etapów tworzenia struktur armii odradzającej się Polski.

1925 – papież Pius XI wydał bullę „Vixdum Poloniae unitas”, dostosowującą organizację Kościoła katolickiego w Polsce do granic odrodzonego państwa. Ustalono nowy podział archidiecezji i diecezji.

1926 – urodził się Henryk Bereza, krytyk literacki i eseista, przez wiele lat związany z miesięcznikiem „Twórczość”. Szczególną uwagę poświęcał nowym zjawiskom w polskiej prozie.

1931 – w Inowrocławiu urodził się Tadeusz Ćwikliński, prawnik związany później z Warszawą i współpracownik prymasa Józefa Glempa. Należał także do grona autorów księgi jubileuszowej poświęconej inowrocławskiemu Gimnazjum i Liceum im. Jana Kasprowicza.

1936 – urodził się Charlie Daniels, amerykański wokalista, skrzypek i gitarzysta łączący country z southern rockiem. Jego największym przebojem był „The Devil Went Down to Georgia”.

1939 – w podtoruńskiej Barbarce Niemcy przeprowadzili jedną z pierwszych masowych egzekucji Polaków w ramach akcji eksterminacyjnej na Pomorzu. Miejsce to stało się jednym z najważniejszych symboli niemieckich zbrodni w regionie.

1948 – urodził się Krzysztof Materna, satyryk, aktor, reżyser i producent telewizyjny. Wspólnie z Wojciechem Mannem stworzył wiele popularnych programów radiowych i telewizyjnych.

1950 – w Polsce przeprowadzono reformę walutową, której towarzyszył zakaz posiadania przez obywateli złota, platyny i części walut obcych. Zasady przeliczenia pieniędzy uderzyły szczególnie w prywatne oszczędności.

1952 – urodziła się Annie Potts, amerykańska aktorka znana m.in. z filmów „Pogromcy duchów” i serialu „Projektantki”, a młodszym widzom także jako głos pasterki Bo Peep w serii „Toy Story”.

1955 – urodził się Bill Gates, współzałożyciel Microsoftu i jedna z najważniejszych postaci rewolucji komputerowej. Wraz z Paulem Allenem założył firmę, która dzięki systemom operacyjnym i oprogramowaniu biurowemu odegrała kluczową rolę w upowszechnieniu komputerów osobistych.

1956 – po ponad trzech latach internowania do Warszawy powrócił prymas Stefan Wyszyński. Jego zwolnienie było jednym z symbolicznych wydarzeń polskiego Października i politycznej odwilży.

1957 – urodził się Stephen Morris, perkusista Joy Division, a później New Order. Jego precyzyjny, charakterystyczny styl był ważnym elementem brzmienia obu zespołów.

1958 – kard. Angelo Giuseppe Roncalli został wybrany papieżem i przyjął imię Jan XXIII. Kilka lat później zwołał Sobór Watykański II, który przyniósł jedne z najważniejszych zmian w XX-wiecznym Kościele katolickim.

1962 – kryzys kubański wszedł w fazę odprężenia. Nikita Chruszczow zgodził się usunąć sowieckie rakiety z Kuby w zamian za amerykańskie zobowiązania, co pozwoliło oddalić groźbę wojny nuklearnej.

1965 – w St. Louis ukończono budowę Gateway Arch, monumentalnego łuku o wysokości 192 metrów. Konstrukcja stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych amerykańskich zabytków współczesnej architektury.

1967 – urodziła się Julia Roberts, jedna z największych gwiazd Hollywood ostatnich dekad. Popularność przyniosła jej „Pretty Woman”, a Oscara zdobyła za główną rolę w „Erin Brockovich”.

1969 – urodził się Ben Harper, amerykański wokalista, gitarzysta i autor piosenek łączący rock, blues, folk, soul i reggae. Do jego popularnych nagrań należą „Steal My Kisses” i „Diamonds on the Inside”.

1972 – urodził się Brad Paisley, jeden z najpopularniejszych współczesnych wykonawców amerykańskiego country, gitarzysta i wielokrotny laureat branżowych nagród.

1974 – urodził się Joaquin Phoenix, aktor znany m.in. z „Gladiatora”, „Spaceru po linie”, „Mistrza” i „Jokera”. Za tytułową rolę w „Jokerze” otrzymał Oscara dla najlepszego aktora.

1974 – reprezentacja Polski siatkarzy zdobyła pierwsze w historii mistrzostwo świata. Drużyna Huberta Jerzego Wagnera wygrała w Meksyku wszystkie spotkania, a w decydującym meczu pokonała Japonię 3:1.

1975 – zakończył się IX Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina. Zwycięzcą został 18-letni Krystian Zimerman, który zdobył również nagrody za najlepsze wykonanie mazurków i poloneza.

1978 – urodziła się Gwendoline Christie, brytyjska aktorka znana przede wszystkim jako Brienne z Tarth z serialu „Gra o tron”. Występowała również w „Gwiezdnych wojnach”, „Wednesday” i „Sandmanie”.

1980 – w Warszawie zmarł Marian Kryszak, harcerz, który podczas niemieckiej okupacji był komendantem inowrocławskiego roju Szarych Szeregów. Jego nazwisko należy do ważnych lokalnych biografii związanych z konspiracją harcerską.

1981 – narodziła się Metallica. Oficjalna historia zespołu wskazuje 28 października jako dzień spotkania Larsa Ulricha i Jamesa Hetfielda po ogłoszeniu zamieszczonym przez perkusistę w gazecie „Recycler”. Formacja stała się później jednym z największych zespołów metalowych w historii.

1982 – urodził się Matt Smith, brytyjski aktor znany przede wszystkim jako jedenasty Doktor w serialu „Doctor Who”. Później zagrał m.in. księcia Filipa w „The Crown” oraz Daemona Targaryena w „Rodzie smoka”.

1985 – ukazał się album „Afterburner” ZZ Top. Krążek kontynuował sukces elektroniczno-rockowego brzmienia grupy i przyniósł m.in. „Sleeping Bag”, „Rough Boy” i „Stages”.

1987 – urodził się Frank Ocean, wokalista, autor piosenek i producent, jeden z najbardziej cenionych twórców współczesnego R&B. Albumy „Channel Orange” i „Blonde” zdobyły bardzo silną pozycję w muzyce XXI wieku.

1989 – aktorka Joanna Szczepkowska podczas wywiadu w telewizyjnym „Dzienniku” wypowiedziała słynne zdanie: „Proszę Państwa, 4 czerwca 1989 roku skończył się w Polsce komunizm”. Wypowiedź stała się jednym z symboli polskiej transformacji ustrojowej.

1989 – powstało Zjednoczenie Chrześcijańsko-Narodowe, ugrupowanie wywodzące się ze środowisk solidarnościowych. Pierwszym przewodniczącym został Wiesław Chrzanowski.

1991 – Genesis wydali album „We Can't Dance”, ostatnią płytę studyjną nagraną przez zespół z Philem Collinsem przed jego odejściem. Znalazły się na niej m.in. „No Son of Mine”, „I Can't Dance” i „Jesus He Knows Me”.

1992 – ze Świnoujścia odpłynęły ostatnie rosyjskie jednostki bojowe stacjonujące w Polsce. Wycofywanie pozostałych wojsk i zaplecza zakończyło się w następnym roku.

1999 – Leszek Cichy jako pierwszy Polak skompletował Koronę Ziemi, zdobywając najwyższe szczyty wszystkich kontynentów. Ostatnim elementem przedsięwzięcia była Piramida Carstensza w Nowej Gwinei.

2003 – zmarł Edward Hartwig, jeden z najwybitniejszych polskich fotografików XX wieku i współzałożyciel Związku Polskich Artystów Fotografików.

2003 – R.E.M. wydali kompilację „In Time: The Best of R.E.M. 1988–2003”, podsumowującą najbardziej komercyjny okres kariery zespołu. Znalazły się na niej m.in. „Losing My Religion”, „Everybody Hurts”, „Man on the Moon” i „The Great Beyond”.

2005 – do Inowrocławia sprowadzono ze Szczecina wagon tramwajowy Konstal 4N, który miał przypominać o miejscowej komunikacji tramwajowej. Początkowo znajdował się w bazie MPK, a w listopadzie 2010 roku ustawiono go przy ul. św. Ducha obok Rynku. Popularna Bimba pełniła tam funkcję lokalnej pamiątki, punktu informacji i miejsca różnych wydarzeń.

W czerwcu 2021 roku Bimbę zabrano z ul. św. Ducha do remontu. Prace miały zakończyć się po kilku miesiącach, jednak po rozebraniu wagonu wykonawca wskazał na konieczność znacznie szerszej renowacji. Ostatecznie umowa nie została wykonana, a wagon przez długi czas nie wracał do miasta.

Sprawa trafiła na drogę sądową. Dopiero w 2023 roku Inowrocław odzyskał wagon, który przywieziono w niekompletnym stanie – bez zamontowanych okien, drzwi i części wyposażenia. Bimba trafiła na teren miejskiej spółki i nie wróciła już na swoje dawne miejsce przy ul. św. Ducha.

Miasto podejmowało później próby ponownego uruchomienia remontu i zabezpieczało środki na modernizację, jednak prac nie zrealizowano. W kolejnych latach wagon pozostawał poza przestrzenią uliczną. Rocznica jego sprowadzenia do Inowrocławia przypomina więc dziś nie tylko historię miejscowych tramwajów, ale również los charakterystycznej Bimby, której od kilku lat brakuje w centrum miasta.

2008 – zmarł Witold Pograniczny, dziennikarz muzyczny i jeden z pionierów Programu III Polskiego Radia. Należał do ludzi, którzy przez radio otwierali polskim słuchaczom dostęp do zachodniej muzyki popularnej.

2009 – do kin na świecie trafił „Michael Jackson's This Is It”, film zmontowany z materiałów z prób przed planowaną serią londyńskich koncertów artysty. Produkcja ukazała kulisy przygotowań ostatniego wielkiego projektu Króla Popu.

2013 – w Warszawie zmarł Tadeusz Mazowiecki, działacz opozycji demokratycznej, uczestnik obrad Okrągłego Stołu i pierwszy niekomunistyczny premier Polski po II wojnie światowej.

2014 – w Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN otwarto wystawę główną prezentującą tysiąc lat historii polskich Żydów. W uroczystości uczestniczyli prezydenci Polski i Izraela.

2016 – Avenged Sevenfold niespodziewanie wydali album „The Stage”. Koncepcyjna płyta podejmowała tematy sztucznej inteligencji, technologii i przyszłości ludzkości, a finałowy „Exist” zawierał występ astrofizyka Neila deGrasse'a Tysona.

2018 – w Warszawie zmarł Edward Dwurnik, jeden z najbardziej rozpoznawalnych polskich malarzy współczesnych. Pozostawił tysiące obrazów i rysunków, często przedstawiających polskie miasta, codzienność i życie społeczne.

2020 – w całej Polsce odbyły się setki protestów przeciwko orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego dotyczącym przepisów aborcyjnych. Według danych policji w demonstracjach 28 października uczestniczyły setki tysięcy osób.

2021 – koncern Facebook ogłosił zmianę nazwy spółki-matki na Meta. Marka Facebook pozostała nazwą serwisu społecznościowego, natomiast nowa nazwa firmy miała podkreślać inwestycje w rozwój tzw. metawersum.

2024 – zmarła Elżbieta Zającówna, aktorka, której ogromną popularność przyniosły role w „Vabanku”, „Seksmisji” i serialu „Matki, żony i kochanki”.

::news{"type":"see-also","item":"67152"}

::event{"type":"vertical","item":"5906"}